Corona-uitbraken in woonzorgcentra lijken onvermijdelijk

Als het coronavirus eenmaal een woonzorgcentrum voor kwetsbare ouderen is binnengedrongen, dan kan het zich razendsnel verspreiden. Dat bewijst de recente uitbraak bij De Dilgt in Haren maar weer eens.

‘Ik ben geen deskundige op het gebied van mondkapjes, maar kennelijk bieden ze geen honderd procent zekerheid. Los daarvan: in zorgsituaties is heel dicht contact soms nodig’, zegt Sytse Zuidema. Hij is hoogleraar en specialist ouderengeneeskunde en werkzaam bij het UMCG.

'Het is voor deze groep mensen blijkbaar niet mogelijk om zich aan alle maatregelen te houden, zoals niet knuffelen en afstand houden', denkt viroloog Bert Niesters. 'Demente mensen merken klachten misschien ook minder op. Zeg het maar, het is moeilijk om van afstand te beoordelen.'

GGD-arts Machiel Vonk sluit zich bij Niesters en Zuidema aan. 'De zorg bestaat uit contactberoepen, waarbij er nou eenmaal meer uitwisseling is en de risico's dus groter zijn.' Daarbij zijn zeker bewoners met dementie moeilijk te sturen in hun gedrag. 'Het aantal incidentjes waarbij niet voldoende afstand wordt gehouden is groter.'

Blijkbaar helpen mondkapjes niet genoeg

Voor de duidelijkheid: specialist Ouderengeneeskunde Zuidema is zonder meer voorstander van een mondkapjesplicht en andere beschermende maatregelen voor het zorgpersoneel. ‘Alle maatregelen helpen. Het heeft mij verbaasd dat de mondkapjes niet al eerder in de zorg verplicht zijn gesteld’, zegt hij. Alleen zijn mondkapjes nou eenmaal niet zaligmakend, weet ook GGD-arts Vonk. 'Wat als een bewoner bang is? Dan zet een medewerker het mondkapje misschien wel even af, uit oogpunt van goede zorg.'

Dat het geregeld misgaat, blijkt ook in het Noorden. Verschillende woonzorgcentra hebben corona-uitbraken gehad. In De Omloop in Norg overleden veertien ouderen aan het coronavirus; meer dan de helft van het aantal bewoners. Zuidema: ‘Ik kan me niet voorstellen dat hier sprake is van nalatigheid. Dat is gewoon echt domme pech geweest.'

Sytse Zuidema is werkzaam bij het UMCG, hoogleraar en specialist ouderengeneeskunde (Foto: RTV Drenthe)

Medewerkers besmetten medewerkers

GGD-arts Machiel Vonk ziet het grootste gevaar in het contact tussen medewerkers onderling. In het werk met bewoners is alles erop gericht besmetting te voorkomen; in de koffiekamer gaat het dan alsnog mis, stelt Vonk. 'Ze zijn de hele dag al streng geweest en gefocust. Dan is het voorstelbaar dat je bij de koffie of het sigaretje roken de teugels wat loslaat.'

Bewoners van zorginstellingengaan gaan nergens heen, het gevaar komt altijd van buiten
Machiel Vonk - GGD-arts

Landelijk is dat ook terug te zien in de cijfers, zegt Vonk. Geregeld zijn meer medewerkers dan bewoners besmet. 'De bewoners gaan ook nergens heen. Het gevaar komt altijd van buiten.'

Hij plaatst wel een kanttekening. De uitbraken in woonzorgcentra treffen vaak direct veel bewoners en medewerkers, maar dat is niet uniek. 'Alleen in deze setting hebben we de hele groep in beeld. De bewoners gaan niet weg en de medewerkers komen er ook weer terug. We zien het dus beter, dan bij bijvoorbeeld een besmetting in een bar.'

GGD-arts Machiel Vonk (Foto: RTV Noord)

Dilemma
Zuidema schetst nog maar eens hét actuele dilemma in de ouderenzorg: ‘Een bezoekersstop, zoals tijdens de eerste golf, willen we niet meer. Maar daardoor is het virus lastig tegen te houden.’
Onderzoekers van het Amsterdam UMC kwamen onlangs tot de conclusie dat de bezoekersstop in woon- en verpleegcentra tijdens de eerste coronagolf ook voordelen had. Bewoners kregen meer regelmaat en werden daardoor rustiger. Ze hadden daardoor soms minder kalmeringsmiddelen nodig dan voorheen.
Zuidema plaatst kanttekeningen bij deze uitkomst: ‘Soms vertonen bewoners minder probleemgedrag en soms meer. Maar zelfs minder probleemgedrag wil nog niet zeggen dat het beter is zo. Mogelijk is de eenzaamheid groter en dat is slecht voor de mentale gezondheid’.

Ook ouderenzorg kampt met personeelstekort

Het coronavirus zorgt in de ouderenzorg niet alleen voor besmettingen, maar ook voor een personeelstekort. Een medewerker hoeft weliswaar zelf niet besmet te zijn, maar volgens de regels moet hij of zij ook in quarantaine als een gezinslid het virus wél heeft opgelopen.

Er zijn inmiddels instellingen waar ze medewerkers die in quarantaine zitten vragen om toch maar te komen
Sytse Zuidema - Hoogleraar en specialist ouderengeneeskunde

Voor roosterplanners wordt het zo bijna onmogelijk om alle diensten ingevuld te krijgen. Zuidema: ‘Er zijn inmiddels instellingen waar ze in zo’n situatie medewerkers vragen toch maar te komen. Anders lukt het gewoon niet.'

En dan zijn er nog medewerkers die kampen met de naweeën van de eerste coronagolf, zoals geestelijke uitputting en langdurige stressverschijnselen. Ook in de ouderenzorg is dat een herkenbaar beeld volgens Zuidema. Hij doet daar momenteel onderzoek naar en hoopt binnenkort de resultaten te presenteren.

Het wordt tijd voor de zorg om hulptroepen aan te trekken, zegt Zuidema: ‘Bijvoorbeeld recent gepensioneerde zorgmedewerkers of stewards of stewardessen uit de luchtvaart, die momenteel zonder werk zitten.' Die suggestie sluit aan bij de recente oproep van de Noord Nederlandse Coöperatie van Zorgorganisaties (NNCZ) aan horecapersoneel, dat momenteel werkloos is. Deze oproep heeft volgens de NNCZ al veel reacties opgeleverd.

Lees ook:
- Geen bezoek meer voor ZINN-bewoners in Haren na corona-uitbraak
- Ouderenzorgorganisaties verschillen van mening: wel of geen mondkapjes?

Meer over dit onderwerp:
coronavirus zorg umcg
Deel dit artikel:

Recent nieuws