Synagoge herdenkt vrijheid met een zwarte rand

Frits Grünewald voor de trouwfoto van zijn ouders
Frits Grünewald voor de trouwfoto van zijn ouders © Reinder Smith/RTV Noord
Van de vijfduizend leden tellende Joodse gemeenschap in Groningen waren er na de oorlog nog maar driehonderd in leven. Voor hen was het na de bevrijding niet echt feest. 'Vrijheid met een zwarte rand' is dan ook de titel van een expositie over deze periode die vrijdagmiddag geopend werd in de Groninger synagoge.
'Neem bijvoorbeeld die Joodse kinderen die als twee-, driejarigen onderdoken bij niet-Joodse, vaak christelijke gezinnen', zegt Frits Grünewald, voorzitter van de Joodse gemeente in Groningen.

Pijn

'Die pleegouders beschouwden die kinderen vaak als hun eigen familie en omgekeerd. Toen kwam de bevrijding en stonden er, voor die kinderen, onbekende mensen op de stoep die zeiden: 'Wij zijn jullie papa en mama'. Dat heeft heel veel mensen heel veel pijn gedaan.'

Kille ontvangst

Van de vijfduizend leden van de Joodse gemeenschap in Stad en Ommeland waren er na de oorlog nog maar zo'n driehonderd in leven. Ze kwamen uit de onderduik of hadden de kampen overleefd. In die zin had de bevrijding voor Joods Groningen dus een zwarte rand. Vandaar de naam van deze tentoonstelling.
Grünewald. 'De overlevenden kregen een kille ontvangst. Hun huizen waren in bezit genomen door anderen, al hun familie was dood, en vaak kregen ze direct aanslagen voor achterstallige belastingen over de jaren dat ze in een kamp zaten.'
Grünewalds ouders trouwden als eerste Joden in 1945 in de synagoge van Groningen nadat ze drie jaren ondergedoken waren geweest.

Gelukkige jeugd

'Mijn ouders hebben relatief weinig ellende meegemaakt in de oorlog en konden de draad snel weer oppakken waardoor ik ook een gelukkige jeugd heb gehad'.

Vertrek naar elders

Maar veel Groninger Joden lukte dat niet na de oorlog, er waren geen koosjere winkels meer, ze misten het vooroorlogse Joodse Groningen en voelden zich niet meer welkom. De meeste overlevenden van de oorlog hebben Groningen verlaten en zijn naar Israël en Amerika of Amsterdam vertrokken. We hebben nu nog een Joodse gemeenschap met zestig leden in Groningen.

Wanneer te zien?

De tentoonstelling Vrijheid met een Zwarte rand is te zien in de Synagoge in de Folkingestraat in Groningen en geopend van dinsdag tot en met vrijdag en op zondag gedurende de zomer.