En de kerk is weer leeg: 'Straks willen ze alleen nog maar de livestream'

Kaarsen branden in de kerk
Kaarsen branden in de kerk © Jos Schuurman/FPS
Nu voor de gelovigen het vergezicht om weer volop te kerken achter de horizon verdwenen is, maken een dominee en een pastoor zich allebei zorgen of hun kerkvolk ooit nog terugkeert. Ze blikken terug op een verwarrend half jaar.
‘Ik vond de coronaperiode toe nu toe niet zwaar, maar wel een uitdaging. Ik heb weinig pastoraat via de telefoon gepleegd en ben toch vooral langsgegaan, bijvoorbeeld bij de ziekenzalvingen. Maar ook als mensen in ernstige psychische nood zaten’, vertelt pastoor Jos Deuling van de parochie Het Heilig Kruis rond Stadskanaal.
'Toch voel ik me tekortschieten ten opzichte van waar ik toe geroepen ben, in mijn dienstbaarheid. Dat je bij kerkelijke huwelijken, bij uitvaarten en in de kerk niet meer mensen kunt bedienen. Door corona is het dit jaar vroeg herfst in de kerk.’

Verstilder

Ook zijn protestantse collega Marga Baas van wijkgemeente De Fontein in de stad heeft haar werk als dominee gewoon kunnen doen, maar wel in een bijzondere sfeer: ‘Het voelde voor mij wel onwerkelijk, en soms voelde ik me ook machteloos, maar ik ben niet erg beperkt geweest in mijn pastorale werk.'
Er kwamen de laatste tijd weer steeds meer mensen
Jos Deuling - voorganger
Uiteindelijk wennen de maatregelen en worden er nieuwe manieren verzonnen om contacten te onderhouden, vertelt de dominee. 'Alleen in een verpleeghuis ben ik niet meer geweest. Het was heerlijk dat we vanaf 17 juni weer kerkdiensten konden houden en dat ik daar weer mensen kon ontmoeten. Dat het een kleine groep is die de diensten bezoekt, went ook. De sfeer was wat verstilder en dat vond ik niet per se onaangenaam.’
Als voorganger heeft Jos Deuling de afgelopen zomer het aantal parochianen dat de mis bijwoonde zien toenemen, tot het maximum dat in de kerk mocht zijn. De nieuwe maatregelen zijn een flinke stap terug, zet hij: ‘Jammer is het wel, want er kwamen de laatste tijd weer steeds meer mensen die de gang naar de mis aandurfden, zo’n zestig per keer en die worden nu weer afgeschrikt. Dat we nu weer terug gaan naar dertig is zeker een beperking, ook al bedienen we met twee pastores maar liefst vijf missen in het weekend.’
Ze gaan niet naar de kerk om vermaakt te worden
Jos Deuling - voorganger
Toch begrijpt hij de nieuwe maatregelen heel goed: ‘Ze gaan over solidariteit. Natuurlijk gaan mensen niet naar de kerk gaan om vermaakt te worden, maar voor anderen is cultuur net zo’n levensbehoefte. Dus hoe belangrijk de kerkgang ook is, het is wel begrijpelijk dat er grenzen aan worden gesteld.’

Beperkt aantal

De kerk van Marga Baas, De Fontein aan de Eikenlaan, is relatief ruim en biedt zelfs onder het coronaregime plaats aan minstens zestig kerkgangers. Maar de afgelopen maanden bleef het aantal beperkt tot ongeveer dertig, mede omdat ouderen vaak geen vervoer naar de kerk konden krijgen. Voor haar gemeente is de nieuwe regel dus geen beperking.
We hebben het gezamenlijke koffiedrinken geschrapt omdat daar te veel mensen op afkwamen
Marga Baas - dominee
Dat geldt wel voor het voorstel van de landelijke PKN, om elke andere bijeenkomst in de kerk te verbieden: ‘Ik hoop dat ons plaatselijke kerkbestuur die lijn niet gaat volgen, want we hebben geregeld groepjes van drie tot tien mensen die achterin de kerkzaal bijeen zitten.'
Kerkbezoekers steken een kaarsje aan
Kerkbezoekers steken een kaarsje aan © ANP
Er valt toch al te veel weg, vindt Baas. 'We hebben zelf vorige week het gezamenlijke koffiedrinken naderhand geschrapt omdat daar teveel mensen op afkwamen. En omdat er veel hardhorenden tussen zitten, staan die ook nog eens te dicht bij elkaar.'
Maar het geeft wel de behoefte van mensen om contact te hebben aan, denkt de dominee. 'We kijken nu vooruit naar 1 november, als we onze doden gedenken en naar de advent en kersttijd. Daarvoor hadden we vorig jaar een kerstwandeling door de buurt georganiseerd en we kijken of iets dergelijks nu door kan gaan.’
Onze stream wordt zelfs in het buitenland bekeken
Jos Deuling - voorganger
Het streamen van kerkdiensten is voor veel thuisblijvers een goed alternatief. In de parochie van Jos Deuling, die als een van de eersten met deze dienst begon, wordt elke mis zo’n zeshonderd keer bekeken. Dat kan betekenen dat er een nieuwe groep ‘randkerkelijken’ is, die wellicht ooit ook fysiek naar de mis wil komen.
‘We kunnen niet zien wie er kijkt, maar het zijn niet alleen onze eigen parochianen, het zijn mensen uit heel Nederland en zelfs uit het buitenland. Het zou kunnen dat mensen uit die groep toenadering zoeken, als daar gelegenheid toe is.
Maar Deuling ziet meteen ook het gevaar van deze online diensten: ‘Ik ben ook bang dat een deel van de parochianen die nu thuis kijken, dat blijven doen. En dat zou erg zijn, want een van de wezenskenmerken van de kerk is toch dat je samen komt. Voor gelovigen is het een anker in de week. 'Als ik op zondag niet naar de kerk ben geweest, is het geen zondag', zeggen ze.'

Zondagritme kwijt

Het is een vrees die wordt gedeeld door Marga Baas: ‘Mensen volgen de kerkdiensten online, maar het zijn er niet meer dan vroeger in de Fontein. Er zijn gemeenteleden die hun zondagsritme kwijt zijn en het risico bestaat dat een deel van hen de diensten online blijft volgen en niet terugkeert.’