75 jaar bevrijding: Een hongerevacué uit Amsterdam

De provincie Groningen was een van de laatste slagvelden van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. RTV Noord en Dagblad van het Noorden staan met de serie 75 jaar bevrijding Groningen dagelijks stil bij de bevrijding van de stad en de provincie Groningen.

Vandaag: Een hongerevacué uit Amsterdam wordt in Winschoten door Polen bevrijd.

Door Frank von Hebel

Rinus Boshuisen (88) en zijn broer Jan (86) reisden tijdens de hongerwinter van 1944 – 1945 met 48 andere kinderen in het ruim van een rijnaak van Amsterdam over het IJsselmeer. Hun ouders blijven achter in de hoofdstad. De broertjes van twaalf en tien jaar oud komen uiteindelijk in Winschoten terecht waar ze ook de bevrijding meemaken.

Rinus Boshuisen herinnert zich nog hoe hij in Amsterdam met een lepel waar een stok aan was vastgebonden stroopsmeersel uit grote bakken schraapte. 'Die stonden bij de suikerfabriek en daar bleef altijd een laagje in achter. Die schraapten ik en mijn broertje Jan er dan uit. Ja, je deed alles om aan een beetje eten te komen.'

Ciske de Rat in Winschoten

Hun vader werkte als monteur in een hotel. 'Ik en mijn broertje zwierven de hele dag over straat. Ciske de Rat 1 en 2 waren we. Wat deden we wel niet? Van alles. Net als iedereen trouwens, want iedereen wilde eten en een beetje warm blijven.'

'Maar er was geen brandstof meer. Ik heb met Jan nog van die blokjes hout uit de tramrails van lijn 12 gejat. Dat fikte goed hoor. En we gingen ook altijd even bij de gasfabriek langs, kijken of we nog wat kolen te pakken konden krijgen.'

Maar het is te weinig. Hun ouders besluiten, net als duizenden andere ouders in het Westen die machteloos moeten toezien hoe hun kinderen vermageren, hun dochters en zonen naar het Noorden en Oosten te sturen waar nog wel voldoende voedsel is. Naar schatting bijna vijftigduizend kinderen worden bij gezinnen in het Noorden ondergebracht.

Meisjes 'uitverkocht'

Boshuisen: 'Ik weet nog dat we onderweg aardappelen met vlees kregen. Nou, dat was al een heel feest voor ons. Met paard en wagen zijn ik en Jan naar Winschoten gebracht. Ze legden ons als schaapjes in de ambachtsschool neer. Nou, de meisjes onder ons waren zo 'uitverkocht'.'

'Een man wilde mij meenemen, maar ik begon te huilen. Ik wilde mijn broertje niet alleen laten. Uiteindelijk werden we liefdevol door de familie Van Dijk opgevangen. De vader had een tuinbedrijf.'

Beschrijving van gevechten

Medio april naderen de Poolse bevrijders Winschoten. De gevechten worden nauwkeurig beschreven in 'Winschoten en Omstreken in de branding der bevrijding'.

(…) Ook op zaterdag 14 april duurde het oorlogsgeweld nog voort. De Duitsers hadden een paar stukken geschut in het land geplaatst ter weerszijden van de Blijhamsterweg tussen Winschoten en Hoogebrug en er werd bijna onafgebroken de gehele dag het geknal der schoten gehoord. Intussen kon men van hier uit zien, dat te Oude Pekela de nationale driekleur was gehesen ten teken van de bevrijding en vernam men tevens dat er Poolse troepen opgerukt waren naar de brug te Zuiderveen en eveneens naar de Hoogebrug. Toch bleef de verwachte stormaanval op Winschoten uit en naar men later vernam was dit een gevolg van het feit, dat de geallieerden dachten, dat Winschoten nog een sterke bezetting Duitse troepen had.

In de late namiddag van zaterdag echter gebeurde het onverwachte en meest sensationele feit van deze fel bewogen oorlogsdagen. Plotseling verscheen er een 12-tal geallieerde vliegtuigen die met bommen en machinegeweervuur de Duitse stellingen aanvielen. Deze hevige luchtaanval leverde voor hen, die niet in de kelder waren gevlucht, een onvergetelijke en imposant schouwspel op. En het resultaat was wel buitengewoon verblijdend. Niet alleen werd het Duitse geschut tot zwijgen gebracht, maar al spoedig sloegen de Duitse troepen die nog in Winschoten waren in wanorde op de vlucht. Velen op van de burgers geroofde rijwielen, anderen met paarden en wagens, die zij zich hadden toegeëigend, voorts een verwarde stoet van ijlings te voet wegvluchtende soldaten. Het was in één woord een wanordelijke vlucht, waarbij het lawaai, commandogeschreeuw en wapengekletter geaccompagneerd werd door het voortdurend geblaf van het Poolse tankgeschut.

(…) Een korte stilte die de Bevrijdingsdag, Zondag 15 april, een korte wijding gaf. Een dag ook die begon met kletterende regenvlagen – na het schone lenteweder dat de dagen en nachten tevoren had gekroond. (…) De geestdrift begon zich eerst recht goed te uiten toen tegen de middag de zolang verwachte Poolse bevrijders binnenkwamen. Eerst een aantal gepantserde gevechtswagens en motorrijders, later gevolgd door de lichte en zware tanks.

Met uitbundig gejuich werden de bevrijders begroet en er is zelden in Winschoten groter geestdrift tot uiting gekomen dan op de gedenkwaardige 15 april, waarbij zelfs de glorierijkste dagen van onze schoonste Oranjefeesten in de schaduw werden gesteld. In de stad was de stemming als bij toverslag omgeslagen. De vlaggen vlogen de huizen uit en weldra ook wapperden van de toren de vaderlandse driekleur en het oranjedundoek – ook het Stadhuis werd in feestgewaad en vlaggetooi gestoken – en ieder tooide zich met de geliefde kleuren van ons Oranjehuis.

Bevrijdingsfeest

Boshuisen: 'Ik en mijn broer zaten in de kast. Het was buiten echt een ontzettend kabaal. Ja, en na die bevrijding gingen wij natuurlijk weer de Ciske de Rat 1 en 2 uithangen. Lekker bietsen bij de Poolse soldaten. We hadden snel door hoe je in het Pools om een sigaret moest vragen.'

'Dat bevrijdingsfeest herinner ik me nog heel goed. Ze hadden vuurwerk voor de garage van de brandweer gelegd. Je raadt het al, daar komt een stuk vuurwerk in. Allemaal knallen, echt een ontzettend kabaal. Maar ja, de brandweer kon niet uitrukken.'

Nooit vergeten

Ze keren weer terug naar Amsterdam. 'Maar ik heb altijd contact met de familie Van Dijk gehouden. Ik zal ze nooit vergeten. Wat ik ook nooit vergeet, is dat een andere evacué, een meisje uit Amsterdam, door haar vader werd opgehaald. Hij vertelde dat haar moeder tijdens het bevrijdingsfeest op De Dam door de Duitsers was doodgeschoten. Verschrikkelijk natuurlijk. We gaven hem een pakje met allerlei lekkere dingen voor onze ouders mee. Maar dat is nooit aangekomen.'
 
 

Meer over dit onderwerp:
achtergrond WINSCHOTEN
Deel dit artikel:

Recent nieuws