Onbewaakte spoorwegovergangen in Groningen: veertien worden aangepakt, dertien (nog) niet

Een trein passeert een onbewaakte overweg
Een trein passeert een onbewaakte overweg © Martin Drent/RTV Noord
Weet jij bij hoeveel spoorwegovergangen in de provincie je moet uitkijken bij het oversteken, omdat je niet gewaarschuwd wordt door lichten, spoorbomen of een zwart hek?
Het antwoord: 27.
Veruit de meeste spoorwegovergangen in onze provincie zijn beveiligd. Dat wil zeggen: je hebt er spoorbomen en verlichting. Een handjevol is onbewaakt. Dan zijn er geen hekken, en ook geen lichtsignalen als een trein nadert.

'Uiterlijk 2023 sluiten of beveiligen'

Op de Groningse lijnen waar passagierstreinen rijden zijn 27 spoorovergangen onbewaakt, blijkt uit onderzoek van RTV Noord. Het gaat onder meer om overgangen die naar boerderijen leiden, of die weilanden met elkaar verbinden.
ProRail heeft aangekondigd alle onbewaakte overgangen tussen nu en 2023 te sluiten of beveiligen. Maar van de 27 Groningse onbewaakte overgangen worden er maar veertien aangepakt.
Een aantal overwegen is beveiligd met lichten, zonder bomen. Tekst gaat verder onder de foto
Overweg bewaakt, maar zonder spoorbomen
Overweg bewaakt, maar zonder spoorbomen © Jan Been/RTV Noord

Openbaar toegankelijk of niet

Volgens ProRail is het belangrijk om onderscheid te maken tussen openbaar toegankelijke onbewaakte overwegen en onbewaakte overwegen die dat niet zijn. 'Alle onbewaakte overwegen zijn in beeld bij ProRail, maar alleen de openbaar toegankelijke onbewaakte overwegen zijn opgenomen in een programma', legt woordvoerder Aldert Baas uit.
Voorbeeld van een Niet Actief Beveiligde Overweg
Voorbeeld van een Niet Actief Beveiligde Overweg © Egbert Minnema/RTV Noord
Het gaat om het zogenoemde NABO-programma. NABO is een afkorting voor Niet Actief Beveiligde Overweg. Dit programma is ingesteld in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en moet zorgen dat in 2023 de onbewaakte overwegen aangepakt zijn.
In het NABO-programma stonden 36 Groningse onbewaakte overwegen op de lijst om aangepakt te worden. Bij 22 daarvan is dat inmiddels gebeurd; die zijn beveiligd of opgeheven.

Gevaar in het donker en bij mist

Annemarie Heite woont al jaren in het buurtschap Ter Laan bij Bedum. Als zij van en naar huis wil gaan, moet zij een onbewaakte overweg over. Toen Heite samen met haar partner het huis kocht wist ze van deze overweg. 'Ah, dat komt wel goed. Dat dachten we toen', zegt Heite met gevoel voor relativering.
Daar kwam ze snel van terug. 'Op een van de eerste ochtenden zat ik met dichte mist in de auto. Twee kinderen achterin. Dus ik zei tegen ze: 'Koppen dicht!' Je doet de ramen open om te horen of er wat aan komt en denkt: 'God zegene de greep'.'
Onbewaakte overgang bij Ter Laan
Onbewaakte overgang bij Ter Laan © Egbert Minnema/RTV Noord
Heite herinnert zich nog als de dag van gisteren hoe het een keer bijna fout ging. 'De kinderen waren stil, ik deed de ramen open en precies op het moment dat ik weer wilde gaan rijden, denderde er een trein langs. Ik heb tien minuten lang trillend in de auto gezeten.' De schrik zat er goed in. Dat werd versterkt omdat Heite achteraf hoorde dat vijf minuten later bij Winsum in diezelfde dichte mist iemand anders wél onder de trein was gekomen.
Op een aantal stations is de overweg ook onbewaakt, zoals hier bij Winschoten
Op een aantal stations is de overweg ook onbewaakt, zoals hier bij Winschoten © Egbert Minnema/RTV Noord
ProRail is bezig om de overweg bij Heite en twee andere onbewaakte overgangen in de buurt van Ter Laan te sluiten. Er word een rondweg aangelegd, waar het erf van Heite en haar buren op worden aangesloten, zodat de overgangen zelf kunnen worden gesloten.
Deze overgangen zitten samen met elf andere Groningse onbewaakte overwegen in het NABO-programma van ProRail. Hier vallen ook een aantal stations onder.
Negen overwegen moeten volgen ProRail in 2021 beveiligd of opgeheven zijn. ProRail geeft aan daar concreet mee bezig te zijn. De overige vijf staan voor 2022 of 2023 in de planning. De plannen daarvoor zijn nog in de verkennende fase.
Op het kaartje hieronder zie je de locaties van overwegen die onbewaakt zijn. Overgangen met een groen rondje zijn onderdeel van het NABO-programma. Overgangen met een oranje rondje zijn dat niet. Je kunt inzoomen. Tekst gaat verder onder de kaart

Overwegen die (nog) niet worden aangepakt

Dertien van de 27 onbewaakte overwegen in Groningen staan níet in het NABO-programma. Het gaat voornamelijk om particuliere overwegen die weilanden met elkaar verbinden. Vijf hiervan vinden we op het lijntje naar Roodeschool, voorbij Warffum. Tussen Zuidhorn en de grens met Friesland zijn vier particuliere onbewaakte overwegen, bij Bedum één. Er is er één voorbij Bad Nieuweschans vlak voor de Duitse grens en er zijn er twee op de spoorlijn tussen Groningen en Haren.
Niet alle boeren staan met ProRail in contact over deze onbewaakte overwegen. Ze hechten eraan dat ze naar hun aan de overkant liggende weilanden kunnen gaan. ProRail is gevraagd naar deze overwegen. Woordvoerder Aldert Baas zegt daarover: 'Deze overwegen staan wel in onze systemen. Waar mogelijk willen wij ook deze overwegen proberen mee te nemen in onze aanpak. Soms helpt een alternatieve route ook om een particuliere overweg op te kunnen heffen. Soms kan ruilverkaveling een oplossing bieden.'

Zwarte hekken

Los van de 27 onbewaakte overwegen is er ook een aantal overwegen die zijn afgesloten door zwarte hekken. Deze hekken kunnen open, waardoor de overgang nog steeds kan worden gebruikt, bijvoorbeeld door boeren of Rijkswaterstaat.
Baas: 'Deze hekken staan er op last van de Inspectie Leefomgeving en Transport. Ze zorgen ervoor dat zo min mogelijk mensen de overweg gebruiken, in ieder geval niet onbewust. Je moet immers een hek openen en sluiten bij het gebruik en dat voorkomt een onbewuste oversteek.'
Hek staat open bij een overweg
Hek staat open bij een overweg © Martin Drent/RTV Noord
De hekken staan regelmatig open, constateerde RTV Noord tijdens het onderzoek. ProRail is daarvan op de hoogte: 'We spreken betrokkenen daar regelmatig op aan. Het recht om het sluiten van hekken af te dwingen hebben wij echter niet.'

Goede wil, langdurige processen

Heite merkt bij ProRail geen onwil om de onbewaakte overwegen aan te pakken. Wel zijn volgens haar de bestuurlijke processen soms zo langdurig en ingewikkeld, dat er wel veel tijd overheen gaat. Té veel wat haar betreft. 'Hoeveel doden moeten er nog vallen voordat alle onbewaakte overwegen verdwenen zijn?'
Woon jij bij een onbewaakte overgang waar jij je druk om maakt? Loop jij misschien tegen ingewikkelde situaties aan om een onbewaakte overgang te sluiten? Of ben jij afhankelijk van een onbewaakte overweg waarvan jij vooral níet wilt dat die gesloten wordt? Laat het weten via eminnema@rtvnoord.nl
Tekst gaat verder onder de foto
Een klein overwegje naar een weiland
Een klein overwegje naar een weiland © Egbert Minnema/RTV Noord

Verantwoording
Voor dit onderzoek heeft RTV Noord via Google Maps alle overwegen op de personenlijnen in onze provincie in kaart gebracht, op zoek naar alle onbewaakte overwegen. Omdat Google Maps verouderde satellietkaarten gebruikt, zijn de overgangen die bij deze inventarisatie als onbewaakt zijn geclassificeerd door verslaggevers bezocht om te controleren hoe de situatie nu is. Bij een aantal overwegen konden we niet bij het spoor zelf komen en moest op een afstandje worden beoordeeld hoe de situatie nu is. In twee gevallen bleef dat onduidelijk, omdat dit vanaf de weg niet te beoordelen was.

De spoorlijnen die alleen voor goederenvervoer worden gebruikt, zoals bij de Eemshaven of de haven van Delfzijl, zijn niet door RTV Noord geïnventariseerd. Daar rijden namelijk veel minder frequent treinen, en de snelheid is er verlaagd. Op deze haventerreinen zijn overigens wel onbewaakte overwegen te vinden. ProRail zegt daarover: 'Deze onbewaakte overwegen zijn geen onderdeel van het nu geldende NABO-programma. We hopen niettemin ook hier aan meer veiligheid te werken en mogelijk in de toekomst deze overwegen op te heffen of op een andere manier risico’s sterk te verkleinen.'