Instellingen

Na zes faillissementen in vijf jaar tijd hoopt het Groeifonds op een echte klapper

Zonnepanelen met midden voorzien van een Coolback koelsysteem
Zonnepanelen met midden voorzien van een Coolback koelsysteem © Loek Mulder/RTV Noord

Met het faillissement van Coolback Company in Zuidbroek ziet het Groninger Groeifonds voor de zesde keer een investering mislukken. Enkele miljoenen aan publiek geld zijn zo verloren gegaan. ‘Zonder ons was een aantal bedrijven in Groningen er helemaal niet geweest.’

Een commerciële investeerder was misschien al kopje onder gegaan met zo’n staat van dienst: zes van de veertig bedrijven waar het Groeifonds geld in heeft gestoken zijn failliet gegaan. Bijna één op de zeven. Maar het Groeifonds, dat is opgezet om ‘de economische structuur rondom het mkb te versterken’, staat nog fier overeind.

‘Mislukken’ is misschien niet helemaal het juiste woord voor de Groeifonds-investeringen die in een bankroet zijn geëindigd. Met nieuwe bedrijvigheid ontstaat immers ook dynamiek, mensen hebben er werk gehad en er is kennis opgebouwd, die ook wel weer ergens gebruikt gaat worden.

Geld verloren

Maar wel is er geld verloren. Naar schatting meerdere miljoenen. Hoeveel precies zegt het Groeifonds niet, omdat het fonds bij geen enkele financiering iets meldt over de omvang ervan. Maar een berekening is niet zo moeilijk te maken.

Van de veertig miljoen euro die de provincie Groningen aan het Groeifonds heeft verstrekt, is nu ongeveer 28 miljoen toegezegd. Per bedrijf is de investering gemiddeld dus rond de zeven ton, waarmee het verlies door de faillissementen uitkomt op een bedrag van ruim vier miljoen euro. ‘Serieus geld’, aldus investeringsmanager Sytze Hellinga van het Groeifonds.

Een faillissement gaat me niet in de koude kleren zitten
Sytze Hellinga - Groeifonds

De laatste maand was wat dit betreft niet de allerbeste voor het Groeifonds, want naast Coolback Company ging ook Ziel BV in Bedum onderuit. ‘Dat gaat mij niet in de koude kleren zitten’, zegt Hellinga. In beide gevallen moet de verklaring voor de faillissementen trouwens ook in corona worden gezocht.

Coolback Company, een startup in koelende achterwanden voor zonnepanelen, kampte onder meer met torenhoog gestegen aluminiumprijzen. En Ziel, een softwareplatform dat fabrikanten van sportkleding en grondstoffenleveranciers bij elkaar brengt, startte op het moment dat de corona-epidemie losbarstte. Daardoor kon het eigenlijk nooit serieus van start.

Duwtje geven

‘Die twee die raken me in de ziel’, zegt Hellinga nogmaals. ‘En ik trek het me zeker aan.’ Maar faillissementen zijn voor het Groeifonds nou eenmaal onderdeel van het spel. Hellinga: ‘In negen van de tien gevallen hadden deze bedrijven geen financiering gevonden. Wij zijn er om het duwtje te geven dat een ander niet kán geven. Zonder ons waren deze bedrijven er dus waarschijnlijk niet eens geweest.’

Welke investeringen door het Groeifonds hebben het niet gered?
- Bel Groep Groningen in Delfzijl (failliet in 2017)
- Venema installations, Eemshaven (2018 en onlangs opnieuw)
- Cell X, Middelstum (2019)
- Biopack, Appingedam (2021)
- Ziel, Bedum (2021)
- Coolback Company (2021)

Het gaat het fonds immers niet in de eerste plaats om het rendement, zoals dat bij banken of private investeerders veelal wel het geval is. De doelstelling is breder: versterking van de economische structuur.

‘Onze aandeelhouder de Economic Board Groningen wil dat wij dingen mogelijk maken en accepteert dat daar risico bij hoort.’ Wat inhoudt dat de EBG bereid is verlies te nemen of bij te passen.

Vroege fase

De vraag of het Groeifonds er nog zou zijn geweest wanneer het een commercieel bedrijf was geweest, is helemaal niet te beantwoorden, stelt Helllinga: ‘Wij doen iets wat anderen niet doen. Wij financieren bedrijven die in een hele vroege fase zitten, waar banken en de meeste andere investeerders niet aan beginnen.’

Een betere vraag, stelt Hellinga, is of de veertig bedrijven die het Groeifonds geholpen heeft er waren geweest zonder het Groningse fonds. Hellinga: ‘Ik denk de meeste niet. Die bedrijven hebben ons nodig.’

Zes faillissementen in de vijf jaar Groeifondshistorie is niettemin relatief veel, vindt ook Hellinga. ‘Maar van de veertig bedrijven in portefeuille is er ook een aantal dat het echt goed doet’, nuanceert hij. ‘Veruit het grootste gedeelte is gegroeid, heeft werkgelegenheid gecreëerd en de economie van Noord-Groningen zo versterkt. De bedrijven zijn een stimulans voor de rest van het mkb dat er zit.’

Hellinga noemt PMC in Delfzijl als voorbeeld. Niet alleen de bouw van dit innovatief metaalrecyclingbedrijf zorgt voor (hoogwaardige) werkgelegenheid, er werken nu tientallen mensen en het bedrijf zet veel leveranciers in vanuit de directe omgeving.

Serieuze bedragen

Een aantal van de bedrijven dat het goed doet heeft hun Groeifondslening al deels of volledig afgelost. ’Daar komen serieuze bedragen uit vrij’, verklaart Hellinga. Een verkoop van aandelen in een onderneming waarin het participeert heeft het Groeifonds nog niet gehad.

Wat dat laatste betreft is het wachten op een fraaie klapper, zoals de bijvoorbeeld de Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland (NOM) in 2020 maakte met de verkoop van haar aandelen in het Asser online veilinghuis Catawiki, voor 150 miljoen euro. Een rendement van een duizelingwekkende 10.000 procent.

Eigenlijk is het volgens Hellinga ook nog te vroeg om een balans op te maken. Dat kan eigenlijk pas na een jaar of tien, wanneer bedrijven voldoende groeikans hebben gehad.

Je hebt het lang niet altijd in de hand
Frits Kok - oprichter investeringsfonds Carduso

Geen enkel bankroet

Maar het verschil is groot bij vergelijking van het Groeifonds met bijvoorbeeld een investeringsfonds als het Groningse Carduso, dat vooral aandeelhouder is in bedrijven in life-science en duurzaamheid. Waar het Groeifonds één op de zes financieringen in het putje heeft zien verdwijnen, is er bij Carduso van de negentien investeringen nog geen enkele failliet gegaan.

‘Tot nu toe’, zegt Frits Kok, een van de drie Carduso-oprichters. ’Maar wij zullen ook onze faillissementen krijgen. Wanneer je begint met een participatie doe je dat altijd met het idee dat die tot de geslaagde bedrijven zullen behoren. Maar welke bedrijven het halen, dat weet je gewoon niet. Je hebt het lang niet altijd in de hand.’

Een goed product van een goed bedrijf kan om allerlei redenen toch geen succes worden. Door zoiets als corona bijvoorbeeld. Kok noemt ook het voorbeeld van een Carduso-investering in een startup die een verbeterde toepassingsvorm van een medicijn tegen tuberculose heeft ontwikkeld. Het blijkt echter moeilijk verder te brengen omdat tuberculose alleen nog maar in arme landen voorkomt en farmabedrijven er daarom geen brood in zien.

We willen rendement
Frits Kok - oprichter investeringsfonds Carduso

Op Europese schaal geldt volgens Kok de vuistregel dat een kwart van alle investeringen het niet redt. Circa de helft blijft in leven, maar kwakkelt. Het overige kwart moet het resultaat opleveren dat de verliesposten in de portefeuille compenseert, zodat een fonds wel groei realiseert.

‘Wij hebben een puur economische opdracht en willen rendement’, legt Kok uit. In het licht van de veel bredere opdracht van het Groeifonds vindt Kok het aantal van zes keer een bankroet op veertig investeringen acceptabel.

Acceptabel

Hoogleraar ondernemerschap aan de RUG Aard Groen zegt: ‘Dat er van de veertig nu zes het niet gehaald hebben, vind ik eigenlijk nogal meevallen. Zeker na deze periode van corona.’

Voorspellen wat een succes wordt en wat niet, dat is niet te doen
Aard Groen - hoogleraar ondernemerschap

‘Wanneer je economische structuur wilt verbeteren dan doe je dat vaak met innovatieve bedrijven’, gaat Groen verder. ‘Ik vind het juist heel goed dat de provincie op deze manier de economie probeert te versterken, want dat gaat niet met alleen maar bestaande bedrijven. Daar moet je ook risicovollere stappen voor nemen.’

‘Faillissementen horen erbij’, stelt Groen. ‘Kijk liever naar wat er wel goed gaat. Een grote Amerikaanse investeerder vertelde me vandaag dat van de ongeveer tachtig startups gemiddeld drie een succes worden. En dan bedoelt hij een echt groot succes, denk: Uber of Airbnb.’

‘Wanneer je vantevoren weet welke drie dat zijn, dan ga je natuurlijk niet met tachtig aan de gang, maar voorspellen wat een succes wordt en wat niet, dat is niet te doen.’

Portefeuille Groeifonds
Het Groeifonds leent bedrijven geld of is als aandeelhouder mede-eigenaar. In de portefeuille zit onder meer:
- EAZ Wind, windmolenprodcent Hoogezand
- Gipsrec.nl, gipsrecycling, Delfzijl
- Horus, intelligente videosoftware, Groningen
- Omega Green, producent van eiwitten uit algen, Eemshaven
- StabiAlert, trillingsmeters, Groningen
- PMC, recycling van vervuilde metalen, Delfzijl
- BioBTX, gas uit reststromen van hout, Delfzijl.