Pinkstertoernooi Vinkhuizen: voetballen en laten voetballen

Pinksterzondag, even over negenen in de ochtend, Sportpark Vinkhuizen. Langs de lijn kleedt een man van rond de dertig zich in alle haast om. Tas op het gras, broekje, schoenen en shirtje aan en het veld op.

Zijn medespelers kijken even geërgerd zijn richting op, roepen iets en concentreren zich dan weer op de bal en hun tegenstander. Door de speakers klinkt het nummer 'Perfect Day' van Lou Reed. Nog niet alle teams zijn compleet op deze vroege ochtend, dus helemaal perfect is het begin van deze 47e editie van Pinkstertoernooi nog niet.

'Ach, zo gaat het elk jaar', zegt toernooi-speaker Peter de Groot, die ook het speelschema nauwlettend in de gaten houdt. De Groot, (Freaks United en A.C. Lenstra, type Piet Keizer):
'Ik los het op door drie en halve minuut per wedstrijd af te smokkelen en niet te wisselen van kant. Dat kan gemakkelijk, want het is een vrijwel windstille dag. Rond twaalf uur lopen we weer op schema.'

Freaks United

Even voor tienen wordt het plotseling een stuk drukker. Ook de andere teams en de eerste toeschouwers melden zich op Sportpark Vinkhuizen. Her en der plukjes voetballers met fel roze, groene en vooral veel gele shirtjes. Teams met klinkende namen als Blue Trippers, Freaks United, Valstrik, Papengangsters en Plumbers. Onbekende ploegen voor de KNVB, maar al jaren graag geziene gasten op het Pinkstertoernooi.

Barslecht

Meta verpulvert in de eerste poulewedstrijd Tante Truus met 4-0. Barbershop wint van Hairspray met nog grotere cijfers: 5-0. Barslecht wint nipt van Freaks United met 3-2. Maar het toernooi is veel meer dan doelpunten, slidings en uitslagen, getuige het hartelijk weerzien van oude bekenden her en der langs het veld en aan de bar.

DJ Jos Sleutelbos gooit nog een plaatje op de pick up: 'No woman no cry'. Bob Marley heeft gelijk, op het Pinkstertoernooi zijn ook opvallend veel vrouwen en kinderen aanwezig. Een meisje meldt zich huilend bij speaker De Groot en zegt dat er te veel oude kinderen op het springkussen zijn.

Toernooispeaker Peter de Groot en de Baboenbokaal (Foto: Benno de Jongh/RTV Noord)

Afbeelding

Terwijl De Groot de oudere kinderen vriendelijk verzoekt rekening te houden met de jonkies, drukt iemand de spreekstalmeester een broodje Surinaamse kip in handen. Er zijn maar liefst vier eetkraampjes aanwezig. Naast het podium, waar later op de dag een band zal spelen, staat de bar. Ondanks het vroege uur zijn de eerste treetjes bier al besteld.

Vrouwenvoetbal

Vrouwen zijn er overigens niet alleen in de rol van toeschouwer: er is een apart vrouwentoernooi met acht teams. Op het kunstgrasveld naast de kantine nemen zeventallen met namen als Stunters, Free Willy en Olé Grieze het tegen elkaar op. VVK gaat er uiteindelijk met de buit vandoor en krijgt de Cup E, zoals de vrouwenbokaal heet.

Het damestoernooi is al sinds midden jaren '80 een vast onderdeel van het Pinkstertoernooi. Klinkende namen uit het verleden: de Pakhuis Panters, de Gestichtswichter en Femme Unique.

De dames zijn weer goed vertegenwoordigd (Foto: Jaap Ham/RTV Noord)

Afbeelding

Improviseren

'Gij die wint, organiseert met alles dr op en dr an', is een van de motto's van het Pinkstertoernooi. Vorig jaar won Meta. Arnold de Vries (type Adri van Tiggelen), bedrijfsleider van coffeeshop Metamorphose uit de Boteringestraat, is tevreden met hoe het dit jaar gaat.

'Een goede organisatie houdt ook in dat je goed moet kunnen improviseren. Het was een hoop werk, maar alles staat. Het is mooi weer en er zijn amper wanklanken.'

Het voetbal is ook wel een beetje een bijzaak. Het Pinkstertoernooi is toch vooral een grote reünie
Henk Hoiting - Hoofdscheidsrechter

KNVB-scheidsrechter Henk Hoiting (Freaks United en A.C. Lenstra, type Danny Blind), beaamt dat. 'Normaal fluit ik in de vijfde klasse. Het grootste verschil is dat hier veel betere en veel slechtere voetballers samen op het veld staan.'

Het gaat er een stuk feller aan toe dan pak 'm beet twintig jaar geleden. Maar over het algemeen is de sfeer goed, ook op het veld. Het voetbal is ook wel een beetje een bijzaak. Het Pinkstertoernooi is toch vooral een grote reünie', aldus de hoofdscheidsrechter.

Daar zullen de meeste aanwezige voetballers toch anders over denken. Bij de mannen zijn de zestien teams verdeeld in vier poules. Er wordt op echt gras gespeeld, in potjes van twee keer twintig minuten. Om het toernooi te winnen is een brede selectie dus bijna even belangrijk als een kwalitatief goede ploeg. Want de winnaar speelt qua tijd omgerekend drie volledige wedstrijden op één dag. Niet niks.

Uniek

In steden als Amsterdam en Utrecht hebben ze ook wel geprobeerd een zomeravondcompetitie of een soortgelijk toernooi te organiseren, maar dat is nooit echt van de grond gekomen. 'Wat hier in Groningen gebeurt is echt uniek in zijn soort', zegt Hielke Wenselaar (type Günter Netzer, maar dan rechtsbenig).

Hielke Wenselaar (Foto: Benno de Jongh/RTV Noord)

Afbeelding

'Ik durf te zeggen dat het Pinkstertoernooi het langstlopende jaarlijkse voetbaltoernooi ter wereld is. Misschien dat er een toernooi ergens in Zuid-Amerika is, maar ik ken het niet. Het ene jaar is qua organisatie beter dan het andere, maar sinds 1973 gebeurt het elk jaar maar wel weer.'

'In Groningen zijn de lijntjes kort. Daarom kunnen we hier ook zo goed festivals als Noorderzon en Eurosonic organiseren. Groningen is een dorp, maar tegelijkertijd ook een stad', aldus beroepsorganisator Wenselaar.

Wenselaar is mede-oprichter, oud-aanvoerder en regelneef van het voetbalteam van Simplon, dat na een paar jaar doorging onder de naam A.C. Lenstra, een team met een rijke historie in het Pinkstertoernooi.

'Toen ik als jonge jongen vanuit Stadskanaal naar Groningen kwam, ging ik werken bij Simplon: concerten organiseren en achter de bar staan. Ons leven bestond uit stuff, bier en muziek. Op een gegeven moment dachten we: laten we ook eens gaan bewegen.'

Baboenbokaal

A.C. Lenstra deed vanaf 1977 mee, maar het idee voor het Pinkstertoernooi ontstond dus al in 1973 in de Baboen, kunstenaarssociëteit in een zijstraatje van de Peperstraat. Geestelijk vader van het Pinkstertoernooi is Frits le Roux, denken de meeste deelnemers van het eerste uur.

Le Roux is onderwijzer en spelontwerper en kwam via zijn broer Frans regelmatig in de Baboen. Een andere kunstenaar, Henk Timmer, ontwierp de Baboenbokaal, de inmiddels bijna vijftig jaar oude, prestigieuze wisselbokaal die bestaat uit een stuk hout met daarop een zilver gespoten voetbalschoen.

Blue Trippers

'Voetballen was in linkse kringen in die tijd eigenlijk not done', zegt De Groot. Dat veranderde wel een beetje door de successen van Oranje in '74. En wij vonden voetbal natuurlijk ook gewoon een heel leuk spelletje.'

Blue Trippers-icoon Robb Kaufman (type Rinus Israël), was er die eerste keer in 1973 al bij.

'De Trippers zijn het enige team dat alle edities heeft meegedaan. Mijn zoon Dylan heeft inmiddels het stokje overgenomen. Hij vormt samen met zijn vrienden een nieuwe generatie Trippers', vertelt Kaufman met enige trots.

Robb Kaufman (rechts) en zijn Blue Trippers (Foto: Jaap Ham/RTV Noord)

Afbeelding

Waterpijp

De Wrikkers wonnen de eerste editie. Daar speelde Ypke Gietema nog mee, de latere wethouder, herinnert Kaufman zich. 'Toen was het niveau heel anders, het waren vooral kunstenaars en muzikanten, de meesten konden er geen hout van. Als er iemand geblesseerd raakte, kwam niet een waterzak het veld op, maar een waterpijp. En dat is geen grapje.'

Premier League

Even na het middaguur, tijdens de laatste wedstrijd van poule C op veld 2, draait rechtermiddenvelder Freddy van de Amstelboys pardoes een corner in één keer in de korte kruising: 2-0. Vijf minuten later is het weer raak: na een vloeiende aanval is dezelfde middenvelder verantwoordelijk voor een loepzuivere assist waar de spits alleen maar met zijn hoofd tegen aan hoeft te lopen.

Juninho Bacuna op vakantie in Groningen (Foto: Jaap Ham/RTV Noord)

Afbeelding

Wie dacht dat hier een soort kroegentoernooi bezig is waar alleen oude mannen met bierbuiken meedoen, komt bedrogen uit. Het niveau is de laatste jaren heel anders dan in de begintijd. Het zijn niet alleen sterke hoofdklassers die acte de présence geven, maar op de velden van Gruno is ook de Premier League vertegenwoordigd.

Juninho Bacuna komt in Engeland uit voor Huddersfield Town, maar is tijdens zijn vakantie in zijn geboorteplaats voor één dag de middenvelder van team Barslecht.

Wapenwedloop

'Een wapenwedloop', zo typeert organisator De Vries de toename van sterke voetballers in de laatste jaren. 'We moeten eens bij elkaar gaan zitten en ons afvragen of we dit wel moeten willen, dat eindeloos tegen elkaar opbieden.'

Pieter Kleinjan (type Kristen Nygaard) was jarenlang de persoonlijk assistent van Bert Visscher ('inclusief overbodige opkomsten'). Hij voetbalt vanaf het begin bij Freaks United, een vriendenteam ontstaan uit psychologiestudenten, dat er sinds de tweede editie in 1974 bij is.

Kleinjan is het grotendeels met de analyse van De Vries eens. 'Maar het is lastig om ballotage te plegen. We hebben het juist niet zo op de regeltjes. Het is natuurlijk vreemd om profs uit alle hoeken van het land te halen. Maar als het vrienden van vrienden zijn, lijkt me dat geen probleem.'

Pieter Kleinjan (Foto: Benno de Jongh/RTV Noord)

Afbeelding

Organisator De Vries weet te melden dat vorig jaar nog drie spelers van Heracles meespeelden. En bij een ander team stond de keeper van Lokeren onder de lat. Op Sportpark Vinkhuizen zien we ook bekende gezichten uit de eerste teams van Mamio, Be Quick, VVK, Hardenberg, Lycurgus en nog veel meer sterke amateurclubs.

Code

Dat profs en ex-profs meeballen is niet alleen van de laatste jaren. Arafath Heuvel en Barend Beltman, beiden ex-FC-Groningen, zijn zomaar twee bekende namen uit de historie van het Pinkstertoernooi. Zij speelden in de jaren '90 jarenlang bij respectievelijk A.C. Lenstra en Freaks United. Zij deden dat uit liefhebberij, en dat is bij de huidige generatie - ondanks een zeer degelijke onkostenvergoeding - ook zichtbaar het geval.

De sfeer is dus aan het veranderen. Het gaat er nu een stuk fanatieker aan toe. Kleinjan: 'Er is altijd een soort code geweest. Je ging niet stiekem door als de bal buiten de lijnen was. En je schopte je tegenstander niet. Voetballen en laten voetballen, dat is het motto van het Pinkstertoernooi. Overtredingen waren niet uit den boze, nee, ze kwamen in die eerste jaren simpelweg niet voor.'

Krantje

Bij het Pinkstertoernooi hoort traditiegetrouw ook een fraai krantje. Drijvende kracht hierachter is vormgever Noes Tuhehay. Andere schrijvers van het krantje door de jaren heen: Bert Wagendorp, Rob Zijlstra, Peter de Groot, Jaap Ham, Henk Hoiting, George Hall (onder de naam McDuff), Robb Kaufman, Paul Veenstra, Theo van Batenburg en Herman Sandman.

De Pinkstertoernooikrant bevat naast reclame van bijvoorbeeld de Seedshop Groningen en Garage Studio Deux vanalles dat met het toernooi te maken heeft: gedichten, losse gedachten, speelschema, foto's en herinneringen.

Er staan in deze editie ook maar liefst twee In Memoriams. Daar ontkom je niet aan met een toernooi dat bijna vijftig jaar bestaat en in begin jaren '70 is begonnen met een stel twintigers. Zeker niet als je je bedenkt dat veel deelnemers van het eerste uur - op zijn zachtst gezegd - niet altijd even gezond hebben geleefd.

Kees van der Hoef

Eén van die onlangs overleden Pinkstertoernooi-iconen is Kees van der Hoef. Hij was dj, bekend Stadjer en jarenlang spreekstalmeester van het Pinkstertoernooi. Van der Hoef wordt op geheel eigen wijze geëerd door Jaap Ham. De oud Freaks-doelman en oud-provo heeft voor het gemak ook maar alvast een In Memoriam van zichzelf geschreven. Ook de onlangs overleden Paul Veenstra van Freaks United krijgt een liefdevol laatste saluut in het krantje.

Volgens Kleinjan zie je in het jaarlijkse krantje de kern terug: 'Het Pinkstertoernooi was vooral een uiting van spelvreugde. Het was een verzameling van bont uitgedoste voetballers, sommige niet eens op voetbalschoenen. Het was ongedwongen, bewust alternatief en post-hippie.'

Wild voetbal

In de jaren voor de eerste editie in 1973 werd al het zaadje geplant voor een alternatief voetbaltoernooi. Dat begon op het knollenveld achter café Bandringa aan de Peizerweg tussen Hoogkerk en Groningen, waar nu PKC '83 speelt. Daar waren een paar spontane wedstrijdjes tussen clubloze teams, het zogenoemde 'wild voetbal'. Gewoon lekker ballen, geen douches, maar wel bier.

De eerste paar edities van het Pinkstertoernooi zelf waren op sportpark van VVK, het voormalig sportpark De Hoogte, maar na een paar jaar verhuisde het toernooi naar Sportpark Vinkhuizen, dat nu officieel Sportpark West-End heet.

De naam Alternatief Pinkstertoernooi slaat niet alleen op het alternatieve karakter, maar ook op het alternatief voor het Eurovoetbaltoernooi, een populair talententoernooi dat tot en met 2012 tegelijkertijd werd gehouden op Sportpark de Esserberg. Een voorbeeld van een toernooi dat het Pinkstertoernooi niet overleefd heeft.

Arnold de Vries met de Baboenbokaal (Foto: Benno de Jongh/RTV Noord)

Afbeelding

Een blowtje en een biertje

Alternatief was het Pinkstertoernooi zeker, net als veel van de deelnemers. Kleinjan: 'De Freaks United was typisch zo'n Pinkstertoernooi-team dat ook buiten die ene dag veel met elkaar optrok. Het is een warm nest, een vriendenteam waar tegelijkertijd iedereen welkom is.'

'En we hadden natuurlijk elk jaar ons fameuze trainingskamp met lekker eten, een blowtje, een biertje, een bonte avond en als het zo uitkwam voetbalden we ook nog een beetje.'

Kleinjan: 'De Blue Trippers waren meer coke, wij waren hasjiesj. F.C. Blunder was een team dat bestond uit sociologiestudenten, Eros Typo uit grafisch vormgevers. Walrus en Pakhuis waren teams van barmannen aangevuld met vaste gasten.'

Levenshouding

Broodnodig was een vriendenteam dat werd samengesteld door de zoon van Herman Brood, Marcel Buisink. Murphy's Gang was een team dat bestond uit afgekickte junks die weer wat van hun leven wilde maken. 'Zo had elk team zijn eigen achtergrond, maar wel met eenzelfde soort alternatieve levenshouding', aldus Kleinjan.

Wenselaar: 'Boven Simplon op het Boterdiep had je de bar Bringamosa, een Antiliaanse soos, waar wij geregeld wat dronken. Die deden een keertje mee, in 1980, en wonnen direct het toernooi.' Veelwinnaars door de jaren heen zijn: A.C. Lenstra, Blue Trippers, Broodnodig, Pakhuis, Amstelboys en Metamorphose.

Een team als Freaks United heeft het toernooi bijvoorbeeld maar drie keer gewonnen in de historie. 'De Freaks hielden niet zo van winnen,' zegt toernooispeaker De Groot. 'Die waren overdreven sportief. Daarom ben ik op een gegeven moment overgestapt naar A.C. Lenstra.'

Zomeremmer

Een keer per jaar een toernooi was voor velen niet genoeg, en zo ontstond midden jaren '80 de zomeravondcompetitie, de Zomeremmer. Wenselaar en Adam Groffen waren de initiators hiervan. Het eerste jaar sloten de alternatieve voetbalteams zich aan bij het Bedrijvenvoetbal, een toen nog vrij uitgebreide competitie op doordeweekse avonduren en georganiseerd door de KNVB.

'Dan moesten we bijvoorbeeld tegen Machinefabriek Helpman, zegt oer-Lenstraan Wenselaar. 'Die hadden het natuurlijk al de hele dag op het werk over om die hippies er even van langs te geven. Dat werd dus regelmatig een schoppartij. Ook verzuimde de KNVB vaak scheidsrechters te regelen. Dus toen zijn we de zomeravondcompetitie ook maar zelf gaan organiseren.'

De Groot: 'We waren - en zijn misschien nog wel - een stel anarchisten. Maar de start van de Zomeremmer had ook een praktische reden. De goede voetballers onder ons speelden door het jaar heen natuurlijk ook bij reguliere verenigingen. Maar we hadden geen zin om te stoppen met voetballen als het eindelijk zomer werd.'

Horeca

Wat begon als een toernooi met kunstenaars, studenten en pure vriendenteams, evalueerde in de jaren '90 steeds meer in de richting van een verzameling van teams met een achtergrond in de Groningse horeca. Zo heeft Nino Contini ook nog wel eens met een team meegedaan. 'Toch spraken we liever niet van 'cafévoetbal'. Dat dekt de lading van het Pinkstertoernooi bij lange na niet', aldus Wenselaar.

Er hebben in de loop der jaren wel meer dan honderd teams meegedaan .Sommige een enkele keer en andere wel twintig jaar achtereen of nog veel langer. 'Af en toe was er ook een team uit Utrecht ofzo, maar het is toch vooral een heel erg stads-Gronings toernooi. Het Pinkstertoernooi trok ook wel de nodige 'stadsgekken'. Het was een bonte stoet van kleurrijke Stadjers, alternatievelingen en cultvoetballers', aldus Kleinjan.

Pingels

Het is het eind van de middag en het bier begint te werken. De spelers op het veld zijn zo'n beetje de enigen die nog geheel nuchter zijn. Barslecht neemt het op tegen Meta, een niet geheel verrassende finale. 'De stand is 1-1, maar dat net zo goed andersom kunnen zijn', roept speaker De Groot in de microfoon. Honderden toeschouwers staan langs de zijlijn om hun team aan te moedigen.

Het is een spannende, hoogstaande en pittige finale. Barslecht maakt 2-2 en de scheidsrechter fluit niet veel later af. Er vindt kortstondig overleg plaats tussen hoofdscheidsrechter Hoiting, organisator De Vries en speaker De Groot. Gaan we verlengen of worden het direct penalty's? Dan moet je even in het reglement kijken, zegt de een. Is er eigenlijk wel een reglement? Nee? Ok, pingels dus, besluit de ander.

De nummer 21 van Meta schiet de bal keihard tegen de lat, en dat is de enige penalty die niet in de achterkant van het net verdwijnt. Barslecht wint dus net als twee jaar geleden het toernooi. De spelers, onder wie de gebroeders Bacuna, vieren op het veld hun feestje.

De Vries: 'Ik wens Barslecht veel succes met de organisatie volgend jaar. Scheidsrechters, muziek, beveiligers, EHBO, techniek, speaker, krantje, velden, kantinehuur, contributie. Ga er maar aan staan. Dat organiseren is een ontzettende kutklus', zegt de bedrijfsleider van de Meta. 'Maar toch baal ik dat we niet gewonnen hebben.'

'Het is ook niet elk jaar even goed georganiseerd. Misschien moeten we het we het volgend jaar maar eens met een aantal verschillende teams doen,' aldus De Vries. DJ Jos Sleutelbos doet zijn platen in de koffer en The Natural Roots Band begint te spelen: reggaeklanken die haarfijn aansluiten op de ongedwongen sfeer van het toernooi.

Juninho Bacuna viert feest met zijn teamgenoten (Foto: Benno de Jongh/RTV Noord)

Afbeelding

Toekomst

Hoe ziet de toekomst van het Pinkstertoernooi er uit? Kleinjan: 'Je zou kunnen zeggen: na vijftig jaar is het leuk geweest. Ik ben echt niet zo'n type van vroeger was alles beter. Maar de ouderen zijn nog steeds de drijvende kracht achter het toernooi. Ik zie de jonge garde het nog niet zo één, twee, drie overnemen.'

'Het Pinkstertoernooi weerspiegelt de tijdsgeest, maar is op sommige vlakken ook een voorloper', vindt Wenselaar 'Kijk maar naar 7 tegen 7, Walking Football, het multiculturele karakter en de opkomst van het vrouwenvoetbal.'

'Het Pinkstertoernooi wordt steeds groter, en er gaat meer geld in om. Alles wordt steeds iets harder, zowel binnen als buiten het veld. Er waait nog steeds de wind van de begintijd, dat wel', aldus Kleinjan.

Spiegel van de tijd

Kleinjan: 'Bijna vijftig jaar Pinkstertoernooi is vooral ook een weerspiegeling van de ontwikkelingen binnen de maatschappij. De opkomst van vrouwenvoetbal is daar een voorbeeld van, maar de verharding ook. Het is ook niet verkeerd dat alles verandert. Voetbal laat die veranderingen duidelijk zien.'

'We zien toch steeds meer overdreven assertief gedrag binnen en buiten de lijnen. Korte lontjes komen steeds vaker voor.'

De tijdgeest weerspiegeld in een voetbaltoernooi. Het Pinkstertoernooi is dat bij uitstek, en nog veel meer dan dat. De sfeer zit er inmiddels meer dan goed in, en het bier ook. De aanvoerder van winnaar Barslecht houdt de Baboenbokaal omhoog en roept in de microfoon: 'Football is a mission, not a competition.'

Meer over dit onderwerp:
achtergrond GRONINGEN
Deel dit artikel:

Recent nieuws