Groningse experts kraken corona-aanpak: ‘Zo bestrijd je geen pandemie’

Demissionair premier Mark Rutte en demissionair minister Hugo de Jonge na afloop van een persconferentie over strengere coronamaatregelen
Demissionair premier Mark Rutte en demissionair minister Hugo de Jonge na afloop van een persconferentie over strengere coronamaatregelen © Bart Maat / ANP
Groningse experts zijn kritisch op het beleid van het demissionaire kabinet om de coronacrisis te bestrijden. ‘Nederland probeert altijd slimmer te zijn dan de rest van de wereld. Dat kan, maar je moet ook erkennen als dat niet lukt.’
Drie Groningse deskundigen kijken naar het coronabeleid van het kabinet: Esther Metting (psycholoog en epidemioloog aan de RUG), Jochen Mierau (gezondheidseconoom aan de RUG) en Bert Niesters (hoogleraar klinische virologie van het UMCG). In hun weloverwogen woorden klinkt verbazing en soms ronduit frustratie door.

Alle uitgangspunten falen

Voor hoogleraar Jochen Mierau is het duidelijk: het Nederlandse coronabeleid werkt niet. ‘Er zijn drie uitgangspunten: zicht op het virus, kwetsbaren beschermen en zorgen dat de ziekenhuizen niet overbelast raken. Dat zijn mooie doelen, maar dan moet je ook beleid voeren wat dat haalt.’
En dat lukt niet. Mierau gaat ze een voor een af. ‘We zitten op een breekpunt van de testcapaciteit en zijn het zicht op virus verloren. De ziekenhuizen liggen vol en daar dreigt code zwart. En de kwetsbaren beschermen? Dat lukt ook niet echt. Blijkbaar halen we die uitgangspunten niet.’

De lessen worden niet geleerd

Hoe kon het zover komen? Want inmiddels is ruim 85 procent van de bevolking volledig gevaccineerd en hebben we in twee jaar tijd toch veel lessen kunnen leren? Daar zit de crux, vindt Mierau. ‘De lessen worden niet geleerd.’
Hoogleraar gezondheidseconomie Jochen Mierau
Hoogleraar gezondheidseconomie Jochen Mierau © LifeLines
‘Nederland wil telkens ander beleid voeren dan de rest van de wereld. Dat je het in het begin van de crisis niet goed voor elkaar hebt, dat begrijp ik wel. Maar nu zijn we twee jaar verder en zien we dezelfde problemen. Dan moet je toch een keer om je heen gaan kijken: wat gaat er internationaal goed, bijvoorbeeld het mondkapjesadvies van de Wereldgezondheidsorganisatie. En kijk je hoe je dat kunt vertalen naar Nederland in plaats van het telkens anders willen doen. Dan moet je ook telkens eerst weer uitzoeken of het kan en werkt.’

Te laat en te weinig

Wie zich deze week wilde laten testen had grote kans op problemen bij het maken van een afspraak, moest lang wachten of moest noodgedwongen uitwijken naar teststraten in andere plaatsen. Bovendien was de landelijke telefoonlijn van de GGD hele dagdelen nagenoeg onbereikbaar. In Groningen werd de dagelijkse maximale capaciteit van 3.600 tests bereikt. Dat wordt nu opgeschaald naar 5.000 tests per dag aan het einde van het jaar.
De GGD's moet roeien met de riemen die ze hebben, maar ze zitten in een lekke boot
Bert Niesters, viroloog
Dat is te laat en te weinig, vindt viroloog Bert Niesters. ‘De testcapaciteit moet zeker vier keer zo groot zijn. Maar men anticipeert gewoon veel te laat, telkens weer. Het is gewoon slecht beleid, zo bestrijd je geen pandemie.’
‘En dat kun je de GGD’s ook niet per se kwalijk nemen. Zij krijgen een paar flinke dobbers op hun bord: de testcapaciteit uitbreiden, het vaccineren opschalen en dat met te weinig personeel. Ik mis daar duidelijke centrale aansturing en de GGD's moeten roeien met riemen die ze hebben, maar zitten in een lekke boot.’
Niesters kan het niet begrijpen. ‘Zo’n piek in het aantal besmettingen is geen prijsschieten. Het is wel zo dat er meer mensen in het ziekenhuis komen dan we hadden gedacht, maar we zagen deze piek toch gewoon aankomen? Dus dan moet je je voorbereiden met bijvoorbeeld genoeg personeel voor de GGD. Maar dat is rond de zomer naar huis gestuurd en dat lossen we nu weer op met allerlei noodgrepen.’

Precies doen wat nodig is, vooral niet meer

‘Er wordt steeds heel snel afgeschaald als het even niet meer nodig is’, zegt Mierau. ‘Dan proberen we telkens weer de sweetspot te vinden zodat we preciés kunnen doen wat nodig is en vooral niet meer. Maar dat lukt dan niet.’
Gedragswetenschapper Esther Metting van de RUG
Gedragswetenschapper Esther Metting van de RUG © RTV Noord
Het gevolg: met zoveel dagelijkse besmettingen zijn we het zicht op het virus kwijt. ‘Je weet niet meer precies hoeveel mensen er besmet zijn en het duurt te lang voordat mensen kunnen testen’, vindt epidemioloog Esther Metting. ‘Zo kun je geen uitbraken meer stoppen, want daarvoor moet je snel isoleren en contacten opsporen. Maar je mist heel veel als er zoveel vertraging in zit.’

Testen op de hoek van de straat

Bij herhaling pleitte Metting de afgelopen maanden voor laagdrempelig testen. ‘Dat moet echt op orde. Niet dat ingewikkelde gedoe via internet, of bellen met overbezette telefoonlijnen maar gewoon dicht bij huis. In andere landen kun je gewoon een teststraat inlopen. In Duitsland zag ik zeecontainers die op de hoek van de straat staan waar je langsloopt en een medewerker van publieke gezondheidsdienst een test afneemt.’
Metting is er niet gerust op dat het snel beter wordt. ‘Het aantal infecties lijkt nu te stagneren, maar ik denk dat het komt omdat er niet meer getest kan worden. En vorig jaar zorgde het Sinterklaasweekend voor een duidelijke piek. Ik vrees dat we die kant weer op gaan. En dat ook het aantal ziekenhuisopnames blijft oplopen’, zegt Metting.
We kunnen niet efficiënter de afgrond in
Bert Niesters, viroloog

‘Je kunt je niet uit zo’n piek vaccineren’

Niesters klinkt gefrustreerd als het gaat over de situatie in de ziekenhuizen. ‘De discussie over of en wanneer het code zwart wordt is inmiddels semantisch geworden. We proberen dingen efficiënter te doen, maar we kunnen niet efficiënter de afgrond in.’
De hoop is nu gevestigd op de boostercampagne. Onterecht, legt Niesters uit. Want vaccineren is essentieel maar alleen niet genoeg. ‘Je kunt je niet uit zo’n piek vaccineren. Daar heb je maatregelen voor nodig en virologisch gezien ben ik niet blij met de maatregelen die we nu hebben.’

Wat je ook doet, het schaadt de economie

Een oplossing op de lange termijn ligt in een goede combinatie van vroeg ingrijpen, leren leven met het virus én de vaccinaties, denken de experts.
‘Hit hard and early’, zei Niesters keer op keer samen met zijn voorganger Alex Friedrich vanaf het begin van de crisis: vroeg ingrijpen bij lage besmettingen. ‘Je wil natuurlijk de economie niet schaden, maar wat je ook doet: het schaadt de economie. Het virus trekt zich er niets van aan.’
‘We hadden drie weken geleden al moeten doen wat we vorige week hebben gedaan’, zegt Esther Metting. ‘Dat betekent dus dat je voortaan eerder moet ingrijpen om te voorkomen dat we heel lang in een strenge lockdown zitten.’
Hoogleraar Medische Microbiologie Bert Niesters
Hoogleraar Medische Microbiologie Bert Niesters © Corné Sparidaens
‘We moeten leren leven met het virus. En dat betekent ook dat de overheid moet werken aan een herstel van vertrouwen’, vindt Metting. ‘In de zomer werd de indruk gewekt dat we er nu vanaf zouden zijn, dat maakt het moeilijk om je in te stellen op weer een winter met veel infecties en lockdowns. Het vertrouwen heeft een behoorlijke knauw opgelopen.’

Langetermijnstrategie

En dus moet er een langetermijnstrategie komen. ‘Het is belangrijk om daar eens goed over na te denken. We hebben met z’n allen nog nooit een pandemie meegemaakt, maar met de kennis die we hebben moeten we wel een goed plan maken’, zegt Niesters.
Dat vindt Mierau ook. En het is niet voor het eerst dat hij probeert die boodschap onder de aandacht te brengen. Al na de eerste coronagolf was hij betrokken bij een evaluatie over de aanpak van het eerste deel van de crisis. Ook toen luidde zijn boodschap: maak een plan.
Mierau: ‘We hebben nu kunnen constateren dat de manier waarop wij het doen niet goed genoeg werkt. Dus dan moet je de strategie aanpassen, daar moeten we het meer over gaan hebben.’