Instellingen

Corona en het najaar: wat kunnen we verwachten?

Iemand doet een zelftest op corona
Iemand doet een zelftest op corona © ANP

In de ziekenhuizen liggen honderden coronapatiënten. Nog elke dag komen er meer dan tweeduizend besmettingen bij; veel meer dan vorig jaar rond deze tijd. En dan moet het najaar nog beginnen. Wat staat ons in deze coronapandemie nog te wachten?

We leggen het voor aan twee deskundigen van het UMCG: arts-microbioloog Marjolein Knoester en hoogleraar vaccinologie Anke Huckriede.

Hoe kan het dat we nog zoveel besmettingen hebben?

‘Dat hoge aantal besmettingen ligt voornamelijk bij jongeren die niet of nog maar één keer zijn gevaccineerd. Daarvan hebben we er nog een heleboel', vertelt hoogleraar vaccinologie Anke Huckriede. ‘Het heeft natuurlijk ook met gedrag van jongeren te maken, die dolblij zijn weer bij elkaar te kunnen komen.’

De laatste besmettingscijfers van het RIVM geven aan dat (van de mensen van wie de vaccinatiestatus bekend was) 66 procent niet gevaccineerd was. In de leeftijdsgroepen onder de 40 jaar was de afgelopen weken het merendeel van de positief geteste personen ongevaccineerd.

Maar een heel groot deel van ons is wel gevaccineerd, dat zou toch moeten helpen?

‘Tja', verzucht Huckriede, ‘gevaccineerden blijken voor een deel toch nog wel besmettelijk. We hadden gehoopt dat dit niet of nauwelijks het geval zou zijn, maar dat is helaas niet zo. Dat vind ik teleurstellend.’ De oorzaak is inmiddels bekend.

‘Het blijkt dat ook gevaccineerden die besmet raken veel virusdeeltjes in de bovenste luchtwegen kunnen hebben. Die zijn alleen kortere tijd aanwezig dan bij niet-gevaccineerden.’ Kortom: in die eerste dagen zijn ze zeker wel besmettelijk en kunnen het virus dus ook nog overdragen.

Daarnaast blijkt inmiddels dat het vaccin minder beschermt tegen een besmetting, naarmate de vaccinatie langer geleden is. Dat is ook de oorzaak van het oplopend aantal besmettingen in Israël. Dat land had veel eerder dan in Nederland al miljoenen prikken gezet, maar de besmettingen rijzen er nu weer de pan uit.

Huckriede: ‘De bescherming tegen infectie is heel hoog als er kort geleden gevaccineerd is en wordt daarna duidelijk minder goed.’

Versoepelen moet stapsgewijs, dan kun je alle mensen opvangen die nog ziek worden
Marjolein Knoester - Arts-microbioloog UMCG

Het najaar moet nog komen, het aantal besmettingen zal zeker nog toenemen, toch?

‘Ja, ik ga ervan uit dat het aantal besmettingen zeker flink oploopt. Mensen komen nog terug van vakantie en het hoger onderwijs gaat weer open.’ Arts-microbioloog Marjolein Knoester sluit zich daarbij aan. ‘De R ligt nu nog rond de 1, maar neemt door de opening van de scholen toe met 0,2 procent. En dan komt ook nog de opening van hbo en wo erbij. We moeten kijken welk effect dat heeft.’

Maakt het in deze fase eigenlijk uit dat het aantal besmettingen hoog ligt?

Dat hoeft niet uit te maken als het aantal ziekenhuisopnames niet net zo hard meestijgt. Recente onderzoeken laten zien dat in de ziekenhuizen vooral niet of niet volledig gevaccineerden liggen. Knoester: ‘Uit alle studies blijkt dat tien procent van de opnames gevaccineerd is, terwijl in de populatie veel meer mensen zijn gevaccineerd.’ Kortom: vaccinatie beschermt inderdaad tegen ziekenhuisopname. Huckriede bevestigt dat: ‘Vaccins beschermen heel goed tegen een ernstig verloop.’

Het gevaar zit volgens Knoester in de nog altijd grote groep die kwetsbaar is voor corona. Meer dan anderhalf miljoen mensen zijn ofwel niet (volledig) gevaccineerd, of ze hebben geen goede immuunreactie opgebouwd. ‘Als die allemaal tegelijk opgenomen moeten worden, hebben we echt een probleem.’ Geleidelijk versoepelen is dus de enige optie in haar ogen. ‘Het moet stapsgewijs. Dan kan je al die mensen die nog ziek gaan worden in twee jaar opvangen en niet in de komende maand.’

Het kabinet overweegt eind september alle maatregelen te schrappen. Kan dat dan wel?

Dat is een politieke afweging, haasten Huckriede en Knoester zich te zeggen. Het kabinet moet in elk geval tijd nemen ‘om het effect van bepaalde versoepelingen te meten', vindt Knoester. Met elke dag nog meer dan tweeduizend besmettingen is het beginniveau namelijk wel erg hoog. ‘Elke versnelling gaat dan ook direct razendsnel. Scholen zijn bij ons weer open, maar in de rest van het land nog niet. Je moet zeker een week of drie wachten voordat je weet wat de gevolgen zijn.’

Eind september lijkt dan te vroeg. ‘Het komt in elk geval 'wel kort na het doorvoeren van alle versoepelingen. Het is maar de vraag of je dan veilig de volgende, enorme stap kunt zetten', zegt Knoester voorzichtig.

Een Pfizer-prik wordt gezet
Een Pfizer-prik wordt gezet © ANP

Aan de andere kant: niet iedereen wil immers een vaccinatie. We kunnen toch niet eindeloos het leven blijven uitstellen?

Knoester: ‘De groep kwetsbaren wordt echt nog wel kleiner. Door vaccinaties en doordat mensen corona doormaken. Ook een derde prik voor de meest kwetsbare groep kan helpen. We moeten nu nog voorzichtig zijn.’

Aan de andere kant: wachten op groepsimmuniteit is zinloos, waarschuwt hoogleraar vaccinologie Huckriede. ‘Het feit dat ingeënte mensen nog kunnen overdragen is een indicatie dat groepsimmuniteit niet bereikbaar is. Het virus gaat hoe dan ook rond en laat zich niet uitroeien.’

Wat betekent het voor ons dan dat corona nooit meer verdwijnt?

Huckriede: ‘We beschermen de meeste mensen goed tegen ernstige ziekte. Dan moeten we ermee leven dat we af en toe zo'n virusinfectie moeten doormaken, hopelijk met weinig symptomen dankzij vaccinatie.’ Besmet raken is dan niet per se erg; zo’n ‘natuurlijke infectie’ geeft namelijk een boost aan het immuunsysteem. ‘De volgende keer ben je dan nog weer beter beschermd.’ Kortom: op deze manier zijn besmettingen acceptabel, stelt Huckriede.

Dat het virus kan muteren zolang het rondwaart klopt, maar betekent niet per definitie gevaar. ‘Mutaties kunnen het virus ook zwakker maken, dat gebeurt vaker met virussen.’

Dan kunnen we toch ook prima weer knuffelen als we gevaccineerd zijn?

Huckriede: ‘Dat is uiteindelijk een persoonlijke afweging. Gevaccineerden moeten zich er in elk geval bewust van zijn dat ze het virus nog kunnen overdragen. Als je naar kwetsbare ouders gaat, moet je dus nog steeds voorzichtig zijn, of het risico op de koop toe nemen. En hoe langer die ouders al gevaccineerd zijn, hoe minder beschermd ze zijn. Je zou dan een zelftest kunnen doen voordat je gaat.’

Kan de wetenschap nog iets bereiken in de strijd tegen corona?

‘We kunnen proberen op de lange termijn nog betere vaccins te maken. De huidige beschermen ons lichaam goed, maar de bovenste luchtwegen niet. Dat blijkt uit de hoeveelheid virus die gevaccineerden daar toch nog ontwikkelen, waardoor ze ook besmettelijk zijn. Je wilt met vaccins dus ook een sterke immuunrespons in die bovenste luchtwegen oproepen. Dat type vaccin bestaat wel maar is heel lastig te ontwikkelen. Er wordt al aan gewerkt, maar die studies zijn nog in de eerste fase.’