Minder onnodig geld uitgeven in de supermarkt? Zo doe je dat

Een klant bij de Jumbo in Sappemeer
Een klant bij de Jumbo in Sappemeer © ANP
Boodschappen doen is een van de dingen die de afgelopen tijd duurder is geworden - en dat kan je merken in de portemonnee. Ondertussen proberen supermarkten ons te prikkelen om meer producten te kopen. Hoe weersta je de verleiding en houd je grip op de uitgaven?
Beïnvloedingspsycholoog Wendy Oude Veldhuis, ook werkzaam als marketingstrateeg bij RTV Noord, is erin gespecialiseerd.
Al lopend door de supermarkt heb je het idee dat jij als koper zelfstandig je keuzes maakt: je kiest zelf welke route je loopt, welke producten je pakt en hoelang je in supermarkt verblijft. Toch blijkt dat vaak niet het geval. Tijdens het winkelen zijn er allerlei triggers binnen en buiten je hoofd die invloed hebben op wat er uiteindelijk in je winkelmandje eindigt. Hoe zit dat precies, en hoe pareer je het?

Emotie boven verstand

Oude Veldhuis: 'Volgens Nobelprijswinnaar Daniël Kahneman bestaat ons brein uit twee delen: een onbewust brein dat keuzes maakt op basis van emotie en een bewust brein, dat keuzes maakt op basis van ratio en verstand. Het onbewuste brein bepaalt op dagelijkse basis voor 95% onze keuzes.' Bijna al jouw keuzes worden dus onbewust gemaakt vanuit emoties en gevoelens, zoals bijvoorbeeld honger.
En dat weten goede marketeers ook. 'Daarom zullen zij in een supermarkt proberen om je onbewuste brein aan te spreken. Dat kan op allerlei verschillende manieren', legt Oude Veldhuis uit. 'Maar zelfs als marketeers het niet eens proberen, word je alsnog flink beïnvloed door alles wat er buiten jou om gebeurt. Onbewust zijn er allerlei factoren in je omgeving die bepalen welk bedrag er uiteindelijk onderaan de bon komt te staan. Voorkomen kan dus niet, maar door meer inzicht te krijgen, kun je er wel beter rekening mee houden.'
Oude Veldhuis heeft een aantal voorbeelden en tips rechtstreeks uit de supermarkt die kunnen helpen om grip te houden op spontane uitgaven en daarmee ook de kosten.

1. Niet te lang shoppen

Eenmaal in de supermarkt, vindt de shopmanager het fijn als je zo lang mogelijk blijft. Want hoe langer je blijft, hoe meer je koopt. Daarom opent het poortje wat traag en wordt er vaak langzame muziek gedraaid. In sommige winkels liggen zelfs kleinere tegels, zodat je kar veel lawaai maakt als je er snel overheen rijdt - waardoor je langzamer wil lopen.
Daarnaast staan de dingen die je meestal nodig hebt (zoals groente/fruit, brood en zuivel) een eind uit elkaar. Zo verblijf je langer in de winkel, moet je langs meer producten lopen en is de kans groter dat je die vervolgens in je kar stopt. Probeer daarom een tandje sneller te lopen, zodat je korter in de supermarkt blijft. Hoe korter in de winkel, hoe beter.
Zet je tas middenin het karretje, zodat er minder plek over is voor boodschappen
Wendy Oude Veldhuis - Beïnvloedingspsycholoog

2. Inrichten van je karretje

Wil je niet te veel beïnvloed worden? Dan is het handig om minder vaak in de supermarkt te komen. Doe daarom liever boodschappen voor de hele week, in plaats van per dag.
Als je gaat, neem dan een karretje bij de ingang en zet een grote boodschappentas middenin, zodat er minder plek over is voor boodschappen. Hoe groter de lege ruimte, hoe meer je onbewuste brein het idee heeft dat deze ruimte opgevuld moet worden. 'Je hebt immers nog niet zoveel', of dat denkt je hoofd tenminste.

3. Groente en fruit vooraan

In vrijwel elke supermarkt liggen de groente en fruit vooraan in de supermarkt, en dat is niet zonder reden. Wanneer we eerst groente en fruit hebben gekocht, vinken we in ons hoofd af dat we gezond bezig zijn geweest. Hierdoor gun je jezelf vervolgens om los te gaan op de ongezonde producten. Je hebt immers toch al verstandig gedaan!
Wil je voorkomen dat je onnodige ongezonde boodschappen doet? Een tip die je vermoedelijk wel herkent van jezelf: ga nooit met honger naar de supermarkt. De kans dat je tussendoortjes in je mand of wagen gooit, is dan gewoon groter. Maar ook: maak thuis een boodschappenlijstje. In de winkel is het dan alleen de kunst om je aan het lijstje te houden.
Vroeg op de dag kunnen we beter rationele keuzes maken
Wendy Oude Veldhuis - Beïnvloedingspsycholoog

4. Ga vroeg op pad

Vroeg op de dag heeft ons bewuste brein meer energie om weerstand te bieden aan het onbewuste brein. We kunnen dan beter rationele keuzes maken. Naarmate de dag vordert, wordt ons bewuste brein moe en dat zie je ook terug in ons gedrag. Want wie herkent het niet: ’s avonds op de bank wil je maar wat graag die zak chips openmaken. Ga dus in de ochtend naar de supermarkt, zodat je rationele, bewuste brein de kans krijgt om weerstand te bieden. Zo blijven ongezonde en overbodige producten vaker in de supermarkt.

5. Betaal contant (het liefst met grotere briefjes)

Bij een betaling wordt het pijncentrum in ons brein actief. Dit betekent dat je in je hoofd 'pijn' kunt voelen op het moment dat je geld uitgeeft. Wanneer we met echt geld betalen in plaats van met een bankpas, is die pijn sterker. Betalen door de bankpas of telefoon in de buurt van de pinautomaat te houden gaat zo snel en zo makkelijk, dat de pijngrens bijna is verdwenen. Weet jij nog wat je de laatste keer hebt uitgegeven aan boodschappen?
Wil je minder uitgeven? Verhoog dan de 'pijn'. Pin van tevoren een bedrag dat je contant mag uitgeven in de supermarkt. Pin bij voorkeur in briefjes van €50, die geef je namelijk minder makkelijk uit. Hoewel vijf briefjes van €10 net zoveel is als eentje van €50, geven we die kleine briefjes sneller uit. We onderwaarderen de kleinere briefjes en overschatten de grotere. Er is zelfs een naam voor dit fenomeen: het Denomination Effect.
Toegegeven: supermarkten maken het ons op dit gebied niet makkelijk. Niet alle kassa's nemen grotere briefjes meer aan, en de zelfscankassa's waarin je alleen nog met pas of telefoon kan betalen, zijn flink in opmars. Het is niet de makkelijkste tip om uit te voeren, maar wel een effectieve om de kosten te beheersen.
Contant betalen wordt bemoeilijkt door zelfscankassa's
Contant betalen wordt bemoeilijkt door zelfscankassa's © ANP

6. Neem een mandje en draag hem in je hand

Ten slotte een eenvoudigere bespaartip, vooral voor als je geen weekboodschappen doet voor het hele gezin. Door een mandje te kiezen in plaats van een kar, voelt het sneller alsof je al veel boodschappen hebt. Zeker als je de mand draagt, in plaats van hem op wieltjes laat rijden. Met een paar producten in je mand, ziet de mand er al snel vol uit en voelt hij zwaar. Je brein denkt zo eerder dat je genoeg hebt dan wanneer je eindeloos dingen in een grote kar kunt leggen.
RTV Noord besteedt deze week in online artikelen en op radio en televisie extra aandacht aan onderwerpen die te maken hebben met stijgende lasten. Hoe houd je overzicht op je budget? Op welke manier kun je het beste boodschappen doen? Welke instanties houden zich bezig met mensen die in financiële problemen komen? En klopt het wel dat alles duurder wordt, of voelt dat alleen maar zo?