Eiwit uit de aardappel is voor Avebe het nieuwe goud

Avebe in Ter Apelkanaal
Avebe in Ter Apelkanaal © Google Street View
Onder zijn voorganger maakte Royal Avebe een historische draai. 'Subsidiedenken' maakte plaats voor winstdoelstellingen en bulkzetmeel werd ingeruild voor producten met meer waarde. Maar, zegt de nieuwe Avebe-topman David Fousert bij de presentatie van de jaarcijfers, de omvorming naar een modern en op vernieuwing gericht concern is nog lang niet voltooid.
Dertien jaar lang werkte CEO Bert Jansen van Avebe aan die nieuwe strategie. De noordelijke multinational wilde zich losmaken van het subsidie-infuus en tegelijk de boer op met producten die meer opleveren, zoals speciale aardappeleiwitten voor voedingsmiddelenbedrijven, diervoederfabrikanten en de industrie.
Dat was nogal een omschakeling. Behalve dat Avebe de circa vijftig miljoen euro aan subsidie niet meer als uitgangspunt onder de bedrijfsvoering wilde, moest een technologie worden ontwikkeld die het eiwit uit de zetmeelaardappelen geschikt maakte voor voedingsmiddelen.
Aardappelrooien
Aardappelrooien © Avebe

Avebe-eiwitten in vleesvervangers

De 2250 leden van de coöperatie hielden hun hart vast. Maar Avebe slaagde erin een eiwit te ontwikkelen dat nagenoeg dezelfde eigenschappen heeft als een kippeneiwit. En financieel is het bedrijf momenteel ook gezond.
Wie nu een almaar populairder wordende vleesvervanger koopt heeft grote kans dat de sojaburger of vegetarische kipschnitzel in zijn boodschappenkarretje Avebe-eiwitten bevat. Het product zelf is vaak gemaakt van soja of erwteneiwit. De aardappeleiwitten uit de fabrieken van Avebe zitten erin ter verbetering van de eigenschappen van het product. Bijvoorbeeld om het stukje vlees bijeen te houden of om de textuur smakelijker te maken.
En dan te bedenken dat het eiwit vroeger met het afvalwater op de Oost-Groningse kanalen werd geloosd en daar als een dikke, onwelriekende schuimmassa dreef.

Vernieuwing moet een tandje hoger

Dat in de (voedingsmiddelen)industrie dierlijke eiwitten vervangen worden door plantaardige, zoals die uit aardappelen, is nu een wereldwijde trend. De consument vraagt erom en de overheid stimuleert de overgang van dierlijke naar plantaardige eiwitten. De vraag naar producten zoals vleesvervangers groeit hard, evenals de markt van plantaardige diervoeding.
Onlangs, op 1 oktober, nam David Fousert het stokje van Jansen over. Na een kennismaking van dik twee maanden maakt de nieuwe directievoorzitter zijn ambitie duidelijk: de strategie van waardevermeerdering moet een versnelling hoger.
David Fousert
David Fousert © Avebe
Wat is de indruk die u in de afgelopen maanden hebt gekregen?
‘Ik trof een bedrijf met een enorm rijke historie die meer dan honderd jaar teruggaat. Een bedrijf dat geworteld is in de regio. Ik voel de trots rond de naam Avebe bij telers, werknemers en de mensen in het gebied. Ik zie passie, energie en professionaliteit bij de telers. Het is inspirerend om in die dynamiek binnen te stappen.’
‘Ook trof ik een toekomstgerichte visie. Avebe bouwt niet alleen aan die toekomst, maar is er ook klaar voor en zal een rol vervullen op nieuwe marktsegmenten, denk dan aan bijvoorbeeld plantaardige zuivelproducten.'
De basis onder een nieuwe strategie gericht op verkoop van plantaardige eiwitten is gelegd. Hoe zal Avebe die verder invullen?
‘Onze visie staat als een huis: we willen van bulkproducten naar hoogwaardige producten. Maar we zitten nog midden in die transitie. De afhankelijkheid van wat we noemen natief zetmeel, het bulkproduct uit de zetmeelaardappel, is nog te groot. Dat vind ik niet toekomstbestendig.’
’In de bulkmarkt voor bijvoorbeeld de papierindustrie krijgen we niet de beste waarde voor onze producten. Die bulkverkopen gaan we dus verder terugdringen. Daarbij neemt onze eigen volumebehoefte aan aardappelzetmeel niet af, want we gebruiken het ook in combinatie met eiwitten, gemodificeerde eiwitten en mengvormen van eiwitten.’
Onderzoek naar die gewilde nieuwe aardappeleiwitten doet het concern in het speciaal daarvoor opgezette Innovatiecentrum op Zernike Campus in de stad Groningen, waar tientallen mensen werken. Onderdeel van de strategie is een investeringsprogramma waar Avebe vorig jaar 66 miljoen euro voor uittrok. Het merendeel van dat geld ging naar eiwitproductie in fabrieken in Duitsland en Nederland (Gasselternijveen).
U wilt meer vaart maken met de ambities. Hoe gaat u dat doen?
‘Er is een plantaardige revolutie gaande. Wereldwijd. Onze strategie is nu sterk gericht op de markt van ingrediënten voor voedingsmiddelen. Maar we zien ook kansen in diervoeders en op industriële markten, ook voor de vezels uit aardappelen. In de VS is plantaardige voeding voor hond en kat booming. We verwachten dat het hier ook zo zal gaan.’
‘Ook op de markt voor voedingsmiddelen zien we meer mogelijkheden. Naast toepassing in vleesvervangers is er vanuit de alternatieve, plantaardige zuivelmarkt veel belangstelling voor ons eiwit. Die laatste markt is groot en groeit jaarlijks met dubbele cijfers. Ons eiwit past functioneel en nutritioneel heel goed in die producten.’
Deze week verscheen ook het jaarverslag van Avebe over het boekjaar 2020 - 2021. Veel van de coöperatieleden zullen er met een gemengd gevoel naar kijken. Want de prestatieprijs daalde van ruim 96 euro naar 93,3 euro.
Avebe in cijfers
Royal Avebe - koninklijk sinds 2020 bij het honderdjarig bestaan - had een lastig jaar. De omzet in het jaar 2020/2021 steeg van 611 naar 636 miljoen euro. Echter door concurrentie, lastige groeiomstandigheden en kostenstijgingen halveerde het resultaat naar net geen 7 miljoen euro. De prestatieprijs, het aardappelgeld vermeerderd met het netto resultaat, daalde van 96,15 naar 93,30 euro.

De coöperatie telt 2.250 boerenleden, heeft fabrieken in Nederland, Duitsland en Zweden en verkoopvestingen over de hele wereld. Bij Avebe werken 1.300 mensen en het hoofdkantoor staat in Veendam.

De prestatieprijs is de vergoeding voor de geleverde aardappelen plus een deel van de winst. Het is voor de telers de belangrijkste maatstaf voor hoe succesvol Avebe financieel is. Een hoge prestatieprijs maakt de teelt van zetmeelaardappelen voor boeren aantrekkelijk. Maar de prijs van dit jaar is niet alleen lager dan de twee jaren ervoor, Avebe haalt ook niet de eigen doelstelling.
Met de huidige prestatieprijs maakt u uw leden niet gelukkig...
‘Het was een jaar met twee gezichten. Corona deed de kosten stijgen en drukte daarmee het resultaat. Daarnaast hadden we te maken met overaanbod vanwege een gemiddelde oogst en extra areaal zetmeelaardappelen, wat de prijs drukte. Na twee droge jaren hadden onze telers nu een gemiddelde oogst met misschien een iets lagere prestatieprijs, maar ze hebben wel meer aardappelgeld ontvangen.’
‘De prestatieprijs is nog niet op niveau. We willen naar 95 euro in 2022 en naar 100 euro in 2024. Maar de kosten van aardappelzetmeelteelt zijn enorm gestegen. De inflatie is momenteel hoog en we moeten die bedragen in de huidige realiteit zien. 100 euro is haalbaar, maar we zullen een extra stap moeten zetten. Wanneer Avebe de teelt van zetmeelaardappelen voor boeren aantrekkelijk wil houden zullen we dus versneld die transitie van bulk naar meerwaarde door moeten.’
U vreest dat anders boeren bij de coöperatie weglopen?
‘In de afgelopen maanden heb ik gezien dat Avebe bijdraagt aan een stabiel en betrouwbaar inkomen voor de telers. En in de voorbije jaren zijn enorme stappen gezet om de prijs voor de boeren te verhogen.’
Waar zitten de onzekerheden?
‘In elk geval niet bij de motivatie van onze telers. Het is de politiek die zorgt voor onduidelijkheid. De overheid voert een schizofreen beleid. Aan de ene kant wordt uitgedragen dat Nederland leidend moet zijn in de transitie naar plantaardige eiwitten, weg van vlees. Tegelijk worden we geconfronteerd met bijvoorbeeld een nieuwe nitraatrichtlijn.’
Het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn van de ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Infrastructuur en Waterstaat wil boeren onder meer verplichten voor 1 oktober te oogsten en eens in de drie jaar een rustgewas in te zaaien. Boeren vrezen hierdoor verlies aan inkomen.
Volgens Fousert wordt ‘eendimensionaal’ gekeken naar alleen de waterkwaliteit, zonder daarbij ook oog te hebben voor andere elementen zoals de bodemkwaliteit, biodiversiteit en CO2-uitstoot. Daarmee werkt de nitraatrichtlijn verduurzaming juist tegen, zegt de Avebe-directeur.

De goede kant op

Bijvoorbeeld het laten staan van gewassen tot in november zou volgens de nieuwe richtlijn niet mogen, maar een volwassen gewas vangt volgens Fousert juist meer stikstof af dan een rustgewas dat boeren vanaf 1 oktober zouden moeten inzaaien.
De protesten tegen de nitraatregels waren fel. Demissionair-minister Schouten heeft daarop onlangs een aantal zaken aangepast, waardoor onder meer de zetmeelaardappelen als wintergewas worden aangemerkt en ook na 1 oktober geoogst mogen worden.
Fousert: ‘Het lijkt de goede kant op te bewegen, maar we zijn er nog lang niet. De overheid is geen stabiele partner en biedt boeren geen perspectief voor de langere termijn. Ik wil benadrukken dat Avebe juist een deel van de oplossing richting verduurzaming biedt.’
‘Onze klanten kunnen hun CO2-footprint verlagen door hun ingrediënten gebaseerd op vlees of oliën te vervangen door plantaardige producten. In Nederland is Avebe leidend in deze wereldwijde eiwittransitie. Dat zien onze telers ook en die willen daarin meegaan. Maar dan moet de overheid de boeren wel een goed perspectief bieden.’
Carrièremaker in de landbouwindustrie
Zijn droom was veearts worden, maar die ambitie is in de droom blijven steken. ‘Ik ben opgegroeid tussen de varkensboerderijen, daar komt mijn passie voor de veeartsenij vandaan’, zegt de in Brabant opgegroeide David Fousert.

Omdat hij drie keer werd uitgeloot werd het een studie farmacie, waarna hij bij landbouwgigant Cargill aan de slag ging met voedingsmiddelen en ingrediënten. Na veertien jaar Cargill, onder meer als commercieel directeur voor de regio Rusland, Oekraïne en Europa stapte Fousert over naar het veevoederbedrijf ForFarmers. Daar werkte hij vijf jaar, maakte deel uit van de directie en was verantwoordelijk was voor internationale divisie en deels ook voor marketing en vernieuwing. Fousert is 43 jaar en woont nabij Utrecht.