Aardbevingsnieuws augustus 2020: rustige bodem én eindelijk naar huis

De Groningse bodem was in augustus - na de onstuimige julimaand - relatief rustig. Maar dat bekent allerminst dat het nieuws over de afhandeling van de schade ook stilstond.

Het Instituut Mijnbouwschade Groningen heeft de afhandeling van zo'n 1250 schademeldingen tijdelijk stilgelegd. Het gaat om schades aan de rand van het Groningenveld en de gasopslag bij Norg.

Er is in het gebied sprake van diepe bodemdaling of -stijging. Volgens sommige deskundigen kan het zijn dat die niet het gevolg zijn van de gasboringen. Het IMG heeft daarom onderzoeksinstituut TNO en de Technische Universiteit in Delft gevraagd om advies uit te brengen over de situatie.

In afwachting van het advies gaat het IMG geen besluiten nemen over die 1250 openstaande schademeldingen in Oost-Groningen en de kop van Drenthe. Nieuwe schadeopnames worden voorlopig ook niet ingepland. Al ingeplande opnames gaan wel gewoon door.

Na zes jaar terug in eigen huis

Hiltje en Leny Zwarberg uit Termunten moesten in 2014 plotseling hun huis verlaten dat op instorten stond door aardbevingsschade. Na zes jaar te hebben gewoond in een huurwoning, een kilometer verderop, sliepen ze voor het eerst weer in hun eigen huis.

Volgens de NAM kwam de schade door de slappe grond. 'Ze wilden ons eerst afschepen met 3800 euro', herinnert Hiltje zich. Wat volgde was een jarenlange juridische strijd. Nu zijn ze dus terug op het bekende nest. Eigenlijk zijn alleen de 12.000 bakstenen nog over van de originele woning, de rest is helemaal nieuw.

Het resultaat van de aardbevingsbestendige woning mag er zijn: het huis ziet er door de bakstenen authentiek uit, maar is voorzien van alle moderne gemakken. Vloerverwarming, een ruim kookeiland, luxe sanitair, een warmtepomp en zonnepanelen. 'We zijn van het gas af', zegt Hiltje knipogend.

De Zwarbergs voor hun aardbevingsbestendige woning (Foto: Steven Radersma/RTV Noord)

Voor het eerst slapen ze weer op de oude, vertrouwde plek. 'Het is door alle isolatie lekker stil nu, dus dat zal wel lukken.'

Immateriële schade

Mensen die door de gaswinning immateriële schade hebben geleden, kunnen per persoon tussen de 1500 en 5000 euro aan smartengeld krijgen. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen kan de vergoeding hoger worden.

Het Instituut Mijnbouwschade Groningen heeft in hoofdlijnen bekendgemaakt hoe de vergoeding eruit gaat zien. Het instituut gaat ervan uit dat er enkele tienduizenden mensen in aanmerking komen voor de smartengeldregeling. Het gaat om onder meer gederfde levensvreugde, maar ook ander leed zoals angst of verdriet.

Het IMG benadrukt dat met de smartengeldregeling het overheidsfalen in Groningen niet wordt vergoed. ‘Of er een vorm van genoegdoening zou moeten komen naar aanleiding van het handelen van de overheid, is aan de politiek. Het IMG handelt de schade af waarvoor de NAM verantwoordelijk kan worden gehouden.’

Ten Posters zijn het zat

Immateriële schade én materiële schade gaan vaak hand in hand. De bewoners van de Jan Zijlstraat in Ten Post zijn het wachten beu. Al meer dan drie jaar wachten ze op de sloop en nieuwbouw van hun huis, maar keer op keer wordt de boel vertraagd.

'We wachten al zo lang op vooruitgang, maar elke maand wordt je weer teleurgesteld omdat er weer iets wordt uitgesteld’, verzucht de gepensioneerde basisschoolleraar Roelf Schlukebir, die al meer dan 35 jaar in de Jan Zijlstraat woont.

‘Wij zijn één van de eerste groepen met een versterkingsadvies’, zegt straatgenoot Joost de Niet. ‘Maar we zijn straks de laatste waar het aangepakt wordt.’

Tientallen kerken herstellen

Schade is er niet alleen bij woonhuizen, ook andere gebouwen hebben veel te lijden onder de bevingen. Stichting Oude Groningen Kerken heeft 95 kerken in het beheer, waarvan 65 in het aardbevingsgebied. Die zijn stuk voor stuk beschadigd.

Een scheur in de monumentale kerktoren van Zeerijp (Foto: Siese Veenstra/ANP)

De stichting ondertekende een overeenkomst met het Instituut Mijnbouwschade Groningen over het herstel van de schade. De stichting mag nu zelf deskundigen inschakelen die de schade aan kerken opnemen. De schade-opname wordt vervolgens door een deskundige via het IMG beoordeeld.

Het schadeherstel aan tientallen kerken in het aardbevingsgebied moet zo makkelijker, maar vooral goed gebeuren. 'Met zoveel historie kun je het maar één keer verkeerd doen. Dus het is cruciaal dat we het snel zien en dan goed te werk gaan, waar we onderhoud en herstel combineren', aldus bouwkundige Jur Bekooy van Stichting Oude Groningen Kerken.

Verzakte grafzerken

Dat veel kerken schade hebben door scheuren en verzakking, is wel bekend bij de meeste Groningers. Minder bekend is dat ook veel grafzerken verzakken. Maar voor Peter Veenstra uit Uithuizermeeden is de situatie op begraafplaatsen serieus genoeg om over aan de bel te trekken.

'Door de aardbevingen dreigen heel veel grafmonumenten te verzakken of om te vallen', zegt de eigenaar van een natuursteenbedrijf.

Volgens Veenstra is er opvallend meer schade in aardbevingsgebied dan elders. Omdat er garantie zit op de zerken, draait hij op voor de kosten van het herstel. Veenstra herstelt de schade gratis, zegt hij, maar: 'het loopt zo langzamerhand de spuigaten uit'.

Een begraafplaats in Wittewierum (Foto: Jan de Jonge/Groningen in Beeld)

'Ik heb becijferd dat ons dat sinds 2012 zo'n 40.000 euro heeft gekost. Schade waar wij niet debet aan zijn, die ontstaan is door aardbevingen, maar die niet door de NAM is gecompenseerd.'

'Opnames op verzoek' op schema

Sommige zaken gaan wel redelijk volgens plan. Het speciale loket van de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) waarbij mensen die twijfels hebben over de stevigheid van een woning een inspectie kunnen aanvragen, heeft driekwart van alle inspecties voor dit jaar ingevuld.

De Rijksoverheid en de lokale overheden in Groningen hebben met elkaar afgesproken dat er maximaal 500 van deze inspecties per jaar kunnen worden aangevraagd en uitgevoerd. Momenteel zijn 370 daarvan al ingevuld en is een aantal aanvragen in behandeling, zo laat de NCG weten.

De ‘opname op verzoek’ is alleen voor woningeigenaren van wie het huis nog niet in de reguliere versterkingsopgave zit. Als zij zich toch onveilig voelen in hun woning, kunnen ze bij de NCG een inspectie aanvragen. Als daaruit blijkt dat er inderdaad reden tot zorgen is, kan het huis worden opgenomen in de gemeentelijke versterkingsplannen.

Acht jaar na Huizinge

Afgelopen maand - om precies te zijn 16 augustus 2012, één minuut over half elf 's avonds - was het acht jaar na de aardbeving van 3.6 op de schaal van Richter.

Kee Kooistra herinnert zich: ‘In de straat woonden Polen die in de Eemshaven aan het werk waren en die renden meteen naar buiten. De overbuurman heeft hen gerustgesteld, zo van: dit komt hier wel vaker voor.'

Dorpsgenoot Reint Wobbes heeft ook relativerende woorden over voor de beving: ‘Het was ook niet de eerste hè. Het was de eerste echt heftige. Maar dat er bevingen zijn was al heel lang bekend.’

Sinds die donderdagavond in 2012 volgden nog ruim achthonderd aardbevingen in Groningen. Maar geen van die achthonderd was zo sterk als die van Huizinge. Tot op de dag van vandaag de zwaarste aardbeving ooit in dit gebied.

Huizinge was 'een omslagpunt'

De bewoners van Huizinge lijken niet erg onder de indruk van de beving, zo blijkt uit de terugblik. Op Läslo Evers, hoofd seismoloog bij het KNMI, heeft de beving wel degelijk de nodige indruk achtergelaten.

'Oei, dat is een zware’, dacht Evers toen hij de magnitude zag van de aardbeving bij Huizinge. Hij kwam op dat moment net op de fiets aan op het KNMI om de automatische melding van de beving te controleren.

De beving is maar net onder de maximale kracht die het KNMI tot die tijd verwacht. De 3,4 op de Richterschaal wordt later bijgesteld naar 3,6.

Evers schrikt als hij de automatische gegevens controleert. ‘Dan weet je dat de beving veel schade gaat veroorzaken. En natuurlijk veel onrust en angst in het gebied. Dat was heel spannend allemaal.’

De beving is voor velen een omslagpunt. Zo ook bij het KNMI. Na de beving begint het KNMI met een ‘significante’ uitbreiding van het meetnetwerk. ‘Er kwamen tientallen stations bij’, vertelt Evers. ‘Daardoor werden we accurater en zagen we veel meer bevingen.'

'Er werd gezegd dat de NAM betaalt'

Acht jaar geleden was Maxime Verhagen namens het CDA minister van Economische Zaken in het kabinet Rutte I. In de laatste maanden wordt Groningen opgeschrikt door de zwaarste aardbeving ooit. Verhagen zegt terugkijkend: 'Er had destijds sneller geageerd moeten worden.'

'Het was de eerste aardbeving die zo zwaar was en ook de eerste die echt bedreigend was', vertelt hij. 'Maar het idee was toen nog: dit is uniek en komt nauwelijks voor.'

'Je vraagt het na en dan wordt er gezegd dat de NAM betaalt als er schade is', zegt hij acht jaar later over die periode. 'Dus daar ga je dan vanuit.' Maar later realiseerde Verhagen zich dat het destijds voor de bewoners helemaal niet goed geregeld was.

Sloop huizen Ten Boer: 'Dubbel gevoel'

Dat de dingen in dit dossier over het algemeen niet snel geregeld worden, weten ze ook in Ten Boer. De schadeproblematiek levert vaak de nodige emoties, maar daar was amper sprake bij de sloop van dertig huizen aan de Fazanthof in Ten Boer. 'Dat is omdat ik al afscheid heb genomen van dit huis toen ik de deur achter me dichttrok', vertelt Gijs Noorlander, die een half jaar eerder al vertrok naar een wisselwoning.

Het is een dubbel gevoel voor veel bewoners. Aan de ene kant zien ze hun eigen huis met de grond gelijk worden gemaakt, maar aan de andere kant was dat huis niet veilig en krijgen ze er een nieuw veilig huis voor terug.

Ander aardbevingsnieuws:
- Woltersumers krijgen binnenkort alsnog hun versterkingsadvies (4 augustus)
- Opruimen gasputten bij Zuidbroek vertraagd (6 augustus)
- Enexis bestudeert uitkomst rechtszaak 'gasverlater'
- Raad van State buigt zich over gaswinning in kop van Drenthe (18 augustus) - Bezoek Wiebes en Ollongren resulteert nog niet in concrete afspraken (21 augustus)
- Oorzaak van knal in Delfzijl en Farmsum is nog een raadsel (24 augustus)
- Gasberaad maakt met boekwerk de balans op: ‘Zo kunnen we niet verder’ (24 augustus)
- Tussen 1500 en 5000 euro smartengeld voor gedupeerden gaswinning (25 augustus)
- Onderzoek RUG: 'Pensioenen ook veilig zonder beleggingen in fossiele brandstoffen (27 augustus)
- Instituut Mijnbouwschade opent steunpunten in Loppersum en Appingedam (27 augustus)
- 'NAM heeft geen bemoeienis meer in afhandeling bevingsschade' (28 augustus)
- Wiebes: Inkorten looptijd Nedmag niet in belang veiligheid (30 augustus)

Aardbevingen in augustus 2020:
- 21 augustus, 21:58 uur: Veendam, 0.7

Lees ook:
- Alles over gaswinning en aardbevingen in Groningen

Meer over dit onderwerp:
dossieraardschok
Deel dit artikel:

Recent nieuws