'Energieplannen provincie ideale voedingsbodem voor goedkoop populisme'

Met haar overambitieuze vergroeningsplannen strijkt de provincie inwoners tegen de haren in. Dat zegt energiedeskundige en NoordZaken-opiniemaker Anton Buijs. Hoog tijd voor een aanpak waarbij burgers wél worden gehoord, vindt hij.

Toen ik onlangs de Regionale Energiestrategie (RES) van de provincie Groningen onder ogen kreeg, slaakte ik onwillekeurig een diepe zucht. En niet van verlichting, zeg ik er maar meteen bij. Het was een déjà vu.

Een gedreven voorhoede van idealistische politici wil sneller vooruit in de energietransitie, want het klimaat verandert. Het is gemiddeld warmer en droger dan ooit, dus de ambities moeten fors omhoog, om te beginnen in Groningen.

Liefst 5,7 terawattuur (TWh) van de nationale opdracht van 35 TWh grootschalige duurzame energieopwekking in 2030 moet, aldus het provinciebestuur, uit Groningen komen. Deze kleine provincie neemt dus meer dan een zesde van de nationale opdracht voor haar rekening. Het provinciebestuur kan zich daarbij beroepen op zijn kiezersmandaat. De coalitiepartijen hebben immers de meerderheid in Provinciale Staten.

Geregeld

Kortom, de democratische legitimiteit is geregeld, nu aan de slag. Meer en veel megawindmolens in de Ommelanden, meer zonneweides, in één woord: minder fossiele en meer duurzame energie, want als we niet snel handelen loopt de zaak nog veel verder uit de hand.

Met ambitie tonen is op zich niets mis, maar hoe zat het ook alweer met het gewenste draagvlak voor de maatregelen? Ook de verantwoordelijke bestuurders hebben herhaaldelijk verklaard dit als een noodzakelijke voorwaarde voor een succesvolle RES te beschouwen.

Tunnelvisie

Dat het klimaat door toedoen van de mensheid in een onrustbarend tempo opwarmt, is bewezen. Dát hoeven we niet meer uit te leggen. Maar de wens om dit probleem met alle beschikbare middelen zo snel mogelijk op te lossen, leidt in Groningen tot tunnelvisie en veronachtzaming van het democratisch proces.

Gebrek aan steun leidt tot burgerlijke ongehoorzaamheid en opstand
Anton Buijs

Democratie is meer dan eenmaal per vier jaar stemmen en de verkozenen tussentijds hun gang laten gaan, zonder last of ruggespraak met de bevolking. Voor ingrijpende maatregelen is voldoende steun onder de direct betrokkenen noodzaak.

Verwerf je die steun niet? Dan dreigt burgerlijke ongehoorzaamheid of zelfs opstand. Je ondergraaft ermee het respect van de burgerij voor de instituties. Vooral dat laatste is gevaarlijk. Het is de ideale voedingsbodem voor goedkoop populisme.

Voorbeelden van hoe het niet moet, zijn er helaas te veel. Denk aan het drama rond het Windpark N33, maar ook aan de systematische manier waarop opeenvolgende Haagse coalities de legitieme belangen van de omwonenden van Schiphol hebben genegeerd.

Onwillige burgerij

Ondanks alle goede voornemens is het op dit vlak, bij het opstellen van de Regionale Energiestrategie, weer niet goed gegaan. De verantwoordelijke bestuurders erkennen achteraf ook eerlijk dat ze te weinig hebben gedaan om de bevolking mee te krijgen. Dat vind ik moedig.

Dit probleem los je echter niet op door ‘beter te communiceren’, de standaard dooddoener van bestuurders die met een onwillige burgerij worden geconfronteerd. Wel door concreet tegemoet te komen aan een oerinstinct van de mens: dat de lasten en lusten eerlijk dienen te worden verdeeld.

Inbreuk op landschap

Bovendien moeten de negatieve gevolgen van het beleid – in het geval van de Groningse RES een ongekende inbreuk op het landschap – in verhouding staan tot de opbrengsten. Aan beide voorwaarden is in de Groningse RES niet voldaan. De Groningers die de windparken en zonneweides in hun achtertuin krijgen, ondervinden daarvan volop de nadelen, maar tasten nog altijd in het duister over de voordelen.

Moeten we hieruit de treurige conclusie trekken dat het niet mogelijk is om een werkbare en betaalbare regionale energiestrategie te realiseren? Nee, natuurlijk niet. Het is hoe dan ook goed voor ons leefmilieu en welzijn om zo snel mogelijk af te kicken van onze verslaving aan fossiele brandstoffen door uitfasering van achtereenvolgens kolen, olie en aardgas.

Regionale economie

Energiebesparing leidt behalve tot CO2-reductie ook tot kostenbesparing. Lokale, duurzame opwekking door energiecoöperaties stimuleert de regionale economie. Schone(re) energiedragers in het vervoer verbeteren onmiddellijk de luchtkwaliteit.

Leg windmolenparken en zonneweides aan op industrieterreinen, daar valt weinig te verpesten
Anton Buijs

Succesvolle investeringen in alternatieve, duurzame energietechnologie zoals waterstof en groen gas leveren niet alleen meer schone energie en werkgelegenheid op, maar kunnen als exportproduct wél het verschil maken in de strijd tegen klimaatverandering. En die windmolenparken en zonneweides? Leg die aan op plekken waar toch al weinig aan te verpesten valt: industrieterreinen en parkeerterreinen. Bedek ook zoveel mogelijk daken met zonnepanelen.

Oude wijn

Samenvattend: het moet en kan anders. Het Groningse provinciebestuur kan de prijzenswaardige vergroeningsambities omzetten in iets wat zowel de verduurzaming versnelt als de steun van de bevolking krijgt. In deze vorm is de RES te veel oude wijn in vooral grotere zakken. Het is tijd voor een nieuwe oogst. De druiven zijn er naar mijn mening rijp voor.

Anton Buijs is Hoofd Externe Communicatie bij GasTerra en voorzitter van Noorderpers. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Lees ook:

- Alle eerdere NoordZaken-opiniestukken van Anton Buijs

Deel dit artikel:

Recent nieuws