Landbouweconoom: 'Landbouwsubsidie is geen gratis geld'

Het protest van boeren maakt veel los. Boeren en hun medestanders voelen zich in de steek gelaten door de overheid. Critici zeggen dat ze niet moeten klagen. Ze zouden aan de subsidiekraan liggen. Op social media gaat het er stevig aan toe.

Maar hoe zit het precies met die landbouw subsidies? RTV Noord zocht het voor je uit.

De cijfers

In 2018 is ruim 73 miljoen euro aan Europese landbouwsubsidies uitgekeerd aan ruim 2400 Groningse bedrijven. Dat blijkt uit gegevens van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

Het grootste deel, bijna 45 miljoen bestaat uit de zogenoemde basisbetalingsregeling. Dit is een standaard bedrag per hectare grond dat agrarische bedrijven krijgen om hun werk mee te kunnen doen. Vorig jaar was dat 267,34 euro per hectare. 

Naast deze basisregeling bestaan er ook subsidies voor onder meer jonge boeren en milieuvriendelijke doeleinden. 

De kern van het landbouwbeleid was dat Europa zelfvoorzienend werd
Petra Berkhout - landbouweconoom Wageningen Universiteit

Ontstaan

De geschiedenis van deze Europese landbouwsubsidies gaat terug tot in de jaren '60 van de vorige eeuw, legt landbouweconoom Petra Berkhout van de Wageningen University and Research uit.

'Een van de grondleggers van dit Europese beleid was de Nederlandse commissaris Sicco Mansholt. Hij had in de Tweede Wereldoorlog de hongerwinter meegemaakt, en dacht naast 'nooit meer oorlog' ook 'nooit meer honger'. De kern van zijn beleid was om te zorgen dat de EU zelfvoorzienend werd op het gebied van voedselproductie.' 

Kunstmatig hoog

Tot en met de jaren '80 werden de prijzen van in Europa geproduceerd voedsel kunstmatig hoog gehouden. Dit was om bedrijven in Europese landen te stimuleren voedsel te gaan verbouwen.

Berkhout: 'Dit beleid werkte vooral goed toen er minder voedsel werd geproduceerd dan we in Europa nodig hadden. Daardoor moest er ook nog voedsel van buiten Europa geïmporteerd worden. Op al dat voedsel werden importheffingen ingesteld. Daardoor kon het voedsel van buiten Europa voor dezelfde prijs verkocht worden als voedsel dat hier geproduceerd werd.' 

Omslag

Dit beleid was succesvol en zorgde dat er steeds meer voedsel werd geproduceerd in Europa. 'Zoveel zelfs dat Europa uiteindelijk meer voedsel produceerde dan haar inwoners nodig hadden. Daardoor werd de Europese Unie ineens exporteur van voedsel.'

Maar met kunstmatig hoge prijzen is het volgens Berkhout lastig om voedsel buiten Europa te verkopen. 'Op de wereldmarkt lagen de prijzen namelijk lager. Daar waren dus exportsubsidies voor nodig. Maar dat werd zo enorm duur dat het beleid in de jaren '80 is aangepast.'

Compenseren

Kortom, het kunstmatig hoog houden van de prijzen kwam te vervallen. Berkhout: 'De inkomens van boeren liep daardoor ook terug. Om de boeren te compenseren kwamen er toeslagen per hectare voor in de plaats.' Dit zijn dan de zogenoemde basisbetalingsregelingen.

Volgens Berkhout kunnen dat behoorlijke bedragen zijn. In Groningen wordt er per bedrijf gemiddeld zo'n 18.800 euro aan basissubsidies uitgekeerd. Daar zitten onderlinge verschillen in, zoals uit onderstaande tabel blijkt.

Subsidies in 2018aantal bedrijven
minder dan €10.000,-786
tussen €10.000,- en €20.000,-774
tussen €20.000,- en €50.000,-707
meer dan €50.000,- euro113
Bron: RVO

Subsidie-infuus?

Er wordt wel beweerd dat deze basissubsidies gratis geld zijn voor bedrijven, maar dat is volgens Berkhout niet waar. 'Zeg dat nooit tegen een boer. Uiteindelijk moet een bedrijf  wel allerlei eisen voldoen wat betreft aan vergroening, milieubescherming, gezondheid en dierenbescherming. Heb je dat niet op orde, dan kun je worden gekort op de basissubsidie.' 

Daarnaast blijkt uit ramingen van de Wageningen Universiteit over 2018 dat de gemiddelde opbrengt van bijvoorbeeld een akkerbouwbedrijf voor 9 procent uit subsidies en inkomenstoeslagen bestaat. Voor melkveebedrijven is dit 6 procent. 

'Niet direct in zakken van boeren'

Een ander misverstand is volgens Berkhout dat deze subsidies direct in de zakken van de boeren verdwijnt. 'Zoals het technisch heet: deze subsidies vloeien voor een groot deel weg naar productiefactoren.' Dat betekent dat deze subsidies zorgen dat vooral grond meer waard wordt. 'Je kunt het vergelijken met de hypotheekaftrek, die er ook voor zorgt dat huizen duurder zijn dan zonder die aftrek,' legt Berkhout uit.

Ook zorgen de subsidies dat de prijzen van voedsel omlaag gaan. 'Want de prijs komt nu op een internationale markt tot stand, en niet meer op een afgeschermde EU-markt.' 

Idealiter profiteert de consument daardoor uiteindelijk ook van de subsidies. Maar dat is, vanwege de vele spelers tussen de boer en de consument volgens Berkhout lang niet altijd te merken.

Lees ook:

- 'Haast geboden met voorstellen landbouwsubsidies'

Meer over dit onderwerp:
achtergrond GRONINGEN
Deel dit artikel:

Recent nieuws