Werkwijze turncoaches brengt schok teweeg: 'Er moet op ethisch vlak iets veranderen'

Het grensoverschrijdende gedrag van coaches in de turnwereld wakkerde de afgelopen tijd veel discussie aan. Onderdeel van die discussie is de vraag of kinderen überhaupt aan topsport moeten doen als ze nog geen zestien jaar zijn. Hoe denken Groningse coaches van individuele sporters daarover?

‘Onder de 16 jaar geen topsport’, luidde ons Lopend Vuur eerder deze maand. Een stelling die inhaakte op een landelijke discussie, omdat de misstanden in de turnwereld schuren met de algemene normen en waarden in de sportwereld. Daarmee komen alle trainers van individuele sporten onder een vergrootglas te liggen. RTV Noord peilde de meningen van drie Groningse coaches die actief zijn als coaches van individuele sporters. Wat vinden zij van topsport onder de 16 jaar?

Intrinsieke motivatie

‘Ik vond het allereerst vreselijk om te horen hoe die turncoaches hun leerlingen hebben behandeld. Het staat haaks op mijn visie van opleiden’, vertelt John van der Meer, voormalig bondscoach bij de Judo Bond Nederland (JBN). Hij groeide op in Delfzijl, woont tegenwoordig in Leek en is sinds dit jaar eigenaar van Judo Academy Noord Nederland. Van der Meer legt de verantwoordelijkheid volledig bij de sporters met wie hij werkt.

Als een sporter aangeeft dat het goed is dat ik dwingend ben, ben ik dwingend. Maar dan hebben we dat samen afgesproken
John van der Meer - Voormalig judobondscoach Nederland

‘Ik geloof erin dat je als trainer invloed hebt om sporters intrinsiek te motiveren. Als ik een judoka voortdurend op wat voor manier dan ook moet pushen om iets te bereiken, denk ik dat-ie het toch niet gaat redden. Je moet sporters juist eigenaar maken van hun eigen ontwikkelingstraject en opleiden zodat ze zelf in staat zijn om de juiste keuzes te maken’, legt de judocoach uit.

Afspraken maken

En dat is niet leeftijdsgebonden, vindt hij. ‘Soms moet je sporters meer bij de hand nemen en ze duidelijk vertellen wat ze moeten doen, omdat ze daar juist baat bij hebben. De één heeft dat intrinsieke van zichzelf, de ander moet dat ontwikkelen’, aldus Van der Meer. En daar is volgens hem totaal geen fysiek of verbaal geweld voor nodig. ‘Je maakt afspraken met elkaar en die kom je na. Als een sporter aangeeft dat het goed is dat ik dwingend ben, ben ik dwingend. Maar dan hebben we dat samen afgesproken.’

John van der Meer met judoka Amber Gersjes tijdens het WK van 2017 in Zagreb (Foto: JudoInside)

Van der Meer werkte met veel verschillende judoka’s, zowel introverte als extraverte sporters, en hanteerde altijd dezelfde methode: ‘Wat heeft iemand nodig en hoe stemmen we dat goed op elkaar af?’ Toen Kim Polling vorig jaar de World Masters in China op haar naam schreef, kreeg Van der Meer dat ook te horen. ‘Ze was me dankbaar dat ik in de jaren daarvoor zoveel op haar techniek heb gehamerd, dat is gaaf om te horen. De motivatie komt uit haarzelf en ik zette de puntjes op de i. Dat kan op een normale manier en met goede afspraken.’

Wat is de ondergrens?

Een leeftijdsgrens instellen voor topsporters? Rutger Smith, die als atleet driemaal voor ons land deelnam aan de Olympische Spelen en tegenwoordig topsportcoördinator is van de Vlaamse Atletiekliga, vraagt zich sterk af wat die ondergrens dan zou moeten zijn. ‘Ik vind het moeilijk om dat te bepalen. Vooral als je praat over sporten als turnen en gymnastiek, waarbij de wereldtop bestaat uit minderjarige meiden.’

Ik zou eerder proberen te voorkomen dat een trainer één op één met een jonge sporter traint, dan dat je een leeftijdsgrens bepaalt voor topsport
Rutger Smith - Topsportcoördinator Vlaamse Atletiekliga

‘Ik denk dat er eerder moet worden gekeken naar hoe je dit omkadert, zodat er geen situaties ontstaan die je niet wilt’, gaat hij verder. Zo vindt hij dat je bijvoorbeeld moet voorkomen dat een trainer één op één met een jonge sporter traint, zonder dat er toezicht van een andere volwassene op is. ‘Daar zou ik eerder op inzetten dan een leeftijdsgrens bepalen voor topsport. Overigens zet het Internationaal Olympisch Comité al wel op een leeftijdsgrens in. In principe mag je niet deelnemen aan de Olympische Spelen als je jonger bent dan zestien.’

Paal en perk stellen

De Stadjer, die tegenwoordig in Gent woont, vindt dat de ophef in de turnwereld een duidelijke aanleiding geeft om paal en perk te stellen. ‘Er moet op ethisch vlak gewoon iets veranderen’, stelt hij. Zelf kan Smith zich moeilijk inbeelden dat een coach jonge topsporters mentaal of fysiek afbeult. ‘Daar heb ik in ieder geval geen ervaring mee, maar blijkbaar gebeurt het in bepaalde sporten toch. Dat moet niet kunnen en helemaal niet bij minderjarigen.’

Rutger Smith met de bronzen plak voor kogelstoten op het WK van 2017 in Lpnden (Foto: ANP)

‘Sommige topsporters zijn al op jonge leeftijd begonnen met topsport en hebben juist door vroeg voor hun sport te kiezen, de absolute top kunnen bereiken. Als je een leeftijdsgrens hanteert voor topsporters, werp je dus misschien een blokkade op voor nieuw talent. Moeten we dat willen?’, vraagt Smith zich af. ‘Daarom blijf ik zeggen dat als er genoeg toezicht is op jonge sporters, een leeftijdsgrens niet nodig is.’

Essentiële verschillen

‘Ik herken mijzelf niet in het beeld van de manier van coachen zoals schijnbaar in de turnwereld is voorgekomen. Als dat in het wielrennen ook zou voorkomen, is dat zeer kwalijk’, trapt Adriaan Helmantel af. Hij is geboren in Westeremden, woont tegenwoordig in Bovensmilde en is bondscoach van de KNWU bij duuronderdelen op de baan en voor wielerbeloften onder 23 jaar op de weg.

Je moet sterk genoeg zijn om je eigen keuze maken. Soms zit je er al zover in, dan is er geen weg meer terug
Adriaan Helmantel - KNWU

Dat Helmantel vermoedt dat je dergelijk gedrag niet snel in de wielersport ziet, komt omdat er volgens hem essentiële verschillen tussen wielrennen en turnen zijn. ‘Wielrennen is een late specialisatiesport. Tot en met de nieuwelingen van zestien jaar is het nog kinderspel. Maar als je pas op je achttiende gaat turnen, ben je eigenlijk al te laat als je écht wat wil bereiken.’

Problematiek

‘De vraag is dan ook hoever je met coaching gaat bij jonge sporters’, stelt hij. In de ogen van Helmantel moet het mogelijk zijn om topturners op een verantwoorde wijze te begeleiden. ‘In wielrennen is dat anders, daardoor zul je verhalen over een onacceptabele manier van coaching bij de jeugd minder snel horen’, denkt hij. ‘Maar ik heb ook weleens verhalen gehoord over grensoverschrijdend gedrag bij het masseren van vrouwelijke wielrenners bijvoorbeeld.’

‘En het wielrennen heeft natuurlijk ook de nodige problematiek gekend als het gaat om dopinggebruik', erkent Helmantel. ‘Op dat gebied hebben wielrenners te maken met druk vanuit ploegleiders en artsen, waarin je sterk genoeg moet zijn om je eigen keuze maken. En geloof me: dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Soms zit je er al zover in, dan is er geen weg meer terug.’

Adriaan Helmantel (Foto: RTV Noord)

Aanmoedigen

Helmantel heeft een eigen manier van coachen ontwikkeld die er volgens hem vooral op is gericht om sporters te helpen en te ontwikkelen. Daarbij moet de motivatie echt vanuit de sporter zelf komen. ‘Er zitten heus weleens momenten bij dat je een renner extra moet aanmoedigen om ‘m over het dode punt te helpen. Maar als je iemand continu moet aanmoedigen om een grens over te gaan, is de wil niet groot genoeg en haal je de top niet. Toch merk ik vaak dat ik sporters eerder moet afremmen dan pushen.’

Het is als coach een kerntaak om een veilige omgeving voor jonge sporters te creëren en alle lastige dingen bespreekbaar te maken
Adriaan Helmantel - KNWU

‘Als je jong bent, is het moeilijk om met druk om te gaan. Dat maakt het ook makkelijker om een grens over te gaan, zeker als ergens een sterke hiërarchie heerst, zoals bij turnen’, gaat Helmantel verder. Topsport voor kinderen onder de zestien jaar zou voor hem dan ook niet per se hoeven.

‘Op die leeftijd mag iemand best heel fanatiek sporten, maar we moeten het dan misschien maar geen topsport meer noemen. En als dat niet verandert, is het als coach een kerntaak om een veilige omgeving voor jonge sporters te creëren en alle lastige dingen bespreekbaar te maken.’

Lees ook:
- Lopend Vuur: Onder 16 jaar geen topsport

Deel dit artikel:

Recent nieuws