Wil je duurzaam worden? Doe het ‘prutsenderwijs’

Egbert Dommerholt
Egbert Dommerholt © RTV Noord
In 2050 moet de hele Nederlandse economie energieneutraal en zonder afval zijn. Volgens Egbert Dommerholt, lector duurzaamheid aan de Hanzehogeschool wordt het een ‘zeer lastige opgave’. En wanneer burgers niet beter worden betrokken, dan kunnen we slagen van het idee eigenlijk wel vergeten, denkt de econoom.
2050 is inderdaad nog ver weg, zegt Dommerholt. Maar de Nederlandse overheid heeft ook een tussendoel. Want over ruim acht jaar, in 2030, moet Nederland de helft van alle 2050-doelen op gebied van CO2-reductie, groene energieproductie en hergebruik hebben behaald. Ook hiervan vraagt Dommerholt zich af of het wel realistisch is. ‘Er is nog maar een begin van een begin gemaakt’, stelt hij.
Dommerholt wordt donderdag geïnstalleerd als lector Biobased Business Valorization bij het Kenniscentrum Biobased Economy van de Hanzehogeschool. Als lector wil hij een bijdrage leveren aan het bereiken van die circulaire economie.

Volledig hergebruik van grondstoffen

Wat neerkomt op een samenleving die na een energietransitie draait op groene energie en volledig hergebruik van grondstoffen en producten. ‘Te beginnen in Noord-Nederland’, aldus Dommerholt.
Schetst u ons eens een toekomstbeeld. Hoe ziet Noord-Nederland er in 2050 uit?
’Dat is een interessante vraag. Het antwoord is: dat weten we helemaal niet. Hoe verder je vooruitkijkt, des te minder is de voorspellende waarde van modellen. Als je al kunt voorspellen, dan is dat alleen voor de hele korte termijn.'
'Ik ben dan ook afgestapt van het idee van voorspellen voor de lange termijn en kies voor een andere methode: van forecasting naar backcasting. Daarbij neem je de toekomst als uitgangspunt en kijk je wat je nu moet doen om die toekomst te bereiken. Je keert het dus om.’
‘Ik denk dat we de Groningers moeten vragen hoe volgens hen de provincie er in 2050 uit zou moeten zien
Egbert Dommerholt
Dommerholt wil daarvoor een beroep doen op de inwoners van het gebied. Want zij kunnen volgens hem goed aangeven hoe ze vinden hoe hun straat, dorp en regio er uit zou moeten zien. ‘Daar hebben mensen over het algemeen een heel goed beeld bij’, stelt hij.
Welke rol moeten burgers volgens u krijgen?
‘Ik denk dat we de Groningers moeten vragen hoe volgens hen de provincie er in 2050 uit zou moeten zien en wat we nu moeten doen om dat te bereiken. Ik geloof heel erg in de innovatiekracht en de creativiteit van mensen.'

Dromen over hun toekomst

'Laat Groningers dus dromen over hun toekomst. Groningen heeft platteland, het heeft rust en het ademt cultuur en historie. Dat zijn allemaal elementen die mensen over het algemeen graag willen bewaren.’
‘Tegelijk ligt er ook een opgave: zorg voor een duurzame economie; de lucht moet schoon, we willen minder energie gebruiken en grondstoffen hergebruiken. De vraag is dus hoe we dat allemaal gaan combineren.’
‘Belangrijk is dat burgers als eerste aan zet zijn. Wat je echter maar al te vaak ziet is dat het precies andersom is. De overheid heeft een plan en daar mogen burgers over meedenken.’

Radicale omslag nodig

Juist nu is er in Groningen veel kritiek op de betrokkenheid van burgers bij de opzet van duurzame energieplannen. Denk aan de ontwikkeling van grootschalige windmolen- en zonneparken en de invulling van de Regionale Energie Strategie voor de komende jaren.
Ik denk dat er een radicale omslag nodig is in de manier waarop de overheid plannen en strategieën doorvoert. Wanneer je kijkt naar alle gedoe die er is geweest rond de aanleg van de windparken bij Meeden en in de Veenkoloniën, tot en met arrestaties aan toe, dan gaat er dus duidelijk iets niet goed. Dat is mede veroorzaakt doordat inspraak er niet meer dan een verplicht nummer was. Echt zin had het niet want de beslissing was toch al genomen.’
‘Mensen worden nu met een plan geconfronteerd. Of ze daar aan mee willen werken of niet, het gaat gewoon door. Maar de vraag die gesteld moet worden is: wat is nou jullie idee? Er zijn voorbeelden waar dat wel is gebeurd, denk aan het Deense eiland Samsø. Het betekent dat de overheid los moet laten en durft te zeggen: wij vertrouwen de mensen.’

Door de mensen zelf geadopteerd

‘Het kan best zijn dat ook de burgers zelf uitkomen op energieopwekking door windparken. Maar dan is het wel een idee dat door de mensen zelf is geadopteerd en inwoners dus zelf tot de conclusie zijn gekomen dat het een goede oplossing is.’
Hoe realistisch zijn volgens u de doelstellingen om in 2050 volledig fossielvrij en afvalvrij te zijn?
‘Ik denk dat we het op regionale schaal wel kunnen organiseren. Of we het ook op mondiale schaal voor elkaar krijgen, daar heb ik veel twijfels over. Er zijn zeer drastische maatregelen nodig, ik denk dat het een hele lastige opgave wordt. Wanneer een land als China zegt dat het in 2060 klimaatneutraal wil zijn, dan is het toch een beetje als een verstokte roker die aankondigt in 2060 te stoppen met roken.’
Ik denk dat Groningen een voortrekkersrol kan vervullen, vooral vanwege de krachtige agrarische sector
Egbert Dommerholt
Voor Noord-Nederland ziet u een een belangrijke rol weggelegd?
‘Ik denk inderdaad dat Groningen een voortrekkersrol kan vervullen. Vooral omdat de provincie een krachtige agrarische sector heeft. Van daaruit kunnen verschillende op een kringloop gebaseerde ketens worden opgezet. Zo kan de bouwsector bijvoorbeeld aan de slag met biomaterialen die hier worden geteeld. Ook op het gebied van productie van bioplastics liggen er kansen.’

'Duurzaam is echt zo'n buzzwoord geworden'

Vreest u niet dat een doorsnee mkb-bedrijf in de provincie zal zeggen: ‘Duurzaam in 2050, het zou me wat’?
‘Die houding kan ik me best voorstellen. 'Duurzaam' is echt zo’n buzzwoord geworden. Het betekent van alles, maar daarmee ook weer niks. Maar we moeten hoe dan ook naar een ont-groei economie. Momenteel houden we ons luxe leven in stand ten koste van andere mensen elders. Dat is niet langer houdbaar.’
‘Die mkb-ondernemer kan allerlei duurzaamheidsstrategieën in gang zetten. Hij moet zich er in de eerste plaats bewust van zijn dat de voorraad grondstoffen eindig is. Hij dient zich de vraag te stellen: Heb ik al die grondstoffen wel nodig? Kan ik andere materialen toepassen? Wat valt er te hergebruiken? Of kan ik misschien goederen die ik gebruik leasen, waarbij niet het eigenaarschap maar het gebruik voorop staat.’

Prutsenderwijs

‘Er liggen geen kant-en-klare recepten. In mijn boek Prutsenderwijs Duurzaam Presteren heb ik hiervoor de term prutsenderwijs bedacht. Ik verwacht dat ondernemers een voortrekkersrol zullen innemen, maar ze zullen moeten experimenteren.’