Noordelijke Rekenkamer: afdwingen compensatie voor omwonenden wind- en zonneparken niet mogelijk

Het ontbreekt de provincie Groningen aan bevoegdheden om af te dwingen dat omwonenden mee kunnen profiteren van wind- en zonneparken of dat ze daarvoor bovenwettelijk gecompenseerd worden.

Dat blijkt uit een onderzoeksrapport van de Noordelijke Rekenkamer dat maandagavond is gepubliceerd. Daarin is onderzoek gedaan naar verdeling van lasten en baten van wind- en zonneparken in Groningen, en ook Friesland en Drenthe.

En als de provincie dat wel probeert, dan bestaat volgens de Rekenkamer het risico dat bij eventuele rechtszaken de provincie nat gaat en de compensatie niet doorgaat.

Bovenwettelijke compensatie en financiële participatie
Als een huis of een stuk grond minder waard wordt door planologische projecten als een zonnepark, een windpark, of bijvoorbeeld een snelweg vlak bij jouw huis, dan wordt dat planschade genoemd. Er bestaat in de omgevingswet het recht om voor schadevergoeding hiervoor in aanmerking te komen.

Als de omgeving van planologische projecten los van de planschade gecompenseerd wordt, dan wordt dat bovenwettelijke compensatie genoemd. Dat is niet juridisch afdwingbaar. Ook het hebben van aandelen in een zonne- of windpark, wat financiële participatie wordt genoemd, is juridisch niet afdwingbaar.

Volgens Linze Schaap, directeur-secretaris van de Noordelijke Rekenkamer komt dat omdat de provincies wettelijke instrumenten verkeerd kunnen inzetten. 'Voor veel planologische projecten als windparken en zonneparken, maar ook snelwegen, fabrieken enzovoorts, hebben provincies de mogelijkheid om afspraken met initiatiefnemers te maken nog vóórdat de vergunningen worden verleend.'

De afspraken met initiatiefnemers die gemaakt worden vóórdat de vergunningen verleend zijn moeten puur ruimtelijk van aard zijn
Linze Schaap - directeur-secretaris Noordelijke Rekenkamer

'Deze afspraken gaan dan over hoe dit soort projecten er concreet uit kunnen zien. Maar het punt is dat deze afspraken wel puur ruimtelijk van aard moeten zijn.' Deze afspraken heten in jargon anterieure afspraken. 

Onrechtmatig handelen door provincie

'Als de overheid bijvoorbeeld kosten moet maken voor het bouwrijp maken van een terrein, voor het aanleggen van basisinfrastructuur of het maken van allerlei ruimtelijke rapportages, dan kan de provincie dit soort afspraken maken met initiatiefnemers om de gemaakte kosten terug te kunnen vragen,' legt senior-onderzoeker Edwin de Jong uit.

Maar volgens de Noordelijke Rekenkamer zijn deze afspraken níet bedoeld om financiële compensatie voor omwonenden af te dwingen. 'Als de provincie dat wel doet, dan loopt het juridisch op glad ijs. De provincie gebruikt dan haar bevoegdheid op een manier waarvoor die niet bedoeld is.' 

Dat er bij de onderzochte casussen toch sprake is van bovenwettelijke compensatie, zoals het gebiedsfonds van Windpark N33 waar jaarlijks ruim 156.000 euro in komt, is mede te danken aan de medewerking van initiatiefnemers.

Schaap: 'Die initiatiefnemers kunnen namelijk belang hebben bij een goede relatie met de omgeving. En soms kiezen ze ook eieren voor hun geld, omdat ze anders het risico nemen geen vergunning te krijgen.' De provincie is dus afhankelijk van de medewerking van initiatiefnemers.

Afdwingen bij het Rijk

Omdat de provincie compensatie niet zelf kan afdwingen, doet de Noordelijke Rekenkamer de aanbeveling om bij het Rijk aan te dringen op landelijke wetgeving waarin regionale overheden wél compensatie en financiële participatie van de omgeving in zonne- en windparken kunnen afdwingen.

In een reactie op de aanbevelingen geeft de provincie aan dit al te doen. 'Hier hebben wij al herhaaldelijk op aangedrongen en dat zullen wij in de toekomst ook blijven doen, al dan niet in samenwerking met andere provincies. Wij voelen ons in onze lobby gesterkt door de in het Klimaatakkoord geformuleerde ambitie van vijftig procent eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers en bedrijven),' zo is in het rapport te lezen.
Waarbij gezegd moet worden dat deze vijftig procent een streefcijfer is en niet een wettelijk vastgesteld percentage.
 

We zijn heel weinig onderzoeken tegengekomen die bevestigen dat lokaal eigenaarschap en compensatie op enige manier bijdragen aan het vergroten van het draagvlak
Noordelijke Rekenkamer

'Geen bewijs voor draagvlak door compensatie'

Het is overigens volgens de Noordelijke Rekenkamer maar  de vraag of meer compensatie wel bijdraagt aan een groter draagvlak voor zonne- en windparken. 'We zijn heel weinig onderzoeken tegengekomen die bevestigen dat lokaal eigenaarschap en compensatie op enige manier bijdragen aan het vergroten van het draagvlak. Het wordt vaak geroepen, ook door overheden, maar wetenschappelijke onderbouwing hiervoor zien we niet.' 

Consequent beleid?

Een andere vraag die de Rekenkamer aan de orde stelt is de vraag waarom omwonenden van grootschalige wind- en zonneparken wél bovenwettelijke compensatie zouden moeten kunnen krijgen, maar mensen die langs een snelweg komen te wonen of bij een fabriek die gebouwd wordt niet. 'Een goede argumentatie van de provincie hiervoor ontbreekt', aldus een van de conclusies van het onderzoek.

'Alle ruimtelijke projecten moeten voldoen aan allerlei normen, zoals geluidsnormen en normen voor slagschaduw', aldus De Jong. 'Als je daaraan voldoet, dan krijg je een vergunning. Maar doordat de provincie een sterke behoefte heeft aan extra compensatie en het financieel kunnen participeren in zonne- en windparken, suggereert de provincie dat de huidige normen ontoereikend zijn. Het is onvoldoende beargumenteerd dat wind- en zonneparken een bijzondere positie hebben in het omgevingsbeleid.' 

Het volledige rapport van de Noordelijke Rekenkamer is hier te lezen.

Lees ook:

- Midden-Groningen over gevoelig dossier duurzame energie: 'Er moet draagvlak zijn'
- SP wil via motie compensatie voor omwonenden Windpark N33 afdwingen
- Oudeschip bang voor oprukkende Eemshaven: 'Het is hier 's avonds net een disco'
- Het dossier Windmolens en windparken in Groningen
- Het dossier Zonnepanelen en zonneparken in Groningen

Meer over dit onderwerp:
zonnepanelen windmolens achtergrond GRONINGEN
Deel dit artikel:

Recent nieuws