Het leven in en rond de Groninger kwelders: deze archeoloog onderzoekt het

De kwelders in onze provincie vormen al meer dan 2000 jaar een goede plek om te overleven. Maar wat is het geheim van die begroeide stukken land die direct aan zee grenzen?

Archeoloog Mans Schepers van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) kan het Groninger landschap en de bewoners inmiddels niet meer loslaten. Hij brengt heel wat tijd op zijn knieën in de kwelders door om antwoord te krijgen op zijn onderzoeksvragen. 'Ik wil weten wat ze aten, wat voor gewassen ze teelden en hoe ze hun landschap bewerkten.'

Beluister hier het volledige achtergrondgesprek over de Groninger kwelders op Radio Noord.

Nabootsen

En die antwoorden krijg je maar op één manier: door het leven van een wierdebewoner na te bootsen. De archeoloog test hoe planten en gewassen zich ontwikkelen, door ze op verschillende plekken in het landschap te verbouwen. Tegelijkertijd neemt hij grondmonsters, waaraan hij kan zien wat voor soort landbouw er destijds werd beoefend.

'Veel stukken van de kwelder overstroomden', vertelt Schepers. 'Dat is ook waar dit type landschap bekend om staat. En juist die overstromingen zijn enorm belangrijk voor de vegetatie.'

Er vormden zich planten die zowel een overdosis zeewater als een tekort aan zuurstof konden weerstaan. 'Dat deel van de kwelder, de zogenoemde pionierszone, stond namelijk altijd onder water.'

Op het bordje

Gedurende zijn onderzoek deelde Schepers zijn kennis met het publiek. Hij werkte mee aan de tentoonstelling 'Wij Vikingen', die sinds 19 oktober in het Fries Museum te zien is.

Ook ontwikkelde hij in samenwerking met café Hammingh in Garnwerd en museum Wierdenland in Ezinga 'Het Wierdenmenu': een echte menukaart waarvan bezoekers een eeuwenoud wierdegerecht konden kiezen. Een salade van spelt, bonen en geitenkaas bijvoorbeeld. Want dat aten wierdebewoners vroeger, zo ontdekte Schepers.

Schepers licht toe wat wierdebewoners zoal aten.

Uitdagingen

Het onderzoek van Schepers richt zich ook op het omliggende wierdelandschap en hoe dat door de jaren heen werd bewoond. 'Mensen woonden weliswaar op die wierde, maar ze gebruikten het hele landschap eromheen, inclusief de kwelders. Ik probeer uit te vogelen hoe de mens alle uitdagingen die daarbij hoorden wist te overwinnen.'

En dat waren er nogal wat. Met name dieren die de planten aanvraten en overtollig regenwater.

'Een van mijn onderzoeksconclusies is dat de hoge wierdeplekken veel geschikter waren voor landbouw. Agrariërs konden daar greppels graven om het water af te voeren. Zo konden dieren er ook niet bijkomen.'

Voor wierdeonderzoekers is dat echt een walhalla
Mans Schepers - archeoloog

Vindplaats

Eén van de eerste bewoonde wierden stamt uit 600 jaar voor Christus en bevindt zich aan de Boerdamsterweg bij Middelstum. 'Voor wierdeonderzoekers is dat echt een walhalla. Een heel beroemde vindplaats', zegt Schepers.

Het onderzoek gaat door tot de periode van de bedijkingen. 'Dat is een periode van honderden jaren geweest waarin ook van alles misging. Tussendoor ontstonden verschillende soorten akkerbouw, iets dat ook heel erg onderbelicht is gebleven.'

Lees ook:

- Akkerbouw op zoute kwelders? Het kan! (2017)

Meer over dit onderwerp:
natuur achtergrond MIDDELSTUM
Deel dit artikel:

Recent nieuws