'Vertrek Top is aderlating voor het Gasberaad en voor de Groningers'

Susan Top tijdens een gesprek met de Tweede Kamer
Susan Top tijdens een gesprek met de Tweede Kamer © ANP
Met het aangekondigde vertrek van secretaris Susan Top bij het Groninger Gasberaad gaat een grote deskundigheid en ervaring verloren. Dat zeggen diverse prominenten die de afgelopen jaren met haar te maken hebben gehad in het Groningse aardbevingsdossier.
'Ik vind het heel jammer. Ze heeft heel veel gedaan voor de goede zaak met haar deskundigheid', reageert Jelle van der Knoop. Als voorzitter van de Groninger Bodem Beweging (GBB) strijdt hij zij-aan-zij met Top tegen het onrecht dat de Groningers door de gaswinning is aangedaan.

'Ze heeft óók veel bereikt'

Als reden voor haar vertrek geeft Top aan dat zij met het Gasberaad per saldo te weinig voor elkaar heeft kunnen krijgen. 'Daarmee doet ze zichzelf tekort', vindt Van der Knoop. 'Natuurlijk moet er nog veel gebeuren. Maar we hebben samen ook veel bereikt: de schadeafhandeling is weggehaald bij de NAM. De versterking loopt bepaald nog niet zoals het moet, maar ook die is weg bij de NAM.'
© Remko de Waal/ANP

'Zonder ons geen aanspreekpunt'

Het belangrijkste resultaat is het dichtdraaien van de gaskraan, benadrukt Van der Knoop: 'Wij hebben altijd gezegd: begin bij de oorzaak en niet bij de symptoombestrijding.'
Daarnaast wijst hij op het belang van de vertegenwoordigende rol van zowel het Gasberaad als de GBB: 'Zonder ons hebben de politici en de media geen aanspreekpunt.'
Door haar poot stijf te houden konden de bestuurders niet om de ménsen heen
Hans Alders - Voormalig NCG
Ook Hans Alders, voormalig Nationaal Coördinator Groningen (NCG), heeft lovende woorden voor Top: 'Met haar tomeloze inzet heeft zij onvoorstelbaar veel bereikt. Dat deed ze met een vasthoudendheid die zijn weerga niet kent. Door haar poot stijf te houden en door het overleg met maatschappelijke organisaties konden de bestuurders niet om de ménsen heen. Bovendien kon ze de complexe materie overzien en liet ze zich nooit afschepen.'
Ook voor Hans Alders viel er geen eer meer te behalen
Ook voor Hans Alders viel er geen eer meer te behalen © ANP
Het vertrek van Top doet denken aan het aftreden van Alders als NCG in 2018. Net als Top kwam Alders destijds tot de conclusie dat er voor hem geen eer meer te behalen viel. Nu wil hij desgevraagd niet op die vergelijking ingaan.

Top wist een tegenmacht te creëren

Voor Tom Postmes lijdt het geen twijfel dat het aanstaande vertrek van Top een aderlating betekent voor Groningen. Postmes is hoogleraar Sociale Psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en doet onderzoek naar de maatschappelijke impact van de gaswinning. Hij benadrukt dat Top er met de oprichting van het Gasberaad in is geslaagd 'tegenmacht' te organiseren voor Groningen.
Postmes: 'Het is een modewoord, dat 'tegenmacht'. Maar ik schreef er in 2014 al over. Zonder die tegenmacht kunnen overheid en industrie hun gang gaan. En dan kunnen gekke dingen gebeuren, zoals in Groningen. Susan heeft veertien totaal verschillende maatschappelijke organisaties bij elkaar gebracht die samen optrekken. LTO, Vereniging Groninger Dorpen, Stichting Oude Groninger Kerken, bewonersverenigingen, noem maar op. Daardoor is er nu tegenmacht.'
Met haar vertrek geeft ze een signaal af: ik kan dit niet meer dragen
Tom Postmes - hoogleraar Sociale Psychologie
Net als Van der Knoop van de GGB is ook Postmes van mening dat Top samen met andere strijders voor de Groningse zaak wel degelijk veel heeft bereikt. Hij wijst daarbij onder meer op de 'omkering van de bewijslast'. Sindsdien hoeven bewoners van het Groningse aardbevingsgebied niet meer te bewijzen dat de scheuren in hun huizen door de gaswinning zijn veroorzaakt. 'Dat is heel belangrijk geweest als begin van het herstel van het vertrouwen in de overheid', zegt Postmes.

'Desillusie is wat je hier ziet'

Betekent het vertrek van Top de spreekwoordelijke onthoofding van het Gasberaad? 'Het is een wake-upcall', aldus de hoogleraar. 'Iedereen moet zich de vraag stellen: hoe moet het verder met die tegenmacht? Dankzij Susan kreeg iedereen de indruk dat het allemaal wel liep. Maar met haar vertrek geeft ze een signaal af: ik kan dit niet meer dragen. Desillusie. Dat is wat je hier ziet.'
Volgens Postmes zal het moeilijk, zo niet onmogelijk zijn voor het Gasberaad een gelijkwaardige opvolger voor Top te vinden: 'Ze is een van de weinigen, zo niet de enige, die met haar deskundigheid en ervaring het speelveld vrijwel helemaal kan overzien.'
Het Gasberaad zorgde voor verzet tegen de gaswinning
Het Gasberaad zorgde voor verzet tegen de gaswinning © Jos Schuurman/FPS

'Top streed met open vizier'

Ook Theodor Kockelkoren, inspecteur-generaal bij het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), noemt het aangekondigde vertrek van Top 'een aderlating voor het Gasberaad en daarmee voor alle Groningers'.
Kockelkoren prijst zowel de kennis van zaken als de 'professionele werkwijze' van Top: 'Je kon altijd met haar het gesprek aangaan. Ze streed met open vizier en legde haar kritiek en vragen helder op tafel.'

Belangrijk wapenfeit

Gedeputeerde Henk Staghouwer (CU) spreekt waardering uit voor de inzet van Top. Namens het Groninger provinciebestuur is hij verantwoordelijk voor het aardbevingsdossier. 'Het op afstand zetten van de NAM is een belangrijk wapenfeit. Daar heeft zij behoorlijk tegenaan lopen duwen. En ja, dat ze niet alles heeft bereikt, is inherent aan het dossier.'
De standpunten van Staghouwer en Top kwamen niet altijd met elkaar overeen. Vorig jaar november weigerden zowel het Gasberaad als de GBB in te stemmen met het akkoord dat Groningse bestuurders met Den Haag sloten over de versterkingsoperatie. Staghouwer: 'Zoiets kan gebeuren. Dat is hun goed recht. Dat heb je te respecteren.'