Deze dag: de gifmoorden van Overschild

In mei 1906 komt de 19-jarige Jantje bij de familie Huisman aan de Graauwedijk als dienstbode in huis werken. Ze helpt onder meer met koken. Op deze dag, 15 augustus dat jaar, roert ze arsenicum door de boter en de gort van haar werkgever. Het gif doodt uiteindelijk boer Wicher Jacob en zijn vrouw Grietje.

Bijna een halve eeuw geleden is het inmiddels, dat Riet van Eerden in Overschild komt wonen. Een dorpsgenoot denkt per abuis dat ze in ‘dat moordhuis’ komt wonen. Voor Riet aanleiding om zich te verdiepen in het verhaal. Ze wil weten waarom Jantje van der Veen tot haar daad is gekomen.

Na lang en uitgebreid onderzoek, onder meer in rechtbankverslagen en krantenverhalen, reconstrueert ze minutieus het verloop van de gebeurtenissen; vanaf de eerste vergiftiging op deze dag, tot het vonnis in de rechtbank van Groningen, vlak voor kerstmis 1906.

Haar verhaal is in 2006, precies een eeuw na het drama, afgedrukt in het Wold: een tijdschrift over de geschiedenis van onder meer de dorpen Slochteren, Schildwolde en Overschild.

Riet beschrijft daarin dat het sinds deze 15de augustus nog bijna een week duurt, voordat Jantje wordt gearresteerd. Een week waarin ook familie en inwonende bedienden van de brij en andere vergiftigde zaken eten en ziek worden. Huisdokter Reddingus heeft inmiddels onderzoek laten doen. Zijn ergste vermoedens worden bewaarheid: in de brij is arsenicum aangetroffen.

Rondlopend in de boerderij neemt de dokter waar ‘hoe Jantje in een van de kamers met een hand op haar buik zat te zuchten’. Hij vertrouwt het niet, ook al omdat Jantje meermalen buiten is gezien, ‘lopend op het land als een kievit’. Na haar arrestatie schrijft ze in haar cel tenslotte een gedetailleerde bekentenis.

Intussen is boer Wicher Jacob Huisman op 25 augustus overleden op 68-jarige leeftijd. Tien dagen nadat hij voor het eerst een portie van het dodelijk gif toegediend heeft gekregen. Zijn vrouw Grietje bezwijkt op 64-jarige leeftijd op 3 september.

De bekentenis van Jantje is niet bewaard gebleven. Het belangrijkste wat we ervan weten is: het was nooit haar bedoeling geweest om de boer en boerin te doden. Ze wilde ze ‘alleen ziek maken om enige tijd geen last meer te hebben van hun gepruttel’, zoals ze later verklaart. Het arsenicum heeft ze in een lade gevonden. Het werd gebruikt op de boerderij, om ratten mee te vergiftigen. Ze heeft met meel de ontbrekende hoeveelheid aangevuld.

Voor de rechtszaak, die 13 december in Groningen begint en waarvoor 24 getuigen worden verhoord, bestaat grote belangstelling. De talrijk aanwezige pers beschrijft een weinig berouwvolle verdachte: ‘Onbevangen trad zij voor de rechters, als een kind dat straf verdiend heeft, maar dit niet beseft’, zo is in het Nieuwsblad te lezen. De Telegraaf voegt daar aan toe dat Jantje nogal hield van 'het sterke geslacht'.

De rechtbank gaat niet in op een verzoek van de verdediging, om onderzoek te doen naar haar verstandelijke vermogens. Toch lijkt het of de rechters bij het bepalen van de strafmaat daar rekening mee hebben gehouden: Jantje wordt veroordeeld tot 15 jaar gevangenisstraf.

In het Huis van Bewaring in Groningen gedraagt ze zich de jaren daarop voorbeeldig. Als ze ook nog zwanger wordt gemaakt door een van de cipiers, wordt ze vervroegd vrijgelaten. Met haar gezin vertrekt Jantje naar het midden van het land, waar ze een winkeltje in aardewerk heeft.

Vorig jaar nog kreeg de zaak ruim aandacht in het Dagblad van het Noorden. Gerdt van Hofslot schrijft op gezag van een oude inwoonster van Overschild, dat Jantje van der Veen nóg een dodelijk slachtoffer heeft gemaakt. Bij boerenknecht Jacob Kiel zouden door het gif al zijn organen zo ernstig zijn aangetast, dat hij er later aan overlijdt.

Een 19 jaar oud wichtje, ‘meer klein dan groot, blozend gelaat’, is zo boos op haar bazen, dat ze die doodt met behulp van gif. Was dat echt haar bedoeling? Ze had het niet naar haar zin op de boerderij aan de Graauwedijk, zoveel is duidelijk. Speelde er nog meer? We zullen het nooit meer met zekerheid weten. Het drama begon met een maaltijd, waarin arsenicum in de boter en over de gort was gestrooid. Dat was op deze dag in de geschiedenis, 15 augustus 1906.

Meer over dit onderwerp:
dezedag
Deel dit artikel:

Recent nieuws