Instellingen

76 jaar na dato lopen er opnieuw 116 vrouwen van Westerbork naar Groningen

De vrouwen van 1945 met hun Canadese bevrijders
De vrouwen van 1945 met hun Canadese bevrijders © Nationaal archief
Vrijdagmorgen om 8:00 uur vertrekken vanuit Kamp Westerbork 116 (plus één) vrouwen voor een wandeltocht naar Groningen. Ze treden daarmee in de voetsporen van 116 vrouwen die diezelfde tocht in 1945 in opdracht van de nazi's moesten afleggen.
Eén van die vrouwen van destijds was Willempje Burger-Boeve. 'Zij was één van de 116 vrouwen die moesten wandelen, met de gedachte dat ze aan het einde van de tocht zou worden gefusilleerd', zeggen Wilma Stoelinga, Petra Stoelinga en Willie Mulderij. Zij zijn de drie kleindochters van mevrouw Burger-Boeve. Alle drie lopen ze vrijdag mee.

Politieke gevangenen

Willempje Burger-Boeve, woonachtig in Garderen, werd in december 1944 opgepakt door de Duitsers. Haar man, een verzetsstrijder, zat ondergedoken. 'Door haar op te pakken, hoopten ze tot hem te komen. Ze was zeg maar een politieke gevangene.'
Via Doetinchem en Apeldoorn, moet ze in de late winter in het doorgangskamp Westerbork zijn aangekomen. Daar kreeg ze, net als de andere opgepakte vrouwen, een blauwe overall aan die eerder door Joden werden gedragen. Achterop stond in het rood een nummer. Willempje kreeg nummer 61.
Het is een gebeurtenis waar nooit zoveel bekendheid aan is gegeven
Kleindochters van Willempje Burger-Boeve
Op 11 april 1945, toen de oorlog al zo goed als voorbij was, kregen de vrouwen van de nazi's te horen dat ze zich reisklaar moesten maken. Toen de duisternis inviel werd begonnen met lopen richting Assen. Partizanen-vrouwen werden ze genoemd, die aan het einde van hun tocht doodgeschoten zouden worden, zo werd hun verteld.

Verschrikkelijke tocht

Het werd een verschrikkelijke tocht. Bij Assen werd bijvoorbeeld behoorlijk geschoten, en dat maakte diepe indruk. Overdag sliepen ze in boerderijen van NSB'ers. De eerste stop was in Loon. Wilma Stoelinga: 'Ik heb begrepen dat we vrijdag bij één van die boerderijen gaan kijken. Heel bijzonder, daarmee worden onze indrukken natuurlijk nóg meer aangekleed.'
De vrouwen zijn sowieso blij met de aandacht voor de vrouwenmars. 'Het is toch een gebeurtenis waar nooit zoveel bekendheid aan is gegeven', zeggen ze.
Alles zal in het teken staan van die 116 vrouwen van toen
Anna van der Molen (OVCG) over de vrouwenmars van vrijdag
De tocht wordt georganiseerd door het Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen (OVCG) samen met Tocht om de Noord. 'Al die 116 vrouwen zaten in het verzet of hadden daar iets mee te maken', zegt Anna van der Molen van OVCG. 'De Canadezen waren bijna al in zicht, en de Duitsers wilden het kamp leeg hebben.'
De tocht zal beginnen in kamp Westerbork
De tocht zal beginnen in kamp Westerbork © ANP Foto

Canadese bevrijders

Op 13 april, dus twee dagen na de start van de mars, kwamen de vrouwen aan in de omgeving van Grijpskerk. Van der Molen: 'Daar zijn ze uiteindelijk achtergelaten door hun bewakers. Vervolgens kwamen ze al heel snel hun Canadese bevrijders tegen.'
Waar de 116 vrouwen van 1945 twee dagen (nachten) over hun reis deden, doen de vrouwen van 2021 het in één dag. Er wordt om 8:00 uur gestart bij Kamp Westerbork, waarna de aankomst bij het voormalig huis van bewaring Helperlinie in Stad naar verwachting rond 19:00 uur zal zijn.
Van der Molen: 'Onderweg komen ze morgen van alles tegen. Theater, optredens, verhalen vertellers... Alles zal in het teken staan van die 116 vrouwen van toen. Ik hoop dat alle 117 vrouwen die meedoen een heel indrukwekkende dag hebben en er iets van meenemen.'

Nog meer verbonden

Voor de mars op vrijdagmorgen begint, zullen de namen van de 116 vrouwen van toen met hun nummers worden omgeroepen. 'Daardoor zullen de vrouwen van nu zich wellicht nog meer met hen verbonden gaan voelen.'
Ze vertelde dat ze aan het einde van de oorlog heel ver moest lopen
Kleindochters van Willempje Burger-Boeve
De kleindochters van Willempje hebben hun oma er eigenlijk nooit over horen vertellen. 'Ze heeft er tot haar 91ste mee geleefd', zeggen ze. 'Het enige dat we via onze moeder hoorden, was dat ze in Westerbork had gezeten in de oorlog, en dat ze aan het einde een verschrikkelijk eind moest lopen.'

Overall van Oma

Toen er ter ere van 75 jaar bevrijding in Groningen een expositie over onder meer de vrouwenmars van 1945 werd gehouden, besloten de vrouwen te gaan kijken. 'Ook al omdat wij natuurlijk van die tocht wisten', zeggen de drie vrouwen, woonachtig in Garderen, Putten en Zürich (Zwitserland). 'We hebben er een dagje Groningen van gemaakt. Ook zijn we nog in Westerbork geweest. Daar hebben we nog de overall van onze oma gezien.'
Dat was heel bijzonder. 'Zoiets brengt het natuurlijk allemaal heel dichtbij', zegt Wilma. En Willie: 'We mochten hem niet passen, die overall. Gaf niks, want hij was toch te klein.'

Vastbesloten om mee te doen

Toen er werd besloten om ter nagedachtenis die tocht, die ruim 40 kilometer lang is, nog een keer te lopen, waren ze vastbesloten om mee te doen. 'Meteen', zeggen ze gedrieën bijna in koor. Door corona werd de tocht uitgesteld, maar vrijdag is het dan eindelijk zo ver. Wat ze ervan verwachten?
'Best wat emoties, want het zal op een bepaalde manier best ontroerend zijn. We dragen ook allemaal het nummer van de vrouwen die destijds liepen. Eén van ons zal het nummer 61 van onze oma krijgen, maar de anderen krijgen het nummer van iemand anders. We hopen ook wat over die vrouwen te horen te krijgen.'

Eenmalige herdenkingstocht?

Of het bij een eenmalige herdenkingstocht zal blijven? 'Op dit moment zeggen we: laten we het één keer doen. Maar wie weet is iedereen morgen zo enthousiast dat de organisatie zegt: we maken er een terugkerend iets van.'
Problemen met de afstand van ruim veertig kilometer verwachten ze niet. 'We houden alle drie van wandelen. Dat moet geen probleem zijn.'