Column: Viskenij en de kopie van een schilderij

Soms heb je van die woorden die zo gewoon zijn, dat je de betekenis ervan niet meer kent. Neem bijvoorbeeld Hamrik. Je komt het overal tegen in Stad en Ommeland; Oosterhamrikkade, verzorgingshuis t Hamrik en zelfs een buurtschapje dat Hamrik heet.

Zeg nou eens eerlijk: weet jij wat er bedoeld wordt met hamrik? Ja misschien als je wat ouder bent, dan weet je het waarschijnlijk wel. 

Ik heb het zelf met viskenij. Je hebt Viskenij in Baflo, op t Zandt, in Siddeburen en in Oostwold Oldambt nog een hele echte. Als je er dagelijks overheen of bij langs rijdt, dan is Viskenij net zo gewoon en gewend als d'Ol Grieze. Maar als ik eerlijk ben, heb ik nooit geweten en ook niet bij nagedacht wat een viskenij nou is. 

Van de week moest ik in Westeremden zijn, het oude wierdorp aan mijn kant van de Eemshavenweg. Een kerk in het midden, wat huisjes eromheen en aan de weg er naartoe een handvol boerderijen. 

Een dorpje waar de tijd stil heeft gestaan. Waar het dorpskrantje 'Ien en om t wiergat' heet. En de mensen zich in dat krantje nog druk maken over een vreemde fiets in de slootwal. Waarin ze nog verhalen vertellen over de man in het dorp die zijn kozijnen wilde schilderen. Hij had op een prachtige zomerdag vrij genomen van zijn werk in Stad. Dan kon hij meteen flink opschieten. 

Maar toen hij thuiskwam in Westeremden regende het pijpenstelen. De hele middag had ie mistroostig en vergeefs zitten wachten tot het droog werd. De volgende dag hadden zijn collega's medelijden met hem gehad. De zon had in Stad de hele dag hoog aan de strakblauwe hemel gestaan. 

Ik moest in Westeremden zijn bij ontmoetingscentrum Viskenij. Beter gezegd; voormalig ontmoetingscentrum Viskenij. Want het oude Viskenij is omgetoverd tot twee kroegen: een kroeg om te eten en te drinken en eentje om naar muziek te luisteren. 

De nieuwe man van het oude Viskenij komt van Roodehaan en zo heet het oude Viskenij nu  nieuw Roodehaan. Ik ging er naartoe voor de radio, voor Noord, voor een praatje. Ik was zoals gewoonlijk weer veel te laat. Op straat in het verder lege dorp liep een oudere vrouw met kinderwagen. Toen ze me aan zag komen rijden in de auto, begon ze te lachen. Nu ik dit schrijf weet ik eigenlijk niet wat ik daar nu van denken moet.  

Maar de vrouw was allervriendelijkst en wees me de weg toen ik vroeg naar de Roodehaan. 'Owhhh...' zei ze. 'Viskenij....Den mou'je eem stukje achteroet, den t eerste padje in en bie t speultoentje den binnen je der…' En zo was het. Ik liep het paadje in van de Roodehaan en zag een paal met een blauw bordje. Erop stond in witte letters: Viskenij. 

Bij het zien van de naam op het bordje kreeg ik het besef dat ik niet wist wat viskenij nou eigenlijk is. Ik terug naar de auto om het op te zoeken op mijn slimme telefoon. En zo kwam ik er achter. Een viskenij is een vijver. Een vijver waarin vroeger de vis al zwemmend werd bewaard, werd bewaard voor het bord van de heer van de borg of voor de dominee in de pastorie. 

Eigenlijk is het visken-ij. En dat IJ staat dan - net als de rivier door Amsterdam - voor water. Alles bij elkaar is viskenij gewoon letterlijk viswater.

In Westeremden stond vroeger een borg, Borgheem, maar die is er lang niet meer. Een grote kerk en een pastorie hebben ze nog wel. Een van de hoeders van de kerk woont net als vroeger in de pastorie. Die man die er woont kan ook heel goed schilderen. Nee, geen kozijnen maar op echt doek. 

Ik heb het natuurlijk over Henk Helmantel. Helmantel is net als z'n schilderijen. Een man van 'dou mor gewoon, den dou je al gek genog'. Schilderen als een grote. Wereldberoemd. Van Bethlehem tot Napels en van Denemarken tot Hamrik. Voor het radioprogramma de Noordmannen waren we een keer bij hem op bezoek. Zijn broer Klaas was er ook en ontpopte zich als een Cruijffiaans filosoof en zei over de schilderkunst van zijn broer:

'Wat hai kin, kin ik nait, mor aansom ook nait…'

Schilder Henk had destijds een probleem. Hij had twee exposities van zijn werk in twee verschillende musea. Eentje ergens in Gelderland en een eentje in een van de grootste musea ter wereld in Taiwan, Henk had een foutje gemaakt. Zeg maar gerust een fout. Hij had een van zijn schilderijen beloofd aan beide musea. 

Dat schilderij, een tafeltje met daarop een schaal peren en een waskom voor een open raam, kon natuurlijk niet op twee plekken tegelijk zijn. Helmantel dacht er eens goed over na en kwam toen met een even eenvoudige als simpele oplossing. 

Hij ging het waardevolle doek gewoon nog een keer schilderen. En zo schilderde de schilder wekenlang aan een kopie van zijn eigen schilderij. Iedereen blij. Maar Henk zei - klouk dat hij was - niet wat het het origineel was en wat de kopie. 

En zo kom ik op mijn probleem. Ik heb ook een foutje gemaakt, Ik geef zo af en toe wel eens een lezing, vertel ik wat verhaaltjes aan vrouwen van nu, vrouwen van de kerk of aan oude heren van de loge. En nu heb ik per ongeluk twee lezingen op één avond. 

Compleet mijn fout. Stom ook. Maar hoe je het ook wendt of keert, ik kan niet op twee plekken tegelijk zijn. Maar ik wil de mensen natuurlijk ook niet teleurstellen. En toen dacht ik aan de oplossing van Henk Helmantel. 

Wat als ik nu een kopie van mezelf stuur naar een van beide bijeenkomsten? Ik hoef er niet eens weken voor te schilderen. Die kopie is 52 jaar geleden al gemaakt. Ik ga mijn bovenste beste eeneiige tweelingbroer eens heel lief aankijken. 

Ik doe het dan natuurlijk net zo klouk als Henk Helmantel. Ik ga niet vertellen waar het origineel heen gaat en waar de kopie.

Het zal mij benieuwen of ze dat ook in de gaten hebben. 

Erik Hulsegge

Oh ja, je hebt natuurlijk al stiekem even gegoogeld naar hamrik. Maar als je dat nog niet hebt gedaan en niet weet wat hamrik is: Een hamrik (hammerk) is het buitengebied van een dorp. Daar waar veelal later weer een nieuw dorp werd gesticht. Bijvoorbeeld: Scheemderhamrik werd Nieuw-Scheemda, Beersterhamrik werd Nieuw-Beerta.  

 

Meer over dit onderwerp:
columns Westeremden
Deel dit artikel:

Recent nieuws