Is alles écht zoveel duurder geworden?

Een winkelwagen
Een winkelwagen © Bewerking van RTV Noord
Vraag het een willekeurige supermarktklant en hij zal een klaagzang beginnen over de sterk gestegen prijzen van wat er in zijn karretje ligt. En kijk eens naar de energieprijzen, of de kosten van een liter benzine of diesel aan de pomp. Het lijkt wel alsof het geld de portemonnee uit vliegt. Maar is alles ook écht zo veel duurder geworden?
Klopt het gevoel van Jan-consument dus ook met de cijfers? Zeker, veel is duurder geworden. Alle boodschappen, autorijden, vakanties, uit eten en andere uitgaven bij elkaar opgeteld kosten sinds 2015 bijna 11 procent meer.
Waar je in 2015 dus 100 euro voor betaalde, dat kost je nu 111 euro. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) houdt de prijsstijgingen bij in de consumentenprijsindex (CPI), dat is een cijfer dat laat zien hoe de prijs verandert van een pakket goederen en diensten zoals dat gemiddeld wordt gekocht door een huishouden.

Lang niet alles is duurder

Maar lang niet alles is duurder geworden. Kleding en schoenen bijvoorbeeld kosten in augustus ongeveer evenveel als zes jaar geleden. Koffie is een procent of 5 goedkoper dan toen en voor zoiets als telefonie en communicatie betaal je rond de 20 procent minder.
Aan een nieuwe tv of speakersetje ben je ook minder geld kwijt want de prijzen van elektronica zijn met zo’n 18 procent gedaald. Daar komt bij dat je ook nog eens meer waar voor je geld krijgt, want dit soort apparatuur wordt heel snel beter en kan ook steeds meer. Iets wat ook op gaat voor nieuwe auto’s, die trouwens wel een tikje duurder zijn geworden, wel 20 procent.

Het boodschappenkarretje

Maar dan het boodschappenkarretje. Volgens de CBS-rekenmeesters kost zo’n beetje alles wat je opeet of opdrinkt meer. Wat in het boodschappenmandje terecht komt, daar reken je nu aan de kassa bijna 11 procent meer voor af dan in 2015.
Dat is nagenoeg evenveel als de prijsstijging voor het hele pakket aan goederen en diensten bij elkaar. Wel springen sommige producten er echt uit. Eieren en melk bijvoorbeeld kosten rond de 40 procent meer. Ook boeken, tijdschriften en kranten: fors duurder (30 procent).
Wat eveneens opvalt is de prijsstijging van uitgaan en vakantie vieren. Zo moet je voor accommodaties aardig wat meer neertellen. Een verblijf in eigen land in een hotel of vakantiehuisje daar betaal je ruim een kwart meer voor.
Mensen hebben altijd de neiging te denken dat prijzen harder stijgen dan ze in werkelijkheid doen
Peter Hein van Mulligen - econoom CBS

Gevoel versus de cijfers

Dat de meeste spullen duurder zijn geworden klopt. Maar hoe prijsstijgingen voelen komt vaak niet overeen met hoeveel alles feitelijk duurder is geworden.
’Er is een verschil tussen hoe mensen het ervaren en hoe het is’, zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS. ‘Dat is - vergeef me enig cynisme - volgens mij nooit anders geweest. Mensen hebben altijd de neiging te denken dat prijzen harder stijgen dan ze in werkelijkheid doen.’
Dat komt volgens Van Mulligen deels doordat in de menselijke geest een prijsstijging meer opvalt dan een daling. Wanneer koffie een euro duurder wordt, dan voelen we dat meer dan wanneer die een euro goedkoper wordt.
Econoom Van Mulligen: ‘Ook bestaat er zoiets als gevoelsinflatie. De meer zichtbare aankopen zoals een brood of benzine blijken sneller in prijs te stijgen dan minder zichtbare, zoals verzekeringspremies. Het aandeel van die zichtbare aankopen in de bestedingen is echter minder groot. Het lijkt zo dus dat de prijzen harder stijgen dan het officiële inflatiecijfer.’

Magische grens van twee euro

Maar de huidige energieprijzen dan? En de prijs van diesel of benzine, die op veel plekken de magische grens van twee euro is gepasseerd? Het zijn voelbare effecten, maar ze doen zich pas het afgelopen jaar voor en dan vooral de laatste paar maanden.
Tanken was begin 2020 nauwelijks duurder dan in 2015, een procentje maar. Daarna ging het wel hard omhoog. Ook de prijsstijging van energie bleef tot aan juni van dit jaar beperkt tot een procent of 10 (sinds 2015). Maar ook hier geldt dat de prijs van energie nu behoorlijk is gestegen, vooral door de scherpe stijging van gasprijzen.

Inflatie zet door

Die hard oplopende prijzen van energie krikken de inflatie de laatste tijd op. Die stijging zet nog wel even door, denkt De Nederlandsche Bank, ook door tekorten aan grondstoffen en hogere transportkosten wereldwijd. DNB gaat dan ook uit van uit een hogere inflatie dan die van de afgelopen jaren.
Het is wel zo dat prijsstijgingen voor iedereen anders uitpakken. Bij gezinnen die niet zoveel te besteden hebben komen ze in elk geval het hardst aan. Dat is omdat een groot aandeel van hun inkomen opgaat aan eerste levensbehoeften, wonen en energie.
‘Denk aan mensen die al bij de voedselbank komen’, zegt Norman Buijsse van het bureau GFK, dat onderzoek doet naar consumentenprijzen. ‘Ze zullen geen auto hebben, gingen al niet uit eten of op vakantie, maar ze moeten wel boodschappen doen en hun energie betalen. Dan wordt het natuurlijk snel nijpend, want op gegeven moment is de rek er wel uit.’
Het besteedbaar inkomen is in Groningen het laagst van alle provincies
Peter Hein van Mulligen - econoom CBS

Hogere prijzen raken Groningen extra

Prijsstijgingen van voedingsmiddelen en andere gebruiksproducten als tandpasta en shampoo hebben een extra effect in een provincie als Groningen, waar gemiddeld veel arme gezinnen wonen.
CBS-econoom Van Mulligen: ‘Het besteedbaar inkomen is in Groningen het laagst van alle provincies en in een stad als Groningen komt armoede behoorlijk vaak voor. Dus daar zullen de mensen er het meest last van hebben. Zeker wanneer je in een wat ouder en slecht geïsoleerd huis woon, voel je prijsstijgingen eerder dan wanneer je in een nieuwbouwwoning met energielabel A woont.’

De koopkracht neemt toe

Hoe hoog prijsstijgingen ook zijn, ze vertellen maar de helft van het verhaal. De inkomens nemen namelijk ook toe. Dat is een hele troost want daardoor stijgt de koopkracht.
Zelfs in het crisisjaar 2020 is de koopkracht gemiddeld met 2,2 procent toegenomen. Ook in alle jaren van 2015 tot 2020 is de koopkracht toegenomen. Hoge prijzen of niet, we kunnen - gemiddeld genomen - meer kopen en zijn daarmee welvarender geworden.
RTV Noord besteedt deze week in online artikelen en op radio en televisie extra aandacht aan onderwerpen die te maken hebben met stijgende lasten. Hoe houd je overzicht op je budget? Op welke manier kun je het beste boodschappen doen? Welke instanties houden zich bezig met mensen die in financiële problemen komen? En klopt het wel dat alles duurder wordt, of voelt dat alleen maar zo?