Groningse ziekenhuizen: Bij een tweede coronagolf moet reguliere zorg doorgaan

Bij een eventuele tweede golf van het coronavirus willen Groningse ziekenhuizen de reguliere zorg zoveel mogelijk in de benen houden. Die zorg wordt echter nooit meer zoals ‘vroeger’.

Dat blijkt uit een rondvraag van RTV Noord langs het UMCG, het Martini Ziekenhuis, het Ommelander Ziekenhuis Groningen (OZG) en het Refaja Ziekenhuis.

Door de coronacrisis werd in deze ziekenhuizen een groot deel van de reguliere afspraken afgezegd of uitgesteld. Dat was nodig om ruimte te maken voor de toestroom van coronapatiënten. Patiënten tonen daar begrip voor, maar een deel van hen kreeg daardoor wel te maken met meer fysieke en/of mentale klachten.

Alle zorg moet doorgaan

In de toekomst moet dat anders, vinden de ziekenhuizen. ‘Landelijk en regionaal worden nu plannen gemaakt met als insteek dat de verwachte COVID-zorg naast de reguliere non-COVID-zorg kan plaatsvinden’, zegt UMCG-woordvoerder Janneke Kruse.

Aan die combinatie kleven nog wel een aantal mitsen en maren, geeft Kruse aan. ‘Of we dit daadwerkelijk landelijk kunnen realiseren, is mede afhankelijk van het verloop van COVID in het najaar en de schaarse beroepen waarvan inzet benodigd is.’

Het Martini Ziekenhuis heeft dezelfde ambitie als het gaat om gecombineerde zorg, zegt woordvoerder Dana Kragten. ‘We proberen om de reguliere zorg, waar dat mogelijk is, zoveel mogelijk door te laten lopen, zodat we niet in dezelfde situatie terecht komen als we hebben gehad.’ Daarmee doelt ze op het uitstellen van vele tientallen afspraken voor controles, operaties en onderzoeken.

Lastige keuzes

Die zorg weer opstarten is voor de ziekenhuizen een hele puzzel. In overleg met huisartsen wordt besproken welke patiënten voorrang krijgen, maar daarbij mag de wachtkamer niet te vol raken. ‘Opstarten is lastiger dan opschalen’, zegt Treant-woordvoerder Lars Wormgoor.

Kragten beaamt dat. Volgens haar moeten er bij het Martini soms ‘lastige keuzes’ worden gemaakt. ‘En we zien soms situaties waarbij het beter was geweest als de patiënt eerder onderzocht was in het ziekenhuis.’

OZG-woordvoerder Christel Ietswaart legt uit hoe het ziekenhuis bepaalt welke patiënt eerst aan de beurt komt. ‘Naast de ernst van de klacht, spelen de datum van de oorspronkelijke afspraak, maar ook sociale factoren een rol.’ Als voorbeeld van dat laatste noemt ze een ‘cruciale mantelzorger’ en ‘een alleenstaande moeder die zorg draagt.’ Die zouden door hun positie eerder geholpen kunnen worden.

We gaan niet meer naar de reguliere zorg zoals deze was voor de uitbraak
Christel Ietswaart - Ommelander Ziekenhuis

Digitaal wordt normaal

Over één ding zijn alle ziekenhuizen het eens: de zorg wordt nooit meer zoals het was.

‘We gaan niet meer naar de reguliere zorg zoals deze was voor de uitbraak’, zegt OZG-woordvoerder Christel Ietswaart. ‘Want dat creëert verwachtingen waar niet aan voldaan kan worden.’

Wat er dan precies veranderd is? Zeker is dat digitale hulpmiddelen als beeldbellen en telefonische consulten onmisbaar zijn geworden in het werk van artsen. De basisregel is: wie op afstand geholpen kan worden, hoeft niet naar het ziekenhuis te komen. Zo maakt het Martini vergeleken met vorig jaar vijf keer zoveel gebruik van dergelijke digitale hulpmiddelen.

‘Dat is meer dan we vooraf hadden verwacht’, zegt Kragten. ‘We zien ook dat patiënten er meer om vragen. Het scheelt hen immers een bezoek aan het ziekenhuis en daarmee veel tijd. We willen dit dan ook zeker behouden voor de toekomst.’

Ook het OZG hanteert een duidelijke richtlijn: ‘Alleen fysieke bezoeken als het niet anders kan.’ Het ziekenhuis in Scheemda gelooft dat digitale consulten efficiënter zijn. Er passen meer consulten in een dag en patiënten zouden de informatie beter tot zich nemen. Woordvoerder Ietswaart: ‘Verwachting is ook dat we minder consulten nodig hebben, omdat bij het beeldbellen een mantelzorger of belangrijke andere derden aanwezig kunnen zijn, waardoor patiënten bijvoorbeeld met minder vragen achterblijven.’

Ruimtegebrek in de wachtkamer

Hoeveel van de reguliere zorg inmiddels weer opgestart is, verschilt per specialisme. Een percentage kunnen de Groningse ziekenhuizen dan ook niet geven. Wel wordt duidelijk dat de reguliere zorg nog niet op het niveau van voor de crisis is. De belangrijkste oorzaak? Ruimtegebrek.

‘Er passen gewoonweg minder mensen in de wachtkamer als ze anderhalve meter afstand moeten kunnen houden’, zegt Dana Kragten namens het Martini Ziekenhuis. ‘Daardoor kunnen er minder mensen naar het ziekenhuis komen.’ De ziekenhuizen vragen patiënten daarom zoveel mogelijk alleen te komen, om drukte in de wachtkamer te voorkomen.

Op plekken waar meer wachtruimte nodig is, worden oplossingen bedacht, vertelt Treant-woordvoerder Wormgoor: ‘Er zijn bijvoorbeeld poliklinieken op een andere plaats in het gebouw spreekuur gaan houden, waar wél voldoende wachtruimte is. Of de wachtkamer is verplaatst.’

Medewerkers hebben vanuit het oogpunt van duurzame inzetbaarheid ook rust en vakantie nodig
Janneke Kruse - MCG

Langer open?

Om de druk op de wachtkamer nog beter over de dag te verspreiden, bekijken verschillende ziekenhuizen de mogelijkheden van extra spreekuren in de avond. Wel geven ze aan dat de druk op het personeel in de coronacrisis al erg hoog was. Voor het UMCG en Ommelander Ziekenhuis is dat reden om de openingstijden niet te verruimen.

UMCG-woordvoerder Kruse: ‘Medewerkers hebben vanuit het oogpunt van duurzame inzetbaarheid ook rust en vakantie nodig. Met de reguliere inzet van personeel zetten we ons uiteraard volledig in om de achterstanden in te halen.’

Naast het wachtkamerprobleem, hebben ziekenhuizen simpelweg ook minder ‘aanvoer’ van patiënten, omdat huisartsenpraktijken nog niet op honderd procent draaien. Daardoor zijn er minder verwijzingen naar een specialist.

Deel van de zorg 'verdampt'

De vraag wat de verminderde capaciteit doet met de lengte van wachtlijsten, is volgens de meeste ziekenhuizen niet eenvoudig te beoordelen. Veel hangt af van de vraag in welke mate patiënten hun uitgestelde afspraak alsnog nodig hebben. Bekend is dat een deel van de zorg ‘verdampt’; blijkbaar hebben sommige medische problemen zich vanzelf opgelost of zien mensen geen noodzaak meer tot een afspraak.

Volgens het Martini, dat voor de coronacrisis al oplopende wachtlijsten had, is het daarom nog te vroeg om daar cijfermatig iets over te kunnen zeggen.

Het UMCG treedt wat meer in detail. Woordvoerder Kruse geeft aan dat ‘met name de wachtlijsten voor aandoeningen die niet levensbedreigend of niet invaliderend zijn, zijn toegenomen.’ Dat komt doordat de spoedzorg en oncologische zorg tijdens de coronacrisis wel zijn doorgegaan.

Toegenomen klachten

Wie wacht op een behandeling of onderzoek, kan in die periode meer hinder van zijn of haar klachten krijgen. In welke mate patiënten dit soort ‘medische schade’ hebben opgelopen of nog zullen ervaren, kunnen ziekenhuizen niet zeggen. ‘Bij toename van gezondheidsklachten wordt er altijd met patiënten gekeken of er een toegenomen urgentie is. Dat kan op indicatie van de patiënt, of zijn verwijzer’, zegt Treant-woordvoerder Wormgoor.

Het UMCG geeft aan dat er naast het afzeggen van afspraken ook sprake was van zorgmijding door de patiënt zelf. ‘Patiënten die zelf hun afspraak uitstelden of geen dokter raadpleegden terwijl er wel (verergerende) klachten waren. Daar is geen medische risico-inschatting aan vooraf gegaan, met dus ook onduidelijke medische consequenties’, zegt woordvoerder Kruse.

We hebben nog meer focus gelegd op leefstijl, waarmee we zorg kunnen voorkomen
Christel Ietswaart - OZG

Maximaal haalbare

Met alle beperkingen die er vandaag de dag zijn, werken de ziekenhuizen inmiddels toe naar het maximaal haalbare aantal patiënten. Hoeveel dat er zijn, verschilt per afdeling. Zo streeft het Martini naar maximaal 70 tot 100 procent van de poli-capaciteit van voor de coronacrisis, inclusief telefonische afspraken en afspraken via videobellen.

Kragten: ‘Die verschillen ontstaan door wisselende afmetingen van de wachtkamers en de mogelijkheden voor digitale consulten en/of telefonische consulten.’ De operatiekamers van het Martini zijn volgende week weer volledig in gebruik.

Het Ommelander Ziekenhuis draait volgende week weer op de volle honderd procent, met de digitale consulten erbij. Daarbij wil het ziekenhuis zich nog veel meer richten op preventie. ‘Corona heeft nogmaals benadrukt dat het belangrijk is goed voor jezelf te zorgen. Daarmee hebben we nog meer focus gelegd op leefstijl, waarmee we zorg kunnen voorkomen’, zegt woordvoerder Ietswaart.

De operaties in het UMCG draaien alweer volledig, de poli’s zitten op 85 procent.

Meer samenwerken

De Groningse ziekenhuizen willen de samenwerking die door de coronacrisis is ontstaan in het Noorden voortzetten. Elke twee weken is er afstemming met huisartsen, de ouderenzorg, ambulance, patiëntenorganisatie Zorgbelang en de zorgverzekeraars over de opschaling. Dan kijken ze naar de beschikbare capaciteit en de wachttijden. De intentie is om eventuele knelpunten samen op te lossen.

Lees ook:
- Uitstel van de zorg door corona: 'Natuurlijk begrip, maar ik wil ook van de pijn af'

Recent nieuws