Thuis sterven steeds lastiger: 'Soms overlijden patiënten toch in het ziekenhuis'

Het is steeds moeilijk om personeel te vinden voor mensen die thuis willen sterven
Het is steeds moeilijk om personeel te vinden voor mensen die thuis willen sterven © ANP
De mogelijkheid om thuis te kunnen sterven staat onder druk. Door verschillende oorzaken is voor terminaal zieke patiënten niet altijd passende thuiszorg beschikbaar.
Volgens het Netwerk Palliatieve Zorg Groningen wil zeventig procent van de ongeneeslijke zieke mensen thuis sterven.
Jacqueline Tijhaar: 'Maar we maken ons zorgen. Misschien is de boodschap nu wel: het kan niet meer zonder inzet van mantelzorgers, want we hebben met schaarste te maken.'

Geen wijkverpleegkundigen

Terminale patiënten behoren tot de groep die de meeste uren thuiszorg nodig hebben, vaak 24 uur per dag. Niet alle thuiszorgorganisaties hebben hier voldoende verpleegkundigen voor. Directeur Jos de Blok van Buurtzorg: 'We hebben al jaren een probleem met te weinig personeel. Er zijn tienduizend vacatures in de wijkverpleging.'
TSN zegt als grote aanbieder de planning nog wel rond te krijgen, maar dat verschilt wel per team. Wijkverpleegkundige Trijnie Hensens van TSN merkt in Winschoten dat er te weinig handen zijn. 'Als je drie jaar geleden had gezegd: je kan dan geen personeel meer vinden, had ik niet geloofd. Het was altijd heel makkelijk. Nu ben je blij als je sollicitant krijgt.'
Als iemand gewassen wil worden, kan dat alleen nog tussen 11.30 en 15.00 uur
Trijnie Hensens, wijkverpleegkundige

Zorginfarct: thuiszorg overbelast

Landelijk spreken organisaties inmiddels van een zorginfarct. Thuiszorgorganisaties zitten al in de knel en ondertussen halen ziekenhuizen zoveel mogelijk zorg in. Een deel van die mensen doet na de operatie ook een beroep op die overbelaste thuiszorg.
Wijkverpleegkundige Trijnie Hensens: 'Als iemand gewassen wil worden kan dat nu alleen nog tussen 1130-1500 uur. Om vroege zorg te bieden moet ik een extra thuiszorgroute instellen, maar die medewerkers heb ik niet.'
Ook ziekenhuizen merken de krapte in de thuiszorg als ze patiënten hebben die naar huis kunnen, maar wel nog thuiszorg nodig hebben. Manager nazorg Karin Borkhuis van het UMCG: 'Het is vooral de zorg die op vaste tijden moet gebeuren, zoals insuline toedienen of steunkousen, wat lastig is te organiseren.'
Er zijn aanbieders die geen 24-uurszorg meer doen
Jacqueline Tijhaar, Netwerk Palliatieve Zorg Groningen

'Verzekeraars kopen kritisch in'

Bij terminale zorg komt daar nog een probleem bij: niet alle thuiszorgorganisaties willen meer 24-uurszorg aanbieden, omdat deze veel van het budget opslokken dat met zorgverzekeraars is afgesproken.
Tijhaar van het Netwerk Palliatieve Zorg Groningen: 'Zorgverzekeraars sturen kritisch op het inzetten van thuiszorg en kopen scherp in. Er zijn aanbieders die geen 24-uurszorg meer doen, omdat ze vorig jaar moesten terugbetalen aan de verzekeraars. Er zijn nog maar een paar die het aanbieden.'
Thuiszorg Dichtbij moest vorig jaar tonnen terugbetalen aan zorgverzekeraars, vertelt bestuurder Jort Schuringa, omdat de aanbieder het budgetplafond overschreed. 'Dat plafond kan wel worden opgehoogd als je meer cliënten krijgt, maar ze kijken wel naar doelmatigheid. Je moet onder een gemiddeld aantal uren per cliënt blijven. Als je veel steunkousen doet dan lukt dat, maar wij doen ook veel zware zorg zoals nachtzorg.'
We zitten boven 20 uur per maand zorg per cliënt, dus nemen geen zware zorg meer aan
Jort Schuringa, Thuiszorg Dichtbij

Patiënten merken gevolgen

Gevolg is dat enkele aanbieders cliëntenstops afkondigen. Officieel mogen ze niemand weigeren, maar in de praktijk gebeurt het wel. Schuringa: 'Van VGZ mogen we gemiddeld twintig uur per maand zorg aan een cliënt geven. Daar zitten we nu boven, dus we nemen geen zware zorg meer aan. Ze betalen niet meer dan twintig uur per cliënt, ook niet als we het budgetplafond nog niet hebben bereikt.'
VGZ is het niet met die werkwijze eens, zegt woordvoerder Jascha Hagendoorn. 'Wat ons betreft is er namelijk nog voldoende ruimte binnen het contract dat wij met deze zorgaanbieder hebben voor de rest van het jaar. Met andere woorden: we hebben voldoende zorg gecontracteerd, dus van een patiëntenstop kan geen sprake zijn.'

In overleg meer mogelijk?

Verzekeraars als VGZ willen dat aanbieders die het plafond naderen aan de bel trekken. Vaak komt het dan goed, is de ervaring van Jos de Blok van Buurtzorg. 'Als wij uitleggen waarom we niet aan de afspraak voldoen dan hebben we een gesprek en komen we eruit.'
Toch ziet ook het UMCG dat thuiszorgorganisaties rekening houden met de plafonds, vertelt manager nazorg Karin Borkhuis - en daarom niet alle soorten zorg meer aannemen. 'Er zijn nog drie maanden te gaan dit jaar en wij horen het ook van thuiszorgorganisaties. Vaak komen ze er achteraf nog wel uit, maar het is wel heel spannend.'

Geen mensen voor patiënten die naar huis mogen

Samen met het personeelstekort en ziekteverzuim leidt dit tot problemen; ziekenhuizen kunnen tegenwoordig maar moeilijk thuiszorg vinden voor patiënten die naar huis mogen. Borkhuis: 'We moeten dan weer een andere organisatie zoeken. Het kost tegenwoordig veel meer tijd. Voorheen stuurde je digitaal een verzoek naar een organisatie, nu moet je eerst maar eens gaan bellen wie tijd heeft.'
Ook ziekenhuizen merken dat het vooral bij zorg aan terminale patiënten knelt. 'En die wil je het juist zo graag bieden. Het gevolg is dat ze soms toch hier in het ziekenhuis overlijden.' Bijkomend effect is dat deze patiënten ziekenhuisbedden bezet houden die hard nodig zijn voor de reguliere en de inhaalzorg.
In het westen vragen ze al niet eens meer hulp bij het wassen - dat moet de familie doen
Karin Borkhuis, UMCG

Einde aan thuis sterven?

Wijkverpleegkundige Trijnie Hensens heeft ook niet altijd plek voor palliatieve zorg in haar team in Winschoten. 'Als ik al een cliënt op een wachtlijst heb staan die binnenkort geopereerd wordt en het ziekenhuis belt voor een terminale patiënt, dan zeg ik: het zou fijn zijn als u een andere aanbieder belt. Terminale zorg kost veel tijd en ik moet wel kwaliteit van zorg kunnen bieden.'
Manager nazorg Karin Borkhuis van het UMCG: 'Van collega's in het westen hoor ik al dat ze hulp bij het wassen niet eens meer aanvragen. Dat moet de familie doen. Hier kenden we de krapte van de thuiszorg voor kinderen, maar nu dus ook voor volwassenen. Vooral in de stad Groningen en Drenthe; in de rest van de provincie Groningen is het iets minder erg.'
Jacqueline Tijhaar van het Netwerk Palliatieve Zorg in Groningen: 'Het thuis sterven komt steeds meer onder druk te staan. Zonder mantelzorgers krijgen we het bijna niet meer voor elkaar.'