‘Als er nu niet wordt ingegrepen, moeten bedrijven noodgedwongen op slot’

De chaos bij industriebedrijven van nu kan een echte crisis worden. Dat gebeurt wanneer de torenhoge energieprijs lang aanhoudt en meer bedrijven noodgedwongen deels op slot moeten.
Frans Alting, directeur van de Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta (SBE), maakt zich zorgen, net als de werknemers van de industriebedrijven in de regio Delfzijl – Eemshaven. Alting vindt dat de overheid snel moet ingrijpen om te voorkomen dat bedrijven noodgedwongen op slot moeten. 'Ik ga er op dit moment nog niet vanuit en hoop op het gezond verstand.'

Ongerustheid op het chemiepark

Alting kan zich de ongerustheid van het personeel van bedrijven in de Eemsdelta goed voorstellen. ‘Dat zien we bij Aldel en ESD met medewerkers die deze week naar Den Haag gingen om hun zorgen te uiten. Ik kan mij goed indenken dat mensen in een complexe tijd als deze zich zorgen maken om hun baan. Ik zie dat er in de volle breedte van de chemiebedrijven ongerustheid heerst. De verwachting is dat energieprijzen voor langere tijd hoog blijven en dat bedrijven die nieuwe energiecontracten afsluiten veel meer moeten gaan betalen. Dat is een zorgelijke ontwikkeling.’
De ongerustheid gaat gepaard met een stijgende kostprijs van producten. ‘Hoe zit het bijvoorbeeld aan de afnamekant? Kun je de hogere kostprijs in je product kwijt? Is er een meerjarig contract met afnemers? Wat kun je in de contracten kwijt met afnemers? Maar doorberekenen kan vaak niet omdat wereldprijzen vastliggen. En wat zijn de alternatieven? Productie afschalen? Kortom er is in de volle breedte ongerustheid’, legt Alting uit.
De prijsstijging komt keihard aan, dit ga je heel hard merken
Aaldrik Haijer - oprichter Water & Energy Solutions
Aaldrik Haijer van Water & Energy Solutions uit Groningen trekt de vergelijking met huishoudens. Zijn bedrijf helpt ondernemingen van China tot aan de Eemsdelta met efficiëntieverbetering en verduurzaming. ‘Wanneer is het een probleem? Als je relatief een groot deel van je inkomen uitgeeft aan de energierekening. Vooral de lagere inkomens hebben hier mee te maken. De prijsstijging komt keihard aan. Of het nu gaat om bijvoorbeeld een grote bakkerij die warmte nodig heeft voor zijn product of voor de energie-intensieve industrie: dit ga je heel hard merken.’

Energietransitie vertraagt door extremiteiten

Volgens Alting zijn extremiteiten zoals nu niet goed voor de energietransitie waar veel bedrijven middenin zitten. ‘De transitie gaat met sterke prijsfluctuaties niet sneller, eerder langzamer. Doordat de energieprijzen zo hoog zijn en je dus zelfs verlies lijdt op je product, ga je niet investeren in duurzaamheid. Dus de transitie verlangzaamt.’
Dat is ook de mening van Haijer. ‘Als fabrieken afschalen of zelfs stilliggen, stoppen investeringen in verduurzaming. Investeren in duurzaamheid kost geld, maar dan moet je dat geld wel hebben. Kortom de energietransitie vertraagt.’

Duurdere en legere schappen in supermarkt

Niet alleen fabrieken gaan de effecten van de hoge gas- en elektriciteitsprijs merken, stelt Haijer. ‘De industrie is de grootste private werkgever van Noord-Nederland. Die maken producten of grondstoffen voor producten die iedereen dagelijks gebruikt, zoals tandpasta. Dus niet alleen de energierekening gaat omhoog, ook de kosten van producten uit de supermarkt.’
‘Ook bedrijven als Avebe en Cosun Beet Company hebben te maken met een hogere energierekening. Zij maken producten die wij dagelijks kopen. De prijs ervan gaat omhoog. En dat wordt voor bepaalde groepen in Nederland een uitdaging. Daarnaast zie je ook al in takken van industrie in andere delen van de wereld de productie stilliggen, waardoor producten zelfs niet meer leverbaar zijn.’
De overheid moet nu ingrijpen om de piek af te vlakken
Frans Alting - directeur SBE
Een deel van het kabinet komt dinsdag bij elkaar om een oplossing te verzinnen voor de fors stijgende gasprijs. Alting: ‘Wat mij betreft heeft demissionair minister van Financiën Wopke Hoekstra een goede voorzet gegeven: kijk hiernaar als zijnde een crisis waarin we moeten acteren. De overheid moet nu ingrijpen om de piek af te vlakken. Dus: compensatie voor de kosten. Je hebt geen andere keuze.’
‘Hoelang deze situatie duurt? Dat is van een boel factoren afhankelijk’, zegt Haijer. ‘Dat valt niet te bezien op dit moment. Door de pandemie is de supply chain wereldwijd niet op orde. Ook volgend jaar gaan we hier nog flink wat van merken, zelfs als de gasprijs daalt. Alledaagse producten worden ofwel minder beschikbaar of duurder.’

Betrouwbaar en stabiel energiesysteem

Voor de lange termijn zijn Alting en Haijer beide van mening dat strategie nodig is om te bouwen aan een energiesysteem dat niet alleen duurzaam is, maar ook betrouwbaar en stabiel. ‘De energietransitie moet een geleidelijke overgang zijn van fossiel naar duurzaam. Daar hebben we een brede energiemix voor nodig. Die voorkomt daarmee uitwassen zoals we nu hebben. Deze situatie dwingt je realistisch en strategisch te kijken naar de energietransitie.’
Bij Aardse Orchideeën en Cosun Beet Compagny gaan ze de stijging van energieprijzen ook merken:
Bedrijven merken stijging energiekosten