Hoe kan je als omwonende beter worden betrokken bij een zonnepark?

De verdeling van lasten en lusten van bestaande en aankomende zonneparken kan beter, zo werd begin deze maand duidelijk door een onderzoek van RTV Noord en drie andere regionale omroepen. Wat is er voor nodig om omwonenden meer te laten profiteren?

Een betere verdeling van lusten en lasten en acceptatie onder omwonenden. Dat is volgens het Rijk van belang, nu door de energietransitie zonneparken een steeds nadrukkelijkere plek krijgen in het landschap. Deze betere verdeling zou kunnen doordat je zelf zonnepanelen koopt en op die manier mee-investeert in een zonnepark.

In zulke gevallen kun je er financieel voordeel bij hebben, net als wanneer je elektriciteit afneemt bij een zonnepark bij jou in de buurt. Het kan ook door vanaf het begin mee te beslissen met plannen die ontwikkeld worden voor zonneparken.

Maar hoe?

Niet iedereen heeft het in de genen zitten om een coöperatie op te zetten
Egbert Ludwig - directeur Bronnen van Ons

'Gemeente moet helpen'

Volgens Egbert Ludwig, directeur van Bronnen van Ons, een coöperatieve ontwikkelaar van wind- en zonneparken, is meedoen niet zo moeilijk. ‘Zoek contact met een lokale energiecoöperatie. Die zijn vaak op zoek naar betrokken vrijwilligers. Meestal ben je van harte welkom om actief mee te doen.’

En als die coöperatie er bij jou in de buurt niet is, kun je er een opzetten. Dat heeft Ludwig gedaan. ‘Maar’, erkent Ludwig, ‘dat is meestal iets voor proactieve mensen, zoals ik. Dat heeft niet iedereen in de genen.’

Volgens Ludwig is de taak van een coöperatie om contact te zoeken met initiatiefnemers, zodat bekend is wat een zonneparkproject precies kan inhouden. En vervolgens kan ook het gesprek met de gemeente worden opgestart. 'Die moet het lokale eigenaarschap van een project beschermen. De gemeente kan dan in een vergunningsprocedure aan de initiatiefnemer zeggen: allemaal leuk en aardig, maar lokaal eigendom van het park is een voorwaarde.’

Volgens de provincie moet de provincie of de gemeente erop toe zien dat de afspraken goed in een overeenkomst worden vastgelegd, voordat een vergunning voor een zonnepark wordt verstrekt of een aanwijsbesluit wordt genomen. Dat lukt volgens de provincie goed sinds het Klimaatakkoord van vorig jaar.

'Niet alleen maar tegen zijn'

Annemarie Hofman, woordvoerder bij Grunneger Power, een grote energiecoöperatie in Groningen, noemt het allerbelangrijkste dat je je als omwonende als een gelijkwaardige gesprekspartner opstelt. ‘Dat ben je niet als je alleen maar tegen bent op een niet-constructieve manier. Maar als jij je als gelijkwaardige gesprekspartner opstelt, je samenwerkt met andere omwonenden of je laat informeren door een onafhankelijke partij, dan zijn gemeenten best bereid je serieus te nemen.'

'En tegen zonneparken zijn is niet erg. Dat mag nog steeds. In dat geval kunnen we samen in gesprek gaan over wat wel mogelijk is: hoe kun je dan wel je steentje bijdragen aan de verduurzaming?'

'Lokaal eigenaarschap klinkt vaag'

Wat die participatie concreet inhoudt, is volgens Hofman voor meerdere uitleg vatbaar. ‘Soms zeggen gemeenten dat het park voor de helft in lokale eigendom moet zijn. Soms zeggen gemeenten dat omwonenden er vanaf het begin bij moeten worden betrokken of het zonnepark er überhaupt wel komt. Wat men met participatie bedoelt kan dus verschillen.’

Lokaal eigenaarschap is een belangrijk signaal, maar ook vaag. Het kan ook averechts werken
Christian Zuidema - energieplanoloog Rijksuniversiteit Groningen

Dat ziet ook Christian Zuidema, energieplanoloog van de Rijksuniversiteit Groningen. Zeker als het gaat om het streven naar vijftig procent lokale participatie, zoals in het klimaatakkoord is opgenomen en wat ook de inzet van de provincie is. Zuidema benadrukt dat de samenleving en de politiek niet zich moeten blindstaren op vijftig procent lokale participatie, en moeten oppassen voor een averechtse werking ervan.

‘Die vijftig procent lokaal eigenaarschap kan namelijk op verschillende manieren ingevuld worden. Lokaal eigendom moet een middel zijn voor meer draagvlak en eerlijkheid. Maar stel dat een Gronings bedrijf samen met een internationaal consortium een zonnepark ontwikkelt. Is dat dan vijftig procent lokaal eigenaarschap? Of stel dat een zonnepark voor zestig procent in eigendom is van omwonenden, maar daarvan is maar twintig procent in handen van de lokale bevolking en de rest ziet er niets van. Is dat dan eerlijk?’

Wat als niet iedereen kan meedoen?

Volgens Zuidema is het signaal van vijftig procent lokaal eigenaarschap van het klimaatakkoord op zichzelf een belangrijk signaal. ‘Maar het is tegelijkertijd ook heel erg vaag, met het risico dat het uiteindelijk zelfs een averechts effect kan hebben.’

Zo bestaat volgens Zuidema het risico dat mensen die toch al ruim in hun geld zitten, en vaak zelf ook al zonnepanelen op het dak hebben liggen, zonder moeite mee kunnen participeren in zonneparken, terwijl mensen aan de onderkant van de samenleving niet het geld en de mogelijkheden hebben om dat ook te doen. Op termijn krijg je dan wellicht een scheefgroei tussen hen die wél en niet aan een energietransitie kunnen meedoen, met als risico juist meer onvrede en conflict.’

'Alle inwoners zijn nodig'

Dat risico ziet Hofman van Grunneger Power ook. Ze vindt inclusiviteit in de energietransitie van belang. ‘Het instapniveau om een zonnepaneel te kopen moet zo laag mogelijk zijn. Het rentepercentage bij ons is vier procent, dat is meer dan op een spaarrekening.’

Om de drempel zo laag mogelijk te houden zijn er volgens Hofman daarom in de gemeente Groningen bijvoorbeeld energiecoaches actief. ‘Die zijn er voor alle mensen en komen als je dat wil gratis bij je thuis om te helpen met hoe je energie kan besparen. Stel dat je voor 250 euro kan besparen in een jaar, dan kun je daar al zonnepanelen voor kopen.’ Volgens Hofman heeft deze aanpak ervoor gezorgd dat al een zeer brede doelgroep is bereikt.

Ook de provincie benadrukt het belang dat iedereen kan meedoen, ook de minder bedeelden. 'Alle inwoners van Groningen zijn nodig om de energietransitie te laten slagen.'

Als je samen een zonnepark optuigt met mensen in de buurt, draagt dat bij aan onderlinge verbondenheid
Annemarie Hofman - woordvoerder Grunneger Power

'Neem zelf initiatief'

Wat volgens Hofman steeds vaker te zien is, is dat bewoners zelf het initiatief nemen om een zonnepark te ontwikkelen. ‘In dat geval hebben ze een zonnepark volledig in eigen beheer. Een gemeente krijgt dan veel meer een ondersteunende rol. In zo’n geval worden commerciële partijen buitenspel gezet, of worden ze alleen gevraagd voor de uitvoering. De bouw van het park dus.’

Volgens de provincie Groningen is in het geval van eigen initiatief mogelijk om geld te lenen bij het Fonds Het Nieuwe Doen. Dat is een fonds dat leningen verstrekt aan projecten in de zorg, leefbaarheid en energie in de provincie Groningen.

'Deze lening kan dan als investeringsgeld worden gebruikt,' legt een woordvoerder van de provincie uit. 'Met de winst van het zonnepark wordt dan de lening afbetaald en blijft er geld over voor de leden van de coöperatie. Of het zou gebruikt kunnen worden voor nieuwe projecten.

Met name dat burgers zelf het initiatief nemen ziet Hofman graag meer gebeuren. Al was het maar omdat het de sociale banden in een buurt kan versterken. ‘Als je samen een zonnepark optuigt met mensen in de buurt, en je voelt samen die verantwoordelijkheid, dan draagt dat bij aan onderlinge verbondenheid.'

Lees ook:
- Zonneparken: goud voor de ontwikkelaars, nauwelijks verdiensten voor inwoners
- 'Den Haag, maak lokale participatie bij zonneparken juridisch afdwingbaar'
- Provincie Groningen: 'Burgers steeds vaker mede-eigenaar zonneparken'

Meer over dit onderwerp:
duurzaamheid onderwijs RUG studenten zonnepanelen
Deel dit artikel:

Recent nieuws