Analyse: Valse start dreigt voor Eemsdelta

‘Blijf zoveel mogelijk thuis en ga alleen op pad voor noodzakelijke reizen’, was dinsdagavond de boodschap van premier Rutte. De woorden waren nog niet uitgesproken of minister Ollongren (D66) van Binnenlandse Zaken deed een oproep om op 18 november te gaan stemmen voor de verkiezingen in de Eemsdelta-gemeenten.

Thuisblijven en stemmen. Twee verschillende boodschappen uit één kabinet, hoe kan dat?

Voor de democratie gelden uitzonderingen

Inwoners van Delfzijl, Appingedam en Loppersum kunnen over twee weken naar de stembus. Hoewel publieke gebouwen dicht moeten, geldt er voor de verkiezingen een uitzondering. Het kabinet vindt het democratische proces belangrijk. Voor de democratie gelden meer uitzonderingen. Zo mogen gemeenteraden bij elkaar blijven komen met meer dan dertig mensen, met onderlinge afstand.

Lagere opkomst door minder aandacht en coronavirus

Toch vrezen bestuurders in Eemsdelta, onder wie burgemeester Beukema van Delfzijl en wethouder Bé Schollema (PvdA), voor een historisch lage opkomst. Bij herindelingsverkiezingen is de opkomst gemiddeld zo’n tien procentpunt lager, doordat er minder aandacht voor is.

Zeker nu: de gemeenten Delfzijl, Appingedam en Loppersum zijn samen met enkele Brabantse gemeenten de enige plekken in Nederland waar dit jaar verkiezingen zijn. Geen landelijke debatten, geen campagnefilmpjes op tv en geen verkiezingsbijeenkomsten dus.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2018 hadden Delfzijl, Appingedam en Loppersum een opkomst van respectievelijk 49%, 50% en 60%. Haal daar tien procentpunt van af en je ziet dat minder dan de helft van de mensen naar de stembus gaat. En dan komen de gevolgen van het coronavirus daar nog overheen.

Gezinnen in quarantaine mogen straks niet naar het stembureau. Zij moeten buren, kennissen of familieleden in het gebied machtigen om voor hen te stemmen. Daarnaast is het de vraag of ouderen en kwetsbaren wel naar het stembureau durven te komen.

Het rode potlood mag mee naar huis

Ondertussen doen de gemeenten er alles aan om mensen aan het stemmen te krijgen. Er zijn extra vrijwilligers om de afstand in de stemlokalen in de gaten te houden, er komen kuchschermen, er zijn looproutes en iedereen die stemt, krijgt het rode potlood mee naar huis. Maar is dat genoeg?

Het is te laat voor extra mogelijkheden

Terwijl premier Rutte de extra maatregelen aankondigde, ging even verderop de Eerste Kamer akkoord met een reeks extra mogelijkheden voor de Tweede Kamerverkiezingen in maart. Zo zijn de stembussen twee dagen eerder geopend, mogen ouderen stemmen via een brief en komen er mogelijk mobiele stembureaus.

De Eemsdelta-gemeenten wilden deze maatregelen ook voor de herindelingsverkiezingen om de opkomst te bevorderen, maar daarvoor is het nu te laat. Brabantse gemeenten waren er bijvoorbeeld niet klaar voor om het aantal volmachtstemmen te verhogen van twee naar drie, waardoor de minister één lijn moet trekken.

Er zijn pas weer verkiezingen in 2026

Uitstellen van de verkiezingen is niet wenselijk, omdat de hele herindeling dan uitgesteld moet worden. Daarom moeten de gemeenten het met de huidige maatregelen doen. Eemsdelta dreigt daardoor de dupe te worden van het coronavirus.

Pas in 2026 zijn er opnieuw verkiezingen. De aanstaande raadsleden zitten er ruim vijf jaar. Bij een erg lage opkomst is het de vraag of de raad een juiste afspiegeling is van de inwoners. Daarmee stevent Eemsdelta af op een valse start.

Lees ook:
- Kabinet maakt uitzondering: Eemsdelta-verkiezingen gaan door
- onze speciale verkiezingspagina over Eemsdelta

Deel dit artikel:

Recent nieuws