Uitleg: ben je nog besmettelijk na een vaccinatie tegen corona?

Het is nog een groot vraagteken voor deskundigen: kan iemand die het coronavaccin heeft gekregen het virus nog verspreiden?

We weten het niet, is het officiële antwoord van het RIVM. Tegelijkertijd is vaccinatie wel belangrijk om verspreiding van corona te stoppen, zeggen diezelfde deskundigen. Hoe kan dit? We zochten het voor je uit.

Waarom weten deskundigen nog zo weinig?

‘Alle klinische studies naar het coronavaccin hadden als eindpunt: ziekte voorkomen’, vertelt UMCG-hoogleraar Immunologie Debbie van Baarle. Het vaccin is in hoog tempo ontwikkeld en verder dan dat zijn deskundigen nog niet. ‘Of iemand die het virus nog wel binnenkrijgt het ook door kan geven, is ook nog eens heel ingewikkeld om te onderzoeken. Dan moet je de populatie na de vaccinatie nog een hele tijd monitoren.’

Eerste onderzoek wijst op afname besmettelijkheid

In Israël is dit soort onderzoek al wel opgestart. Deze week kwamen de eerste resultaten naar buiten en daaruit blijkt dat de besmettelijkheid inderdaad afneemt. In een groep van 200.000 gevaccineerde Israëliërs testte 33 procent minder positief op corona dan in de even grote controlegroep.

Beide groepen bestonden uit mensen die een test nodig hadden, omdat ze klachten hadden of omdat ze in contact waren geweest met een besmet persoon. Het effect trad op na twee weken en is mogelijk groter als de gevaccineerden ook de tweede prik met het Pfizer-vaccin hebben gekregen.

Waarom laten we ons vaccineren?

Vaccineren tegen corona is in de eerste plaats bedoeld om zelf niet ziek te worden, vertelt Van Baarle. Dat de vaccins daar goed tegen werken is immers wel al aangetoond. Daarnaast is er alle reden om aan te nemen dat iemand die gevaccineerd is wel degelijk minder besmettelijk is. Hoe werkt dit?

Niet ziek is niet hoesten

Met het boerenverstand kom je een heel eind. Immers, iemand die gevaccineerd is, wordt niet meer ziek van corona. Dat betekent dus ook dat diegene niet hoest en proest en daardoor dus minder virusdeeltjes verspreidt. Dat iemand minder besmettelijk is, ligt dus erg voor de hand.

Dierproeven geven duidelijkheid

Ook is er wel iets bekend uit dierproeven die al zijn gedaan. Apen kregen eerst het vaccin en daarna het virus toegediend. Hoogleraar Vaccinologie Anke Huckriede: ‘Die apen hadden minder virus in de bovenste luchtwegen.’ Goed nieuws, want dat zou betekenen dat ze minder besmettelijk zijn. Maar, zegt Huckriede, hier mogen we nog geen conclusies voor mensen uittrekken.

Hoeveelheid virus is dus belangrijk

Vraag is wat er gebeurt op het moment dat het virus binnenkomt. Dankzij het vaccin kan je immuunsysteem het virus onschadelijk maken voordat je er ziek van wordt. Je zou denken dat je dan ook minder virus ontwikkelt. UMCG-hoogleraar Immunologie Debbie van Baarle denkt dat ook.

Video: hoe werkt het coronavaccin?

‘Je lichaam probeert het virus zo snel mogelijk aan te vallen. Er is dus in elk geval geen enorme reproductie van het virus in je lichaam. De virale load is dus wel kleiner. We weten het niet, maar daar gaan we wel vanuit.’

Superspreaders kennen we al wel

Dat de hoeveelheid virusdeeltjes van belang is, weten we al van het fenomeen superspreaders. Dat zijn mensen die in hun eentje veel meer mensen besmetten dan een gemiddeld iemand met corona. Van deze superspreaders wordt ook gedacht dat zij meer virus bij zich dragen dan anderen en daardoor zo besmettelijk zijn.

Het tegenovergestelde, minder virus, kan dus positieve invloed hebben. Van Baarle: ‘We gaan ervan uit dat een lagere virale load betekent dat iemand minder snel iemand besmet en ook minder mensen besmet.’

We gaan ervan uit dat er enig effect is op de besmettelijkheid
Anke Huckriede, hoogleraar Vaccinologie

Vaccin jaagt virus mogelijk niet uit de neus

Hoogleraar Vaccinologie Anke Huckriede plaatst daar kanttekeningen bij. ‘Het coronavaccin wekt antilichamen op in de onderste luchtwegen, maar vermoedelijk minder in de bovenste luchtwegen waar het virus binnenkomt.’ Gevolg is dat bijvoorbeeld in de neus net zoveel virus aanwezig is als bij iemand zonder vaccinatie. Ook is niet gezegd dat dit maar kortdurend is. Zelfs als iemand niet ziek wordt, kan het virus best een tijd in de bovenste luchtwegen ‘wonen’.

Waarschijnlijk helpt vaccinatie wel

Toch denken beide deskundigen al met al wel dat vaccinatie helpt tegen overdracht van het virus. Huckriede: ‘We gaan ervan uit dat er wel enig effect is op de besmettelijkheid. We zien het bij dierproeven en bij andere vaccins ook.’ De eerste resultaten van het Israëlisch onderzoek onder mensen zijn ook 'zeker hoopgevend'.

Een vaccinatiegraad van zeventig procent is vermoedelijk voldoende
Anke Huckriede, hoogleraar Vaccinologie

Kan het virus door vaccinatie dan ook uitdoven of niet?

Uiteindelijk zou minder besmettelijkheid betekenen dat het virus uitdooft wanneer voldoende mensen zijn gevaccineerd. Maar hoeveel mensen moeten daarvoor zijn ingeënt? Dat hangt volgens Anke Huckriede af van de snelheid waarmee het virus zich verspreidt.

‘Van mazelen is het bijvoorbeeld bekend dat één persoon gemiddeld achttien anderen besmet; zo snel gaat dat. Bij corona brengt één persoon het aan twee tot vier anderen over.’ Waar bij mazelen meer dan vijfennegentig procent ingeënt moet zijn om verspreiding te voorkomen, is dat dus bij corona een stuk lager.

‘Een vaccinatiegraad van zeventig procent is vermoedelijk voldoende, maar het zijn kansberekeningen. En deze berekening gaat er dan wel vanuit dat vaccinatie de transmissie voorkomt.’

Hoe kunnen we het zeker weten?

Om het echt zeker te weten is dus meer onderzoek nodig, zoals in Israël is gestart. Wetenschappers moeten monitoren wat er gebeurt nu we gaan vaccineren. ‘Stel de overdracht gaat door, dan zullen er net zoveel besmettingen blijven onder niet-gevaccineerden als nu,’ vertelt hoogleraar Vaccinologie Anke Huckriede.

Kortom, als straks minder mensen positief testen op corona betekent dat heel waarschijnlijk dat de gevaccineerden toch minder virus overbrengen op anderen.

Huckriede: ‘Dit is heel lastig onderzoek, want niet ziek zijn betekent ook dat je niet test. Je zou dus mensen heel vaak moeten laten komen voor een test en dat moet ook nog eens op grote schaal. De vraag is of mensen daar toe bereid zijn.’

Lees ook:
- Vaccinatie verpleeghuismedewerkers gestart: 'Ik wil het virus niet meenemen'
- De antwoorden op jouw meest prangende vragen over het coronavaccin lees je hier
- Het laatste nieuws over het coronavirus

Meer over dit onderwerp:
coronavirus zorg
Deel dit artikel:

Recent nieuws