Ferus Smit: 'Stuitend arrogant' en een bomvolle orderportefeuille

Bouw van scheepssecties op de werf van Ferus Smit
Bouw van scheepssecties op de werf van Ferus Smit © Loek Mulder/RTV Noord
Een gesloten bolwerk waar zelfs voor de vakbond de deur potdicht blijft. De werf Ferus Smit mag dan prima schepen bouwen en een goed gevulde orderportefeuille bezitten, erover praten doet het familiebedrijf liever niet. En in samenwerken met andere werven ziet Ferus Smit ook geen brood.
Aan het Winschoterdiep in Westerbroek staat een groen-rood middendeel van een schip gereed op de werfkade. In een hoek van het werfterrein liggen grote hoeveelheden voorgesneden en gebogen stukken roodbruin gecoat staal te wachten om samengevoegd te worden tot een schip. Een torenkraan zwenkt boven de kolossale scheepsloodsen waar de lassers hun werk verrichten.
Sinds vorige week is deze werf de nieuwe eigenaar van een deel van de activiteiten van het failliete Centraalstaal in Groningen. Ferus Smit heeft daarmee de levering van voorgevormde stalen scheepsdelen voor zichzelf veilig gesteld. Het heeft zichzelf zo ervan verzekerd dat het ook de komende jaren schepen kan blijven bouwen.

Trouwe klanten

Het gaat Ferus Smit goed. De werf heeft naar eigen zeggen genoeg orders om tot ergens in 2025 schepen te kunnen bouwen op de werven in Hoogezand en het Duitse Leer. Een comfortabele positie die het heeft dankzij een langjarige band met een reeks trouwe klanten zoals Royal Wagenborg in Delfzijl, het Ierse Arklow Shipping en Thun Tankers uit Zweden.
De werf van Ferus Smit aan het Winschoterdiep
De werf van Ferus Smit aan het Winschoterdiep © Loek Mulder\RTV Noord
In Leer zal eind juli weer een schip van de werfkade glijden. Een tanker gebouwd in opdracht van Thun Tankers en de Delfzijlster Rederij MF Shipping. ‘Na deze tanker wordt er binnenkort nog een opgeleverd en we zijn in onderhandeling over vervolgopdrachten’, zegt directeur Karin Orsel van MF Shipping.
Orsel kent Ferus Smit als een goedlopende werf die kwalitatief uitstekende schepen bouwt, haar inkoop van staal prima op orde heeft en dankzij een strak logistiek proces stipt op tijd levert.
De Arklow Archer op weg naar volle zee
De Arklow Archer op weg naar volle zee © RTV Noord

Alles in eigen hand

Zo staat de werf in de sector breed bekend. ‘Een degelijke, nette werf’, aldus een reder. Een werf die de volledige productie en het ontwerp van de schepen in eigen hand wil houden. ‘Ze zijn volledig gericht op zelfstandigheid, ze hebben niemand nodig’, zegt een collega-scheepsbouwer.
Onderlinge communicatie tussen werven is altijd al moeizaam geweest. Het is begrijpelijk, het zijn in de eerste plaats concurrenten van elkaar, maar communicatie met Ferus Smit is er helemaal niet. Zelfs met buurwerf Royal Bodewes is het contact minimaal.

Onfatsoenlijk

Van die geslotenheid heeft de vakbond inmiddels de buik goed vol. ‘Wat Ferus Smit doet is not done en stuitend arrogant’, zegt bestuurder Johan Weijenberg van vakbond FNV.
Weijenberg wil met eigenaar directeur Ferus Smit en zijn rechterhand Be Eikens om tafel om te praten over het loon en de voorwaarden waaronder de circa twintig ex-Centraalstaal-medewerkers bij de werf aan de slag gaan.
Wat Ferus Smit doet is not done en stuitend arrogant
Johan Weijenberg - FNV
‘Ik probeer al vanaf het eerste moment contact te krijgen met de directie van Ferus Smit’, zegt Weijenberg. ‘Ze verdommen het gewoon. Kom op zeg, we zijn het feodale tijdperk in Nederland toch voorbij, daar hoort ook bij dat je als bedrijf verantwoordelijkheid neemt.’
Weijenberg ziet Ferus Smit als een traditioneel familiebedrijf; kapitaalkrachtig en strak geleid en met de ogen goed op de bal. ’Maar het handelt ronduit onfatsoenlijk door niet met de vakbond in gesprek te gaan.’
Daarnaast is er zorg bij Weijenberg over de plannen van Ferus Smit met Centraalstaal. Dat zal verder gaan als FS Staalbewerking en voor de eigen werven in Westerbroek en Leer staalpakketten gaan produceren.

Exclusief

Na de doorstart, waarbij ook CIG Architecture een klein deel van Centraalstaal voortzet, was er vreugde in de sector over behoud van de kennis en het specialisme van Centraalstaal van staalbewerking. Die wordt omschreven als ‘uniek in Nederland en misschien wel in Europa’.
Maar nu Ferus Smit het - sterk geslonken - bedrijf exclusief voor zichzelf wil inzetten, kan er een gat vallen in dit vervormingswerk waar Centraalstaal zo goed in is.
Voor het snijwerk van staal kunnen de werven tegenwoordig bij veel meer partijen terecht. Het lijkt er echter op dat de overige circa tien noordelijke werven op zoek kunnen naar een andere leverancier voor het vervormingswerk van de staalpakketten. Waarmee het bankroet van Centraalstaal wel degelijk de scheepsbouw in de regio verzwakt.

Schaars

‘Het is een probleem dat op ons afkomt’, zei directeur Jan Doorduin van scheepswerf Niestern Sander in Delfzijl voordat Centraalstaal werd overgenomen. ‘Het kan worden opgelost, er zijn partijen die dat ook kunnen, maar die zijn schaars en zitten niet naast de deur.’
Een deel van de oplossing wordt aangereikt door CIG Architecture. Dat heeft vijf mensen van Centraalstaal en zeven persen overgenomen en zal ook vervormingsklussen doen. 'We willen nieuw elan', zegt directeur Rutger Hilkhuysen. 'We gaan nieuwe mensen opleiden en de boel weer uitbouwen, er is genoeg werk.'
Vanuit de hang naar onafhankelijkheid redde Ferus Smit eind 2018 eerder ook constructiebedrijf Coops & Nieborg in Hoogezand. De bouwer van onder meer dekkranen ging failliet nadat het was meegetrokken in het bankroet van de werf Barkmeier in Stroobos.
Net als Centraalstaal is Ook Coops & Nieborg een belangrijke schakel in de noordelijke scheepsbouw. Maar waar Coops & Nieborg ook andere werven als klant heeft, is Ferus Smit de enige afnemer van Centraalstaal.

Vijf voor twaalf

Dat is wel een punt van zorg. Al jaren wordt gezegd dat het vijf voor twaalf is voor de noordelijke werven. De concurrentie uit lagelonenlanden is hevig en financiering voor schepen is heel lastig te regelen. Door faillissementen van werven en toeleveranciers is de structuur van de sector zwakker geworden.
Initiatieven om daar wat aan te doen komen moeizaam of niet van de grond omdat een aantal werven, waaronder Ferus Smit, niet bereid lijkt tot samenwerking. ‘Dat is belangrijk voor de toekomst van de noordelijke scheepsbouw’, aldus een Groninger reder. ‘Maar wanneer er eentje bij is bij wie het goed gaat, ziet die de noodzaak niet.’
Samenwerken is belangrijk, maar een bedrijf dat het goed gaat ziet de noodzaak niet
Noordelijke reder
Daardoor heeft de Maritieme Board Groningen, een initiatief in 2019 van de provincie Groningen en het bedrijfsleven, nog nauwelijks resultaten geboekt. Het kende een enthousiaste start in het stadion van FC Groningen maar het is inmiddels muisstil rond plannen voor bijvoorbeeld een gezamenlijke productiestraat voor scheepsdelen.
Om de financiering van de bouw van schepen te vergemakkelijken kwam er het NESEC-scheepsfonds van 250 miljoen euro. Ook dit fonds moet zijn eerste financiering nog bekend maken.

Druk met andere zaken

Wat Ferus Smit precies met Centraalstaal voor ogen heeft of wat de visie van het bedrijf is op de noordelijke scheepsbouwindustrie en samenwerking krijgen we niet te horen. Verzoeken van RTV Noord tot een gesprek worden consequent afgewezen of genegeerd.
De directie is ’te druk met andere zaken’, zoals de telefoniste laat weten. Mededelingen blijven beperkt tot korte berichten op de eigen site. Alleen bij een tewaterlating mag de pers van een afstandje een foto komen maken. In Westerbroek bouwen ze liever schepen dan erover te praten.
De scheepsbouw is met een omzet van 1,3 miljard euro en 4.300 werknemers bij 100 bedrijven van groot belang is voor de economie en werkgelegenheid in Groningen.
Opgericht in 1910 door een voorvader van de huidige eigenaar is Ferus Smit een van de oudste scheepswerven in het Noorden. De werf is nog altijd in handen van de oprichtersfamilie. Op de locatie in Westerbroek werken ongeveer 75 mensen.
De werf in Leer, zo’n twintig jaar geleden begonnen omdat daar bredere schepen, tot 25 meter gebouwd kunnen worden, telt ongeveer evenveel medewerkers. Op een omzet van 8,6 miljoen euro in 2019 behaalde de Nederlandse tak van Ferus Smit een netto winst van bijna één miljoen.