Deze dag: Dolle Dinsdag!

Hij viel op de vijfde september 1944 deze dag, een dinsdag. En kreeg achteraf de toevoeging ‘dolle’. Want Duitsers en NSB'ers sloegen die dag in dolle paniek op de vlucht. Veel Nederlanders waren door het dolle heen van vreugde: de bevrijding was daar!

Premier Gerbrandy had het zelf gezegd op Radio Oranje. Maar het bericht klopte niet. Voor Groningen had het ‘nepnieuws’ verstrekkende gevolgen.

Letterlijk zei de minister-president op maandagavond: ‘…nu de geallieerde legers…de Nederlandse grens overschreden hebben, wil ik u, uit naam van ons allen, hartelijk welkom toeroepen op onze bodem.’ Gerbrandy kreeg een tekst overhandigd, met daarin de boodschap dat de legers de grens ‘naderden’. Op eigen gezag maakte hij daar ‘hebben overschreden’ van. ‘We hebben inlichtingen van onze eigen mensen’, zei hij tegen een stomverbaasde medewerker.

Het bericht slaat in als een bom in bezet Nederland. De bevrijding lijkt aanstaande. Een van de gevolgen is een uittocht van foute politiemannen uit Amsterdam en Haarlem richting Duitsland. Als ze tot in onze provincie gekomen zijn, wordt langzaam duidelijk dat het bericht niet klopt. Veel van deze mannen melden zich vervolgens bij de Groningse Sicherheitspolizei.

Onder hen is de beruchte Klaas Carel Faber. Hij houdt voortaan kantoor op de eerste verdieping van het Scholtenshuis aan de Grote Markt. In de periode tussen oktober 1944 en de bevrijding in april 1945 sterven in Groningen driemaal zoveel verzetsmensen als in de hele bezettingsperiode daarvoor.

De ‘basis onder het Gronings verzet valt weg’, luidt de conclusie op de website De verhalen van Groningen. De nieuwe, in Groningen onbekende helpers van de Duitsers kunnen zich relatief makkelijk onder het verzet begeven en inlichtingen verzamelen. Op basis daarvan worden in de winter van ’44-’45 complete verzetsgroepen opgerold.

Dolle Dinsdag is door alle betrokkenen achteraf als een beschamende periode getypeerd. De geloofwaardigheid van Radio Oranje en premier Gerbrandy kregen een fikse deuk. De Duitsers en hun Nederlandse handlangers lieten zien hoe snel ze in paniek raakten. En de doorsnee burgers hadden zich door hun goedgelovigheid laten meeslepen. Ze wilden zo graag dat het waar was.

Het zou nog een lange hongerwinter duren voordat de Wehrmacht zich overgaf. De stad Groningen werd half april 1945, straat voor straat, bevrijdt door de Canadezen. Diverse verzetsmensen veronderstelden dat er een strategie achter het bericht van premier Gerbrandy schuilging. Het zorgde immers voor totale verwarring bij de Duitsers. Waarvan geen gebruik werd gemaakt: ‘was er maar een Tommy gekomen met een jeep, dan hadden ze zich allemaal overgegeven’, verzuchtte een oud-verzetsstrijder later.

Zo werd het al met al een curieuze gebeurtenis op deze dag, 5 september in het laatste oorlogsjaar. Dolle Dinsdag had uiteindelijk tot gevolg dat het verzet in Stad en Ommeland zware verliezen leed. Een bittere conclusie na een dag waarop vriend en vijand geloofden dat de oorlog bijna voorbij was.

Meer over dit onderwerp:
dezedag
Deel dit artikel:

Recent nieuws