Theo Pouw in Eemshaven lijdt tientallen miljoenen verlies op gereinigde grond

Thermisch gereinigde grond op het terrein van Theo Pouw in de Eemshaven
Thermisch gereinigde grond op het terrein van Theo Pouw in de Eemshaven © Steven Radersma/RTV Noord
Bouwstoffenbedrijf Theo Pouw in de Eemshaven zit met anderhalf miljoen ton gereinigde grond in de maag.
De vestiging van Theo Pouw in de Eemshaven is gelegen aan de Kwelderweg. Om het kantoor te bereiken, rijd je eerst langs een lange reeks bulten grond, die liggen opgetast tegen de betonnen blokken. Die fungeren als een soort hek rond het bedrijf. Het is grond die al te lang beslag legt op een groot deel van de 25 hectare die Theo Pouw in gebruik heeft. Die grond is een groot zorgenkind voor de organisatie.

Thermische reiniging

Erik Vogelzang is manager bij de Theo Pouw Groep Hij werkt inmiddels dertien jaar bij het familiebedrijf dat veertig jaar bestaat en waarvan de directie in Utrecht zetelt. De vestiging in de Eemshaven bestaat sinds 2004.
Er werken vandaag de dag ongeveer 150 mensen, op de 550 mensen die de Theo Pouw Groep in totaal in dienst heeft. Op het terrein in de Eemshaven verwijdert Pouw afvalstoffen uit teerhoudend asfalt en grond. Dat gebeurt in een thermische installatie, bij temperaturen tussen de 800 en 1050 graden Celsius.
‘Onze maatschappij wil geen met kankerverwekkend stoffen vervuilde grond’, zegt Vogelzang. ‘En dus moet die grond, afkomstig van allerlei saneringsprojecten, schoongemaakt worden. Dat doen wij dus. De wetgever geeft duidelijke kaders over hoe we moeten omgaan met die vervuilde grond. Opslag, transport, de verwerking; alles staat nauwkeurig omschreven.’

Concurrent

De grond, die thermisch gereinigd is, kan worden hergebruikt in bijvoorbeeld de wegenbouw of bij de aanleg van dijken. Theo Pouw is niet het enige bedrijf dat vervuilde grond via deze methode reinigt. Ook concurrent Afvalstoffen Terminal Moerdijk (ATM) maakt grond schoon met behulp van verwarming.
Ondanks de regels die zijn gesteld rond het thermisch reinigen van grond gaat het tussen 2016 en 2018 enkele keren mis. In Spakenburg gaan kalveren dood nadat er een dijk is aangelegd met daarin thermisch gereinigde grond die geleverd is door ATM.
Daarna blijkt dat er bij de Plas van Heenvliet in Brielle en een dijklichaam in de Perkpolder in Zeeland vervuiling is weggelekt. Het gaat om sulfaat, zware metalen en benzeen. Daarnaast worden er hoge pH-waarden (een maat voor de zuurgraad, red.) gemeten. Ook die grond is afkomstig van ATM, en niet van Pouw. Conclusie: de gebruikte grond is niet goed schoongemaakt.
We staan niet op omvallen, maar het begint wel te kraken
Erik Vogelzang - Theo Pouw Groep
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat omschrijft het als volgt: 'In 2016 krijgt de ILT de eerste signalen binnen dat er problemen zijn met de kwaliteit van TGG (Thermisch Gereinigde Grond). Er zijn vier thermische reinigers in Nederland, waarvan er twee op grote schaal een mengsel van grond en asfalt reinigen. De ILT stelde toen vast dat één van deze twee bedrijven de regels voor het reinigingsproces onvoldoende naleeft. Nadat de ILT in 2017 een dwangsom oplegt past dit bedrijf haar reinigingsproces aan. Het andere bedrijf heeft dit inmiddels ook gedaan.'
Naar aanleiding van de aangetroffen vervuilingen besluit staatssecretaris Stientje van Veldhoven dat er onderzoek moet komen naar de nog opgeslagen grond bij ATM én Theo Pouw. Dat onderzoek duurt ruim een jaar, waarna in 2019 het onderzoeksrapport verschijnt. Ditmaal luidt de conclusie dat de onderzochte thermisch gereinigde grond aan de criteria voldoet.

Afzet valt weg

Maar het kwaad is dan al geschied. De geconstateerde eerdere vervuilingen zijn voor Rijkswaterstaat aanleiding om een moratorium af te kondigen op al het gebruik van thermische gereinigde grond, dus ook op grond afkomstig van Theo Pouw. Dat betekent een grote slag, want Rijkswaterstaat is met afstand de grootse afnemer van Pouw. En als Rijkswaterstaat het niet meer wil hebben, willen andere - kleinere - partijen, het ook niet meer.
Doordat de afzet weggevallen is lijdt Pouw een miljoenenverlies op de grote voorraad thermisch gereinigde grond
Doordat de afzet weggevallen is lijdt Pouw een miljoenenverlies op de grote voorraad thermisch gereinigde grond © Steven Radersma/RTV Noord
Inmiddels beschikt Pouw in de Eemshaven over een nieuwe fabriek waarmee de stromen, nadat de grond gereinigd is, gescheiden kunnen worden. Maar er ligt nog voor anderhalf miljoen ton aan ‘ouderwets’ gereinigde grond, waar Pouw niets mee kan. Dat zijn ongeveer 50.000 vrachtwagens vol, uitgaande van dertig ton per vrachtwagen.
‘De schoongemaakte grond die wij hier hebben liggen voldoet aan de eisen en kan prima gebruikt worden in zoute omgevingen’, zegt Vogelzang. ‘Desnoods kunnen we het inpakken met folie. Het zou volgens ons goed toegepast kunnen worden in het verbreden van de dijk, hier langs de Kwelderweg, zodat daar nog meer zonnepanelen kunnen worden geplaatst. Dan zouden we de helft kwijt zijn. Maar het kan bijvoorbeeld ook gebruikt worden voor het ophogen van een industrieterrein in de buurt van de kust.’

Impasse

Ondanks pogingen een oplossing te vinden voor de enorme partij grond is er sprake van een impasse. Er vindt wel overleg plaats met ILT en de provincie Groningen als toezichthouder, maar vooralsnog zonder resultaat. Erik Vogelzang benadrukt enkele keren dat het provinciebestuur welwillend en meedenkend is. Toch is er nog steeds geen oplossing voor het probleem, dat steeds nijpender wordt.
Het is een soort rollercoaster, maar dan een uitzichtloze
Erik Vogelzang - Theo Pouw Groep
In de vergunning van Pouw staat namelijk dat de gereinigde grond maximaal drie jaar lang mag worden opgeslagen op het terrein in de Eemshaven. Die drie jaar zijn al verstreken, dus is er een zogeheten ‘voorlopige last onder dwangsom’ opgelegd. Als in oktober de eerste partij van 300.000 ton TGG niet verdwenen is, moet Pouw een miljoen euro betalen. En dat gaat zo ieder half jaar door.
‘Als het zover komt dat we echt moeten betalen, gaan we in beroep', zegt Vogelzang. 'Het is een soort rollercoaster, maar dan een uitzichtloze. Deze impasse duurt nu al drieënhalf jaar en heeft ons al ruim twintig miljoen euro gekost. Op de grondstoffen die we hier hebben liggen kunnen we geen winst meer maken. We moeten er zelfs op toeleggen om het af te voeren. Ik denk dat staatssecretaris Van Veldhoven, nog meer dan ze al doet, moet benadrukken dat het grond is die wél gebruikt kan worden.’

Saneringen komen in gevaar

Niet alleen Theo Pouw en ATM worden ernstig gedupeerd door de kwestie. Doordat er nauwelijks afzet is, kan de voortgang van allerlei grondsaneringen in het land in gevaar komen. Vogelzang: 'Bovendien moet er onnodig zand worden gewonnen uit natuurgebieden.'
De onverkoopbare grond is niet de enige financiële tegenslag voor Pouw. Tweeënhalf jaar geleden werd vijf miljoen euro geïnvesteerd in een biomassa-installatie, zodat geen of minder gas nodig was voor de verhitting van de grond. ‘Wij wilden van het gas af, ook omdat veel van onze werknemers hier in het gebied wonen en aardbevingen aan den lijve ondervinden. Maar biomassa is inmiddels uit de gratie geraakt', concludeert Vogelzang.
'Die nieuwe installatie van ons heeft nog nooit gedraaid en zal dat ook nooit gaan doen.' Hij wil niet al te veel somberen, maar zijn zorgen zijn wel degelijk groot. ‘Ik wil niet beweren dat de Theo Pouw Groep op het punt van omvallen staat door de kwestie met de grond, maar het begint wel te kraken. Het gaat om het inkomen van 150 gezinnen, alleen al in de Eemshaven. Binnen een half jaar tot een jaar moet er een oplossing komen.’

Zaak heeft aandacht provincie

Gedeputeerde Tjeerd van Dekken zegt in een reactie dat de Omgevingsdienst Groningen, die belast is met toezicht op en handhaving van milieuregels, bezig is met deze zaak. 'Pouw heeft een zienswijze ingediend over de voorlopige last onder dwangsom, en de dienst onderzoekt nu wat daarmee moet gebeuren. Als dat oordeel er is, komt het weer bij mij terecht', zegt hij in een reactie.
Over alternatieve manieren om de thermisch gereinigde grond toch te kunnen gebruiken laat Van Dekken zich niet uit.