Nieuwe acties jeugdzorg op komst: 'We zitten tegen code zwart aan'

Een eerder protest in de jeugdzorg
Een eerder protest in de jeugdzorg © Robin Utrecht/ANP
Officieel loopt het ultimatum van de vakbonden woensdag om middernacht af, maar het staat wel vast dat de aangekondigde acties in de Jeugdzorg doorgaan. 'We lopen al vijf jaar te strijden en iedere keer horen we dat er geen geld is.'
Maaike van der Aar, bestuurder van vakbond FNV Zorg en Welzijn: 'Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) geeft gemeenten voor 2021 en 2022 in totaal 1,9 miljard euro. Dat is heel veel geld. Nog geen tien procent daarvan is nodig voor de loonsverhoging die wij vragen. En toch zeggen de werkgevers dat ze geen geld hebben, omdat de gemeenten dat geld ergens anders aan uitgeven. Daarom hebben we ook alle gemeenten hetzelfde ultimatum gesteld.'
De looneis van de vakbonden
Voor 2021 eisen de bonden een loonsverhoging van 2 procent. Voor de eerste drie maanden van 2022 komt daar een looneis van 5 procent bij. Landelijk werken er ongeveer 32.000 mensen in de jeugdzorg.

Het licht zien

FNV, CNV en beroepsvereniging FBZ trekken gezamenlijk op. Komende donderdag, 11 november, is de eerste actie in Utrecht. Van der Aar: 'Dan gaan we met lichtjes in optocht door de binnenstad naar het landelijk hoofdkantoor van branchevereniging Jeugdzorg Nederland. We hopen dat de directie en het bestuur het licht gaan zien.'
Maaike van der Aar
Maaike van der Aar © Eigen foto

Twaalf uur niet werken

Ondanks het ludieke karakter gaat het wel degelijk om een stakingsactie, zegt de FNV-bestuurder: 'Van zeven uur 's ochtends tot zeven uur 's avonds wordt er niet gewerkt, uitgezonderd noodzakelijk werk, zoals de crisiszorg en de begeleiding van groepen. Maar bijvoorbeeld reguliere werkafspraken, vergaderingen en het maken van rapportages gaan niet door.'
VWS moet geld oormerken, zodat gemeenten het nergens anders aan kunnen uitgeven
Maaike van der Aar, bestuurder van vakbond FNV Zorg en Welzijn

Geld oormerken

Het gaat de bonden niet alleen maar om loonsverhoging, verzekert Van der Aar: 'Zestig procent van de tijd gaat op aan administratie. Zorgmedewerkers zijn verplicht hun uren te verantwoorden, zodat gemeenten kunnen laten zien waaraan het geld wordt besteed. We hebben al eens een rapport geschreven waarin staat dat het beter, efficiënter en goedkoper kan. En toch horen we iedere keer aan het begin van nieuwe cao-onderhandelingen: er is geen geld. Dat geld is er wel, als tenminste VWS zou oormerken, zodat gemeenten het nergens anders aan kunnen uitgeven. Maar dat doet het ministerie niet.'

Suïcidale kinderen op een wachtlijst

Als voorbeeld noemt Van der Aar de problemen in de crisisopvang: 'We hebben een groot tekort aan personeel in de jeugdzorg. Daardoor komen bijvoorbeeld suïcidale kinderen op een wachtlijst, terwijl ze eigenlijk meteen hulp nodig hebben. We zitten op de rand van 'code zwart'. Goed personeel houd je alleen als je een goed salaris biedt.'

Langdurig actietraject

Het blijft waarschijnlijk niet bij de actie van aanstaande donderdag. Van der Aar: 'Maandag 29 november willen we naar Den Haag. Dan debatteert de Tweede Kamer met het kabinet over de jeugdzorg. De bedoeling is dat we met zijn allen dat debat gaan volgen in een overdekte tent.'
En als de werkgevers blijven weigeren aan de eisen van de bonden tegemoet te komen? Van der Aar: 'Dan volgt mogelijk een langdurig actietraject.'
Gemeenten geven het geld ergens anders aan uit dan waar het voor is bedoeld
Pieter Drenthen, jeugdzorgwerker bij Elker

'Het kan veel beter'

Pieter Drenthen is jeugdzorgwerker bij Elker, al 21 jaar. Samen met een collega is hij verantwoordelijk voor acht jongeren van 15 en 16 jaar op een gesloten afdeling. Dankbaar, maar soms ook heel zwaar werk, vertelt hij: 'Ik doe het werk met veel liefde. Het gaat om jongeren met gedrags- en psychiatrische problemen. De interactie met hen vind ik mooi. Het houdt je ook jong. Maar soms komt er een jongere binnen die suïcidaal gedrag vertoont. Dat is aangrijpend. Gelukkig gebeurt dit niet al te vaak. En als je ze later nog eens spreekt en je ziet dat het goed gaat, dan geeft dat veel voldoening.'
Pieter Drenthen
Pieter Drenthen © Eigen foto
Het moet anders in de jeugdzorg, daarvan is hij overtuigd: 'We zien het terug bij de behandeling. Er is resultaat, maar het kan veel beter. Er gaat te veel tijd in administratie zitten. Het geld gaat naar de verkeerde dingen. Gemeenten geven het ergens anders aan uit dan waar het voor is bedoeld.'
En inderdaad, er mag ook wel eens wat meer boter bij de vis, vindt Drenthen: 'De laatste tien jaar zijn de lonen achtergebleven bij de inflatie. Terwijl inmiddels toch echt wel is gebleken dat we een essentieel beroep hebben.'
De vorige landelijke staking in de jeugdzorg was in 2019. Drenthen, voorzitter van de ondernemingsraad van Elker en FNV-kaderlid, was daar destijds ook bij betrokken. 'Dat heeft toen in zoverre resultaat gehad dat we de jeugdzorg weer op de kaart hebben gezet. Daardoor zitten we nu ook aan tafel bij VWS.'
Onze kantoortijden zijn van half negen tot vijf, maar een crisis moet ook na vijf uur worden opgelost
Hanneke Drevel, jeugdbeschermer bij Jeugdbescherming Noord en Veilig Thuis Groningen

'Meer doen met steeds minder mensen'

Hanneke Drevel is jeugdbeschermer bij Jeugdbescherming Noord en Veilig Thuis Groningen. Ze doet dit werk al bijna 25 jaar. Drevel is onder meer betrokken bij het toezicht op de uitvoering van vonnissen van de kinderrechter. Ze begeleidt gezinnen en spoort aan, waar nodig. Daarnaast is Drevel, net als Drenthen, FNV-kaderlid en ze is OR-secretaris.
'Ik vind mijn werk hartstikke leuk, bijna elke dag leer ik weer wat. Het is afwisselend, maar het vraagt ook veel van je. Ook geestelijk. Soms neem je werk mee naar huis. Onze kantoortijden zijn van half negen tot vijf, maar een crisis moet ook na vijf uur worden opgelost.'
Hanneke Drevel
Hanneke Drevel © Eigen foto
Ook Drevel vindt dat de kwaliteit van het werk de laatste jaren achteruit is gegaan: 'We werken al geruime tijd onder druk. Crises ontstaan omdat er wachtlijsten zijn en omdat niet op tijd hulp wordt geboden. We moeten steeds meer tijden steken in administratie. Waarom moet dat allemaal zo precies op papier?'
Dat de kwaliteit onder druk staat, heeft ook te maken met het personeelsverloop, zegt Drevel: 'Veel mensen vertrekken. Voor hen komen nieuwe mensen in de plaats, maar die moeten worden ingewerkt. Dat kost tijd. Ze worden nu vaak te snel op een case gezet. Dat gaat weer ten koste van de kwaliteit.'
'Die loonsverhoging was nooit het allerbelangrijkste. Maar als je steeds weer een stapje harder moet doen, de werkdruk dus toeneemt en zelfs een inflatiecorrectie voor je salaris achterwege blijft, wat kun je dan nog doen behalve actievoeren?
Wij hebben de afgelopen jaren alle rekeningen voor jeugdhulp betaald
Peter Verschuren, wethouder en bestuurder Regionaal Inkoopbureau Groninger Gemeenten

'Vreemde discussie'

SP-politicus Peter Verschuren denkt iets anders over de financiën in de jeugdzorg. Als wethouder van Midden-Groningen is hij verantwoordelijk voor de jeugdzorg in zijn gemeente. Daarnaast zit hij in het bestuur van het Regionaal Inkoopbureau Groninger Gemeenten (RIGG). Dat sluit namens alle gemeenten in onze provincie contracten met aanbieders van jeugdhulp.
Het extra geld dat nu uit Den Haag komt, kan niet zo maar een-op-een naar de jeugdzorg, stelt Verschuren: 'Wij (gemeente Midden-Groningen, red.) krijgen er volgend jaar 5,8 miljoen euro bij. Dat is een substantieel bedrag, dat klopt. Maar wij hebben de afgelopen jaren alle rekeningen voor jeugdhulp betaald. Er was geen plafond. Daarvoor hebben we drastisch moeten bezuinigen op andere uitgaven. En dat moeten we nu inhalen. Bij de andere Groninger gemeenten ligt dat niet anders. Dus die opmerking over dat 'geoormerkte geld' vind ik een vreemde discussie, eerlijk gezegd.'
Peter Verschuren
Peter Verschuren © Tristan Braakman/RTV Noord

Tientallen miljoenen te kort

De Groninger gemeenten komen bij elkaar jaarlijks tientallen miljoenen te kort op de jeugdzorg. Verschuren: 'Een paar jaar geleden was het veertig miljoen. Het is nu zeker meer. Het is alleen lastig te berekenen omdat het geld tegenwoordig uit het Gemeentefonds komt. Tot 2018 kregen we apart geld voor de jeugdzorg. Dan kon je precies berekenen wat je te kort kwam.'

'Wachtlijst valt mee'

Met de wachtlijsten voor jeugdzorg in de provincie Groningen valt het relatief mee, zegt Verschuren: 'Het RIGG heeft contracten met 200 zorgaanbieders. Als er bij de een geen plaats is, dan bel je een ander. Het enige wat wel lastig kan zijn, is zeer specialistische hulp. Die is soms moeilijk te vinden.'
Het beeld dat wij de jeugdzorg zouden afknijpen, herken ik niet
Peter Verschuren, wethouder en bestuurder Regionaal Inkoopbureau Groninger Gemeenten

Onderbetaald of zwaar?

Personeelstekort? Niet omdat de salarissen te laag zijn, zegt Verschuren stellig: 'Mensen gaan weg, omdat het werk zwaar is en omdat ze met dezelfde opleiding een andere baan kunnen vinden, die minder zwaar is. Wij hanteren in Groningen redelijke tarieven. Het beeld dat wij de jeugdzorg zouden afknijpen, herken ik niet.'

'Liever lokaal dan landelijk'

Verschuren constateert nog een verschil van inzicht met de vakbonden: 'Zij willen dat de jeugdzorg weer op landelijk niveau wordt georganiseerd, maar daar ben ik het mee oneens. Je moet er dicht op zitten. Vaak spelen in een gezin meerdere problemen, zoals bijvoorbeeld armoede. Die moet je allemaal tegelijk aanpakken, anders heeft het geen zin.'
Als een keer iets fout gaat met een kind, dan volgt meteen een Kamerdebat
Peter Verschuren, wethouder en bestuurder Regionaal Inkoopbureau Groninger Gemeenten

Kramp

Op één punt is Verschuren het wel - gedeeltelijk - eens met de bonden: 'Er zijn inderdaad veel administratieve protocollen, maar dat heeft niet zo zeer te maken met de gemeenten. Er is een soort kramp in de jeugdzorg om maar zoveel mogelijk risico's te mijden. Als er een keer iets fout gaat met een kind, dan volgt er een Kamerdebat en daarna komt er weer een oekaze uit Den Haag. Maar risico's kun je nooit helemaal uitbannen.'
Bekijk hier de toekomstvisie 'Toekomst jeugd, de samenvatting', die is samengesteld door hulpverleners, ervaringsdeskundigen, toezichthouders en inhoudelijk experts in de jeugdzorg.