Groningers wachten eindeloos op coronatest: 'Men heeft weinig geleerd van de beginfase'

Iedereen heeft inmiddels wel een voorbeeld: het duurt dagen voordat je terecht kan bij de GGD voor een coronatest. Met een beetje pech moet je er ook nog een eind voor rijden, omdat in je eigen omgeving alles bomvol zit. De testlocaties van de GGD zijn overbelast en het landelijk nummer is moeilijk bereikbaar.

Dat de wachttijd voor een coronatest steeds verder oploopt komt volgens minister Hugo de Jonge doordat de laboratoria niet meer slijmmonsters kunnen analyseren dan ze nu doen. In Groningen gaan de tests van de GGD naar het lab van het UMCG. Klopt het dat de grens daar is bereikt?

'Ja,' stelt viroloog Bert Niesters. 'De GGD heeft allemaal extra mensen aangenomen; ik heb er nog niemand bijgekregen. Ik ga mijn personeel niet over de rooie jagen. We lasten nu een rustpauze in voor de drukte van eind van het jaar en werven ondertussen mensen.'

Kunnen meer, maar mogen niet

Het laboratorium in het UMCG analyseert nu - naast de testen van het eigen personeel en van patiënten - dagelijks de slijmmonsters van ruim achthonderd Groningers. De behoefte is veel groter, getuige de oplopende wachttijden. De Groningse GGD staat ook klaar om meer testen te doen. Woordvoerder Mark Dijkhuis: 'We kunnen met wat nu is opgeleid naar twaalfhonderd per dag, maar de minister heeft ons gevraagd niet op te schalen.'

Wat nu geproduceerd wordt is al verkocht voordat het af is
Bert Niesters - viroloog

Dat heeft te maken met het gebrek aan testapparatuur en testmaterialen; daarvan zijn er landelijk te weinig beschikbaar. Gevolg van meer testen zou zijn dat de wattenstaafjes met wang-en keelslijm vervolgens op de grote stapel in het laboratorium belanden. Pas als dit probleem is opgelost, zegt de minister, kunnen er meer mensen op de testlocaties terecht.

Eigen schuld, dikke bult

Volgens de Groningse viroloog Bert Niesters zijn de problemen deels door Nederland zelf veroorzaakt. 'Ze hebben voor een aantal testsystemen te lage contracten afgesloten, voor veel te weinig testkits. En wat nu geproduceerd wordt, is al verkocht voordat het af is.'

Bert Niesters is hoogleraar Medische Microbiologie van het UMCG. (Foto: Karin Mulder/RTV Drenthe)

'Men heeft ook weinig geleerd van de beginfase van corona', zegt hij, toen er ook schaarste was. De grootste leverancier van testmachines voor het lab is Roche. Daar is Nederland deels nog altijd van afhankelijk. 'De ezel stoot zich dus weer tegen dezelfde steen: Roche heeft leveringsproblemen. Ik heb onze Roche-apparatuur alweer terugverkocht aan Roche.'

Als een systeem uitvalt kan ik zo overschakelen
Bert Niesters - viroloog

Want, zo redeneert hij, wat heeft een lab aan een machine als het bijbehorende materiaal niet leverbaar is. 'Denk het kopen van een wasmachine, terwijl je niet weet of wasmiddel nog leverbaar is.'

Wedden op verschillende paarden helpt

Die problemen spelen bij het UMCG niet. Dat had al voor corona contracten met verschillende leveranciers. Dat bleek tijdens de pandemie een uitkomst.

'Wij kopen veel zelf in bij verschillende leveranciers. Ik krijg binnenkort een tweede PCR-apparaat, met daarbij de afspraak voor veel materialen. Wij hebben op dat gebied geen probleem. We zijn niet afhankelijk van Roche. We hebben nog steeds meerdere machines staan. Als een systeem uitvalt kan ik zo overschakelen. En anders hebben we ook nog goede contacten met laboratoria in Duitsland.'

Landelijk bepaalt

De coördinatie van alle coronatesten is in handen van het Landelijk Coördinatiecentrum Diagnostische Keten (LCDK); dat moet zorgen dat de tests belanden bij de laboratoria die plek hebben. Dat is in de praktijk vaak het lab in de regio van de betreffende GGD, maar bij grote drukte kan dit ook elders in het land zijn. Andere mogelijkheid is dat een laboratorium met minder grote drukte testsetjes moet afstaan aan een lab dat zonder zit.

Groningen gaat eigen gang

'Ik ben hierover nog nooit gebeld,' zegt Bert Niesters, hoofd van het UMCG-lab. 'Ik moet alleen elke week laten weten wat ik doe. Maar er is geen enkele vorm van overleg.'

We proberen elke dag de landelijke puzzel van 30.000 tests per dag te leggen
Axel Drees - woordvoerder ministerie VWS

Wat vindt het landelijk centrum er eigenlijk van dat Groningen zijn eigen pad kiest? Woordvoerder Bruggeling: 'In algemene zin wil het LCDK hier graag van op de hoogte zijn. Als het UMCG oplossingen heeft om de testcapaciteit te vergroten, dan is het fijn als ze die kennis deelt. Hier kunnen anderen wellicht ook baat bij hebben.'

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is ook geen voorstander van een regionale aanpak, zegt woordvoerder Axel Drees. 'Je kan wel lokaal meer testen doen, maar dat gaat dan ten koste van de capaciteit van de rest. Dan maken we de voorraad materiaal versneld op. We proberen elke dag de landelijke puzzel van 30.000 tests per dag te leggen.'

Dan maar commercieel inkopen

Het ministerie is inmiddels begonnen tienduizenden tests per dag in te kopen bij commerciële laboratoria, om zo de druk op de huidige labs tegen te gaan. Het UMCG schaalt zelf ook op, naar drie-tot vierduizend tests per dag aan het einde van het jaar.

Ik ben voorstander van voorrang geven aan groepen, zoals leraren of de politie
Bert Niesters - viroloog

Om tot dit soort aantallen te komen houdt het UMCG-lab ook nog de mogelijkheid open om te gaan 'poolen'. Dit houdt in dat de slijmmonsters van meerdere Groningers tegelijk worden getest. Is de uitslag negatief, dan is voor bijvoorbeeld vier mensen maar één testkit gebruikt. Alleen als de uitslag positief is kijken onderzoekers verder en splitsen ze de set uit.

Leraren zijn belangrijker

Maar Niesters is geen voorstander van zomaar opschalen. 'We zien nu dat we heel veel testcapaciteit gebruiken voor mensen die verkouden blijken te zijn. Het ministerie moet nadenken over wie zich moeten laten testen. Ik ben voorstander van voorrang geven aan groepen, zoals leraren of de politie bijvoorbeeld.'

Laboratoria moeten samenwerken

Ook ziet Niesters liever dat de verschillende laboratoria in de regio de krachten bundelen. Zo doet Certe nu alle tests voor de Drentse GGD en stuurt Friesland de tests weer naar een ander lab. 'Mijn ideaal is eigenlijk een regionaal pandemielaboratorium waar wij samenwerken om de klus te klaren. Dan heb je ook een duidelijke scheiding tussen ziekenhuis en openbare gezondheidszorg. Daar wil ik wel voor gaan!'

Niemand aan de lijn

Overigens vormt niet alleen de beperking van het aantal tests een struikblok, ook is de landelijke afsprakenlijn bij tijd en wijlen moeilijk bereikbaar. Bellers krijgen regelmatig een bandje te horen met de mededeling dat de lijnen bezet waren en dat de verbinding wordt verbroken.

Lees ook:
- GGD Groningen neemt ruim 5000 coronatests af
- Commerciële coronatest voor leraren: van een praktisch 'ja' tot een principieel 'nee'
- GGD Groningen neemt ruim 5000 coronatests af

Meer over dit onderwerp:
coronavirus zorg
Deel dit artikel:

Recent nieuws