De vrouwelijke Sinterklaas van Winschoten: 'Zie ston noast dij man van doarboven'

Bestaat ie nou? Of bestaat ie niet? Deze vraag hebben we ons allemaal ooit gesteld als het om Sinterklaas gaat. Dit is het historisch verhaal van een vrouwelijke Sinterklaas.

Maar bestond ze wel?

Op Sint Martinus zat ik in de zaal van theater De Klinker en keek naar stokoude beelden van Adrillen, de traditionele Allerheiligenmarkt van Winschoten.

De stomme films werden begeleid door de stem van erevoorzitter Robert Jalink van stichting Oud Winschoten.

De beelden en het zoetgevooisde commentaar van de tandarts dwarrelden naar binnen. Mijn gedachten dwaalden af naar eigen vroegere caféavonturen op Adrillen.

'Winschoten had vroeger ooit eens een vrouwelijke Sinterklaas'. Ik werd uit mijn gedachten gerukt door het terloopse zinnetje van de vertellende man op het podium. En het liet me niet meer los.

Een vrouwelijke Sinterklaas? In Winschoten. Wie was dat dan? Wanneer moet dat geweest zijn? De ene vraag na de andere borrelde naar boven.

Afbeelding

De volgende morgen bel ik tussen een verstandskies en een wortelkanaalbehandeling met tandarts Jalink. Of hij soms ook meer weet over die vrouwelijke Sinterklaas waar hij het gisteravond over had?

Niet echt, maar die moet er in vroegere jaren ooit eens geweest zijn, weet Jalink die dat weekend furore had gemaakt als verliezend kandidaat in 1 tegen 100. Hij moest buigen voor de vraag wat de afkorting was van Meld Misdaad Anoniem.

Misdaad melden

Nu werd de tandartspraktijk voortdurend gebeld met de vraag waar ze een misdaad konden melden. 'Ik ga dat van die Sinterklaas voor je uitzoeken. Je hoort van me..' klinkt het besluitvaardig.

Twee uur later krijg ik bericht. Eigenlijk zijn het twee foto's. Eerst een lijstje van mannen die de rol van de Sint hebben gespeeld bij de intochten in de Molenstad sinds de Tweede Wereldoorlog. Alles keurig op jaartal.

Illustere namen als Dietrich, Hesse, en Boerma volgen elkaar op. Maar bij de jaren 1951 en 1952 staan vraagtekens.

Vraagtekens die vraagtekens oproepen.

Afbeelding

Daarna krijg ik een stukje tekst uit uitgave 26 van het historische tijdschrift van de stichting Oud-Winschoten. Twee simpele regels melden dat de familie Dojes uit Annen weet dat op de plaats van de vraagtekens de naam van mevrouw F.C. Geertsema-Camphuis horen.

Afbeelding

Mevrouw F.C. Geertsema-Camphuis. Goh, het is toch echt zo, denk ik. Winschoten had in de jaren vijftig een vrouw als Sinterklaas. Hoe vooruitstrevend was dat?

In de tijd dat een scheuring in het land over het uiterlijk van Zwarte Piet, Halloween en Black Friday in onze provincie nog niet bestonden en vrouwenrecht nog heel veel aanrecht was, was Sinterklaas in Winschoten een vrouw.

Zware stem

Wat voor vrouw moet dat geweest zijn, die halverwege de twintigste eeuw binnendrong in het mannenbolwerk Sinterklaas? Ik krijg nog een berichtje met foto van een stukje tekst uit het tijdschrift.

'Dat zij in aanmerking kwam, had naast haar persoonlijkheid te maken met haar zware stem.'

Mijn nieuwsgierigheid wordt alleen maar groter. Op internet kom ik erachter dat de initialen F.C. staan voor Fenna Catherina.

Fenna Catherina Camphuis werd geboren in 1922 in Paterswolde en overleed in 2004. Zij was een telg van de rijke koopmansfamilie Camphuis van het landgoed en idyllisch landhuis Vennebroek in Paterswolde en werd er ook geboren.

Landhuis Vennebroek. Foto: Beeldbank Groningen

Afbeelding

De familie Camphuis bewoonde het landgoed Vennebroek tot 1994.

Feico Camphuis uit de Stad Groningen is een neef van Fenna Catherina Geertsema, een zoon van een van haar twee broers.
Camphuis is mede-oprichter van de Groninger studentenroeivereniging Gyas en kreeg een koninklijke onderscheiding voor het coachen van roeiers over de hele wereld.

Tante Pam

Feico weet niet zo veel van zijn tante. Al helemaal niet dat ze Sinterklaas is geweest, Hij was in die tijd veel in het buitenland. Wat hij wel weet is dat Fenna Catherina Geertsema voor hem gewoon tante Pam is en dat zij getrouwd was met Albert Geertsema uit Winschoten (1920 -1999).

Oom Albert was van de Winschoter ijzerhandel Geertsema. Onder Albert Geertsema groeide de ijzerhandel uit tot de gerenommeerde staalfabriek Geertsema Staal.

De fabriek bestaat nog steeds onder dezelfde naam en is nu gevestigd in de voormalige kartonfabriek Okto in Winschoten.

Geertsema Staal. Foto: Beeldbank Groningen.

Afbeelding

De familie Geertsema verkocht het bedrijf in 1984.

Hoe zou de vrouw van een ijzerhandelaar gezegend met een zware stem Sinterklaas hebben gespeeld? Dat moet iemand in Winschoten toch weten.

Ik krijg via via het telefoonnummer van Frans Veldkamp. Veldkamp is van kappersgroothandel Velka (Veldkamp Kappersbenodigdheden) en heeft het bedrijf jaren geleden overgedaan aan zijn zoon.

De schmink van Sinterklaas

De familie Veldkamp is decennialang verantwoordelijk geweest voor de schmink van Sinterklaas en zijn Pietengevolg bij de intocht in Winschoten.

'Zegt me niks' is het eerste wat Veldkamp zegt als ik hem vraag naar mevrouw Geertsema-Camphuis. Ik vertel dat ze waarschijnlijk in 1951 en '52 Sinterklaas was.

Veldkamp zegt het niet te weten. Wel noemt hij de namen van entertainer en kleinkunstenaar Harry Dietrich, Hesse en Boerma. Die zijn allemaal Sint geweest en ook al overleden.

Afbeelding

'Ik heb nog wel het oude Sinterklaaspak van die jaren', zegt Veldkamp uit het niets. Zijn vader was ook al verantwoordelijk voor de aankleding van de Sint en de Pieterbazen. En het oude oer Sinterklaaspak van Winschoten is nog steeds in bezit van Veldkamp en mogelijk dus ook gedragen door Pam Geertsema.

Maar over mevrouw Geertsema-Camphuis weet Veldkamp niets te vertellen. Wat me toch een tikje vreemd overkomt omdat Veldkamp, zelf op leeftijd, dat toch haast had moeten weten.

Vaste knecht

Veldkamp stuurt me door naar Henk Kliphuis, de man die bijna veertig jaar Zwarte Piet en vaste knecht van de Sinterklaas van Winschoten was. Hij zou het moeten weten.

Tussendoor doe ik via de sociale media vergeefse oproepjes en probeer ik tevergeefs de familie Dojes in Annen en de 100-jarige zus van Pam Geertsema, Imene in Bilthoven, te vinden.

Afbeelding

De keukentafel van Henk Kliphuis ligt vol plakboeken en krantenknipsels. Jaren van Winschoter Sinterklaaspret gepakt in papier en fotopapier.

Kliphuis vertelt over de goeie ouwe Sinterklaastijd. Een tijd waarin veel kon en heel veel werd gelachen. Het verhaal van de Winschoter Sinterklaas Jan Emmens is legendarisch.

Zwaargewond

Als Sinterklaas bracht Emmens eind jaren zestig een bezoek aan de patienten van het St. Lucasziekenhuis. Dat werd een groot succes omdat de Sint op een brancard zogenaamd gewond werd binnengebracht tot hilariteit van de patiënten.

Precies een jaar later in 1968 raakten Sinterklaas Emmens en enkele Pieten zwaargewond toen hun auto in Nieuwe Pekela met volle snelheid tegen een stilstaande vrachtwagen botste.

Afbeelding

Met ambulance en gillende sirenes werd Sint Jan overgebracht naar het Sint Lucas. De mensen vonden het prachtig dat Sinterklaas opnieuw op een ludieke manier in het ziekenhuis werd ingehaald. Niemand geloofde dat de Goedheiligman echt ernstig gewond was.

Bloedrode baard

Het verhaal wil dat hij zwaargewond en met brancard en al rechtop tegen de muur werd gezet als grap. Toen men zag dat het bloed hem van het hoofd liep en de baard bloedrood kleurde had men de vergissing pas in de gaten.

Schitterend verhaal, maar of Kliphuis ook weet of Pam Geertsema in de vijftiger jaren de vrouw was die Sinterklaas speelde? 'Nee dat niet. zegt hij met spijt in zijn stem. 'Het schip waar we mee Winschoten binnenvoeren, heette wel PAM', vertelt Kliphuis.

Afbeelding

Maar PAM van het schip had niets te maken met Pam Geertsema maar met oliehandel PAM van de Steenkolen Handels Vereeniging van miljardair Paul Fentener van Vllissingen. Oliehandel PAM werd genoemd naar vrouw Pamela Fentener van Vlissingen.

De intocht van Sinterklaas. Beeld: Winschoter Stadsjournaal

Uiteindelijk kom ik terecht bij Willem (Willy) Zweep. De 84-jarige Winschoter was ruim dertig jaar in dienst bij Geertsema Staal, het bedrijf van Albert en Pam Geertsema.

Zweep is niets dan lovend over mevrouw Geertsema. 'Ik bin nait kerks mor veur mie staait vraauw Geertsemoa geliek aan dij man doarboven.'

De bejaarde Winschoter doelt op god. Nogal een uitspraak omdat ik ondertussen ook gehoord heb dat Pam Geertsema een dominante en strenge vrouw was. 'Ze had de wind er ook wel onder', erkent Zweep. 'Aiglieks', regelde ze alles 'Maar zie was n goud mins'.

De oud-medewerker vertelt dat ze bij personeeluitstapjes bij de deur van de bus stond en dan klaar stond met een envelopje met zakgeld, snoepjes en eten en drinken. Zweep verrichtte ook klussen thuis bij de familie op Vennebroek.

Hij mocht dan zelf kiezen wat hij wilde eten. Zweep koos snert. Die mevrouw Geertsema dan zelf maakte. 'Konst der de slaif liek omhoog in zetten. Zo lekker...'

Ook stond mevrouw Geertsema nog dezelfde dag bij zijn zieke vrouw Alie in het ziekenhuis aan het bed. Zweep wordt emotioneel en wijst dan naar de tafel.

Mevrouw Geertsema-Camphuis tijdens het afscheid van Willem Zweep.

Afbeelding

Op tafel ligt een Biedermeier, een klein rond bloemstukje. Zweep zegt niks. Ik denk dat ik het begrijp. 'Van haar gekregen?' vraag ik. Hij knikt. De Biedermeijer van mevrouw Geertsema ligt er al tientallen jaren. Is nooit van tafel geweest.

Maar van mevrouw Geertsema als Sinterklaas weet Zweep niets. Hij ziet mijn teleurgesteld gezicht, peinst even. 'Wacht mor even, den lopenve nog eem noar Chris....'

Kom mor binnen

Zweep neemt me mee naar de Oudewerfslaan even verderop in Winschoten. Hij tikt aan het voorraam van een woning. In de voorkamer wordt gezwaaid. 'Kom mor binnen'.

Eenmaal binnen word ik voorgesteld aan Chris en Anneke Keizer. Chris werkte ook meer dan dertig jaar bij Geertsema Staal. Op voorspraak van Keizer werd Zweep destijds aangenomen bij het bedrijf.

Gentleman onder de hoge heren

Keizer is ook meteen lovend over zijn vroegere baas. 'Geertsemoa was de gentleman onder de hoge heren', zegt ie uit volle overtuiging. Zweep zegt tegen zijn oud-collega dat ik iets wil weten over mevrouw Geertsema.

'Waiten ie ook of mevrouw Geertsemoa Sunnekloas west hèt?' vraag ik met kloppend hart.

'Klopt', zegt Keizer zonder na te denken. 'Zie haren t der voak n moal over...'

Erik Hulsegge

Het einde van de zoektocht naar en het verhaal van Fenna Catherina 'Pam' Geertsema-Camphuis, de enige echte vrouwelijke Sinterklaas van Winschoten.

Met dank aan het Winschoter Stadsjournaal, stichting Oud Winschoten, Beeldbank Groningen, Feico Camphuis, Frans Veldkamp, familie Kliphuis, Willem Zweep en de familie Keizer en alle anderen die hun kleine steentje hebben bijgedragen aan dit verhaal.

Meer over dit onderwerp:
WINSCHOTEN
Deel dit artikel:

Recent nieuws