De beschermengel van Groningse straatprostituees heeft nu nog maar één zorg

Gonnie Lemckert
Gonnie Lemckert © Merijn Slagter/RTV Noord
Twintig jaar streed Gonnie Lemckert voor belangen van Groningse straatprostituees, totdat ze daar dit jaar vanwege privéomstandigheden mee stopte. Een verhaal over speed in de koffie, een nummertje maken met je baby achterin de auto en omkijken naar anderen.
Buiten is het fris en de avondschemering treedt al in, als Gonnie de deur van haar woning voorzichtig opent. Vanachter de deur verlicht een smal reepje licht de galerij van een appartementencomplex in de Oosterparkwijk. Pas als ze zeker weet dat het goed volk is, gaat de deur helemaal open. Een vriendelijk 'kom binnen' volgt.

Zorgen voor haar partner

Dat ze op haar hoede is, kan haar moeilijk kwalijk worden genomen, want Gonnie woont alleen. Bijna haar hele leven woonde ze samen met Theo, maar sinds november vorig jaar zit hij vanwege gezondheidsredenen in een zorgtehuis. Gonnie heeft het er moeilijk mee, al gaat het elke maand iets beter met hem. 'Zonder hem ben ik nou eenmaal niet compleet', zegt ze.

Stichting Straatmadelief

Twintig jaar lang was de 79-jarige Gonnie het gezicht van Stichting Straatmadelief, waarmee ze zich inzette voor de veiligheid, hygiëne en gezondheid van prostituees op de tippelzone in Groningen. Ze maakte warme momenten mee, maar ook situaties die het daglicht eigenlijk niet konden verdragen.
Die verhalen krijgen geen nieuw hoofdstuk. Sinds Theo in een zorgtehuis zit, rijdt ze dagelijks op en neer om bij hem te zijn. De stichting erbij doen, vraagt te veel van haar. 'Het loslaten van de stichting doet pijn. Maar als ik het loslaat, moet ik het helemaal loslaten', zegt ze. Per 1 november is de stichting officieel passé. Als een soort eerbetoon is de website nog altijd in de lucht. 'Maar die hield ik zelf niet bij, want ik snap niks van internet.'

Achterop de brommer

Gonnie - 'let niet op m'n natte haar, er zit een vers kleurspoelinkie in' - woont inmiddels alweer bijna 22 jaar in Groningen en voelt zich ook Groningse. 'Ik ben tien jaar geleden zelfs een keer genomineerd voor Groninger van het Jaar', zegt ze trots. Haar wortels liggen echter in Den Haag, waar ze uit een gezin met tien kinderen komt. Zelf is Gonnie de op-één-na-jongste.
'We waren heel arm, maar heel hecht. Mijn moeder voedde ons alleen op. Zelf heb ik nu zeven kinderen, al overleed eentje heel vroeg. Ons eerste kind kreeg ik op m'n zeventiende met Theo, die ik leerde kennen via mijn buurjongen. Ik moest eerst niks van Theo hebben, maar toen-ie mij eenmaal achterop op z'n brommer kreeg, ben ik er nooit meer afgegaan', grijnst ze.
Ik wilde eigenlijk niet met die man mee, maar hij bood me een bedrag dat ik niet kon weerstaan
Gonnie Lemckert
Bijna iedereen maakt in zijn of haar leven iets mee waardoor je sterker wordt. 'Of je gaat stuk, of het levert dubbel zoveel liefde op', memoreert Gonnie. 'Dat laatste gold voor Theo en mij na een moeilijke tijd', weet ze nog goed. Het was in een tijd waarin Theo werkte als vrachtwagenchauffeur. Hij sjouwde dagelijks veel kratten en dat kostte uiteindelijk zijn rug.
'Dat zorgde voor ruzie thuis, want we hadden het al niet breed en hij kon daardoor niet meer werken. We hadden niet eens tapijt op de vloer en konden geen schoenen voor onze kinderen kopen. Daardoor ging ik ook maar een baantje zoeken. Toen ik in de krant las dat ze schoonmaaksters zochten voor in de avonduren, besloot ik te reageren.'
Gonnie gluurt door het raam als ze tijdens het interview buiten ineens allemaal sirenes hoort
Gonnie gluurt door het raam als ze tijdens het interview buiten ineens allemaal sirenes hoort © Merijn Slagter/RTV Noord

De eerste keer

En zo stond Gonnie opeens de vloer van een seksclub in Den Haag te schrobben, al had ze dat in eerste instantie niet eens door. 'Ik was zo bleu als wat joh', grijnst ze. 'Maar het ging me goed af. Ik veegde en dweilde avond in en avond uit, totdat op een avond een man naar me toe kwam en vroeg of ik wat van hem wilde drinken. Wat hij eigenlijk van me wilde kun je wel raden.'
'Met dat voorstel heb ik toen niets gedaan, maar op zo'n moment schieten werkelijk allerlei scenario's door je hoofd. En als je de volgende dag in je portemonnee kijkt en bedenkt dat je geen eten voor je kinderen kunt kopen, ga je er wel over nadenken. En zo besloot ik er toch serieus over na te denken als ik weer zo'n aanbod zou krijgen.'
En dat gebeurde. 'Ik vergeet die eerste keer nooit meer', gaat ze verder. 'Op een avond kwam een man binnen met z'n chauffeur. Hij was directeur van een groot bedrijf in de scheepvaart, hoorde ik later. Hij zag mij en ik wist direct hoe laat het was. In mijn gedachten wilde ik toen alleen maar heel hard wegrennen.'
Een tijdje roerde ik speed 's ochtends altijd door de koffie. Geen aanrader overigens
Gonnie Lemckert
'Hij wilde de nacht met me doorbrengen, zodat we de ochtend ook samen konden doorbrengen. Ik wilde dat niet, maar hij bood me een bedrag dat ik niet kon weerstaan: daar kon ik kleding van kopen voor al mijn kinderen. Dus zei ik toch ja.' Die keuze begon in de uren nadat ze samen de nacht doorbrachten aan Gonnies geweten te vreten en bezorgde haar veel verdriet, erkent ze. 'Ik heb dit Theo in het begin ook nooit verteld, die had me vermoord', zegt ze gekscherend.
Spijt of niet, die bewuste nacht had voor Gonnie een stuk slechter af kunnen lopen. 'De man met wie ik die avond was kocht de ochtend erop een enorme bos rozen voor me en een enorme zak speelgoed voor m'n kinderen. Het was een ontzettend beschaafde man met wie ik goed kon praten en hij was onder de indruk geraakt van mijn verhaal.'

'Sodemieter op'

'Mijn hart wilde het niet, maar om mijn kinderen te kunnen blijven onderhouden ging ik er toch mee door. Omdat ik in die seksclub ook een deel van mijn geld moest afdragen, raadde iemand anders me aan om het eens op de tippelzone te proberen. Dan was al het geld voor mezelf.'
Zo gezegd, zo gedaan. 'Dan kun je de hele nacht wakker blijven en de volgende ochtend toch fris opstaan', zei ze.' Gonnie besloot het te doen. 'En het ging me best redelijk af omdat ik heel nuchter ben en tippelen echt als werk beschouwde. Het is ook maar net hoe je daarmee omgaat.'
Terwijl Theo dacht dat Gonnie tot laat in de nacht vloeren schrobde, lag de werkelijkheid net wat anders. Drugs hielden haar op de been om er overdag voor haar kinderen te kunnen zijn na een lange nacht.
'Als iemand lastig was, dan ging het feest niet door. Ik heb ook weleens de autodeur van een klant dichtgeslagen omdat-ie toch een partijtje uit z'n muil stonk. 'Maar nu loop je geld mis!', zei een ander meisje tegen me, toen ik die klant verbouwereerd achterliet. Maar in zulke kerels had ik gewoon geen trek, sodemieter op.'
De verleiding is dat hoeveel je ook verdient, je altijd meer wilt
Gonnie Lemckert
'De verleiding is dat hoeveel je ook verdient, je altijd meer wilt. En dus gebruikte ik meer speed om het langer vol te houden', gaat Gonnie verder. Dat had Theo overigens donders goed in de gaten. 'Een tijdje roerde ik dat spul 's ochtends altijd door de koffie. Geen aanrader overigens. Ik heb dat anderhalf jaar gedaan en toen zei Theo: of dat spul weg, of ik ga weg. En toen heb ik die speed door de wc gespoeld en nooit meer aangeraakt.’
Gonnie besloot open kaart te spelen met Theo toen ze de leugens over de invulling van haar avonduren niet meer vol kon houden. Ze buigt voorover en fluistert: 'Toen is-ie ook heel boos geworden en weggegaan. Hij zei dat hij ergens anders wilde wonen', zegt ze. Een dieptepunt in hun relatie, al bleek de liefde sterk. Gonnie: 'Na een dag kwam hij weer terug. Het was moeilijk om erover te praten, maar we zijn er beter uitgekomen. Ik stopte met tippelen, we hebben het achter ons gelaten en zijn opnieuw begonnen.'
Iemand bezoekt de tippelzone aan de Bornholmstraat in de stad Groningen
Iemand bezoekt de tippelzone aan de Bornholmstraat in de stad Groningen © ANP

Een nieuw begin in Ganzedijk

Dat opnieuw beginnen kreeg gestalte in Groningen, toen Gonnie, Theo en hun kinderen een niet al te duur vakantieadresje zochten. 'In een ANWB-gids zag ik een vakantiehuisje te huur in Ganzedijk, eentje met een grote tuin erbij. Het was een geweldige vakantie, die we nog met een week verlengd hebben. Al na die eerste keer zei ik tegen Theo: hier wil ik ooit nog eens wonen.'
Ze bleven elk jaar in Ganzedijk terugkomen en met de verhuurder, een ex-politieagent, bouwden Gonnie en Theo een vriendschap op. 'Op een gegeven moment mochten we zelfs twee weken gratis in dat huisje. Een nadeel was alleen dat hij de wasmachine altijd verstopte, omdat die veel stroom kostte. Alleen wisten we die uiteindelijk toch wel te vinden en aan te sluiten. 'Met al die kinderen kunnen we niet zonder wasmachine, dat weet je toch?', zei ik dan. Kon-ie dan ook wel weer om lachen.'
Toen de kinderen ouder werden en het ouderlijk huis verlieten, trokken Gonnie en Theo in 2001 definitief naar Ganzedijk. 'Daar vonden we rust, dat hadden we nodig', zegt Gonnie. In onze provincie besloten ze van Theo's pensioen verder van het leven te genieten. 'Maar stilzitten was er niet bij. Wij zijn geen types om achter de geraniums te zitten.'
Terwijl de inkt van de inschrijving in hun nieuwe gemeente nog amper droog is, besluit Gonnie om de auto te pakken naar de Bornholmstraat in de stad Groningen. Inderdaad, de plek van de tippelzone. ‘Ik heb in die jaren in Den Haag zoveel leed gezien in de prostitutie dat ik gewoon eens wilde weten hoe het met die meiden in Groningen ging. Gewoon even een praatje maken.’

Gevraagd en ongevraagd advies

'Ik was daarvoor bijdehand genoeg omdat ik zelf ook op de tippelzone gestaan heb', vertelt Gonnie. 'Toen ik daar liep, vroegen die meiden - een stuk of dertig – zich af wie ik was. Toen ik de situatie uitlegde, vroeg ik of ze een sigaretje wilden en gewoon eens wilden praten.' Waar de kans bestond dat Gonnie compleet werd genegeerd, werd ze met open armen ontvangen. 'Een van die meiden vroeg of ik soep voor ze wilde maken. Op die manier is Theo's kippensoep heel geliefd geworden.'
Terwijl de jaren voorbij vlogen, bouwde Gonnie - met in haar kielzog steun en toeverlaat Theo - een band op met de Groningse straatprostituees. Gonnie gaf ze gevraagd en ongevraagd advies en hielp ze uit de brand als ze in de problemen dreigden te komen. Maar ze kon ook streng zijn als dat nodig was.
Bij pooiers moest je soms wel de andere kant opkijken, anders kreeg je zo een kogel door je kop
Gonnie Lemckert
'Als ik er bijvoorbeeld achter kwam dat een van die meiden iets van een klant had gestolen, en de klant een ander meisje daarop aankeek en sloeg, belde ik meteen de politie om die diefstal aan te geven. Ik ben geen verrader, maar wel rechtvaardig.'
De vertrouwensband tussen Gonnie en de straatprostituees was niet vanaf dag één enorm hecht. 'Zoiets moet groeien, daar gaan jaren overheen.' Een situatie die ze minder prettig vond was het contact met de pooiers van de meiden voor wie ze in de bres sprong.
'Ik heb weleens meegemaakt dat de politie langskwam om te handhaven en een paar van die lui ineens een gat in de grond groeven om hun gestolen spullen in te verbergen. Dan moet je wel even de andere kant opkijken, anders kreeg je zo een kogel door je kop.’
Gonnie laat een fotocollage zien met foto's die zijn gemaakt sinds de oprichting van Stichting Straatmadelief
Gonnie laat een fotocollage zien met foto's die zijn gemaakt sinds de oprichting van Stichting Straatmadelief © Merijn Slagter/RTV Noord

Luis in de pels

Een jaar nadat Gonnie zich dagelijks en met eigen middelen inzette voor het wel en wee van de straatprostituees, werd haar geadviseerd een stichting op te richten voor de meiden en van daaruit aanspraak te maken op subsidies. 'Anders hou je dit niet vol, zeiden ze.' Zo heeft de stichting jaren haar activiteiten kunnen doen dankzij de samenwerking met gemeente Groningen, die de stichting subsidieerde.
Maar niet iedereen was even blij met Gonnie. ‘Zoals de mensen van de Huiskamer (een door de gemeente mogelijk gemaakte plek waar prostituees terechtkunnen voor voorlichting, hulp, spullen als gratis condooms, informatie en advies, red.). Want ik kwam aan hun baantje.'
'Ik was een luis in hun pels', omschrijft Gonnie haar verstandhouding met de mensen van de Huiskamer. 'Als door mijn toedoen iets boven water kwam wat niet kon, moesten zij verantwoording afleggen bij de gemeente. Mij konden ze niet ontslaan, want ik opereerde op eigen houtje', lacht ze.
'Toch kon ik altijd wel goed met alle medewerkers van de Huiskamer, maar dat verdween toen het Leger des Heils de Huiskamer overnam met de insteek om de tippelzone uiteindelijk te sluiten. Zij doen hele goede dingen, maar niet voor de tippelzone', vindt Gonnie.
Met haar excentrieke voorkomen en recht-door-zee-mentaliteit trok ze vaak aandacht van de media. Zo haalde Gonnie op haar 72ste het nieuws toen ze haar mbo-diploma medewerker maatschappelijk werk in de wacht sleepte. 'Met dat papiertje kon ik nóg meer voor die meiden betekenen.'
'Als ik het Leger des Heils nodig had wilden ze nooit iets tegen me zeggen als ik mijn naam noemde, maar dat veranderde toen ik officieel medewerker maatschappelijk werk was’, lacht ze. Ze schudt haar hoofd als ze erop terugblikt. 'We lagen zo vaak met elkaar overhoop. De ene keer omdat ze de meiden geen privacy gunden, de andere keer omdat ze iets simpels als snoepjes uit het assortiment haalden. Zo gemeen.'

Oma

Als de naam van Gonnie in het voorbije decennium op de tippelzone werd genoemd, konden sommige vrouwen schouderophalend reageren. Maar als je het over 'oma' had, wisten ze allemaal wie je bedoelde. 'Mij Gonnie noemen vonden ze niet netjes, want daarvoor hadden ze te veel respect voor me'.'
Dat respect werd ook ingegeven door de jaarlijkse barbecues die Gonnie en Theo voor de meiden organiseerden in Ganzedijk. 'Daar keken ze elk jaar naar uit', glundert ze.
Gonnie en Theo op de voormaligr tippelzone aan de Bornholmstraat in Groningen
Gonnie en Theo op de voormaligr tippelzone aan de Bornholmstraat in Groningen © ANP

Levenloos lichaam aankleden

Eén van de meest bijzondere momenten die Gonnie meemaakte, had een treurige aanleiding. 'We waren al behoorlijk lang niet meer op vakantie geweest, toen Theo en ik twee weken op vakantie naar Limburg konden. Maar de avond voordat we zouden weggaan, nam een van de meiden op de tippelzone contact met me op: ze voelde zich niet zo goed.'
'Ik bedacht me niet en ging meteen naar haar toe. Ze zweette zich een ongeluk en trilde als een rietje. Ik heb me toen over haar ontfermd en haar uiteindelijk met een pakkie shag en tien euro naar huis gestuurd. Ze wilde niet thuisgebracht worden.'
Gonnie reisde de volgende dag met Theo af naar Limburg, maar had geen goed gevoel over de avond ervoor. En dat gevoel bleek te kloppen. 'We waren nog geen anderhalve dag in Limburg of ik kreeg te horen dat het helemaal verkeerd was gegaan met dat meisje', weet ze nog.
Ik kleedde het levenloze lichaam netjes aan met mijn eigen kleren
Gonnie Lemckert
'Ze had bloed gespuugd, was in coma geraakt en is uiteindelijk overleden. Toen zijn we halsoverkop terug naar Groningen gegaan voor de crematie.' Dat was op z'n zachtst gezegd bijzonder, omdat de familie van de overleden prostituee niets met de financiële afhandeling van de crematie te maken wilde hebben en de vriend van dat meisje ook al nergens te bekennen was.
'Verslavingszorg Noord Nederland had, omdat het bijna weekend was, gevraagd of ik alles rondom de crematie wilde regelen', gaat Gonnie verder. 'Ja, hou maar op', zegt ze direct. 'Typisch ambtenarij, denk ik dan. Ik kleedde het levenloze lichaam netjes aan met mijn eigen kleren. De gemeente regelde de uitvaart verder.'
'Maar omdat dat meisje nogal wat bekenden in de binnenstad had, zaten er meer dan vijftig daklozen in dat crematorium, terwijl de gemeente had gezegd dat er maar twintig bakkies koffie geschonken mochten worden. Daar was iedereen zo ontstemd over, dat ze meteen na de uitvaart vertrokken. Raadslid Inge Jonkman, die ook aanwezig was, zei nog: ik betaal de rekening wel. Maar dat was al te laat.'

Onmiskenbaar

Het is een van haar talloze belevenissen met de meiden van de Groningse tippelzone. Ze zou er een boek over kunnen schrijven, zegt Gonnie. 'Zo heb ik ook diverse bevallingen meegemaakt. Zat ik ineens bij zo'n meisje naast het ziekenhuisbed, terwijl er in de verste verte geen familie te bekennen was. Vaak werden die meiden geholpen op een gesloten afdeling van het UMCG,
'Ik ben ook weleens gebeld dat zo'n meisje de vierde dag na de bevalling was ontglipt aan het toezicht en op straat rondscharrelde, terwijl ze haar baby had achtergelaten in het ziekenhuis. 'Oma, ik kan nergens heen', zei ze dan. Maar bij mij thuis slapen gebeurt ook niet, zei ik dan. Dat heb ik nooit toegestaan trouwens, want dan is het hek van de dam. De enige plek waar zij nog terechtkon was dan bij een dealer, terwijl haar kindje uiteindelijk naar een pleeggezin ging.' Ze schudt haar hoofd.
Gonnie heeft haar werkzaamheden voor de stichting dan wel neergelegd, veel mensen in de stad Groningen kennen haar daar nog steeds van. 'Ja, ik word nog altijd herkend, soms tegen wil en dank. Als daklozen vragen of ik nog een euro voor ze heb, en me nog eens goed aankijken, zeggen ze: 'O, jij bent van Madelief, jij hebt zéker wel een paar euro!', zegt ze lachend. 'Áltijd komen ze naar me toe.'
Gonnie geeft op de tippelzone uitleg aan leerlingen van het Alfa-college waar haar stichting zorgt voor draagt
Gonnie geeft op de tippelzone uitleg aan leerlingen van het Alfa-college waar haar stichting zorgt voor draagt © eigen foto

'Ze zeggen toch geen nee'

Of corona veel effect heeft gehad op het wel en wee van de tippelaarsters, betwijfelt Gonnie. Sinds de tippelzone aan de Bornholmstraat in 2019 sloot, verplaatsten de straatprostituees hun werkterrein al naar andere delen van de stad. 'Waar ze ook maar lopen, als iemand ze aanspreekt voor een nummertje, zeggen ze toch geen nee. Klanten vinden ze toch wel. In coronatijden wisselen ze gewoon telefoonnummers met klanten uit en spreken ergens af', weet Gonnie. 'Dan maakt het ook niet uit of je op een officiële plek staat of niet.'
'Ik heb in het verleden weleens tegen burgemeester Den Oudsten gezegd dat ik hem verantwoordelijk zou houden als er wat met die meisjes zou gebeuren, als er geen toezicht meer is.' Haar gezicht betrekt en opeens verheft ze haar stem. 'Dat zou ik nu nog steeds doen als ik zou horen dat een prostituee is omgebracht. Dan krijgt burgemeester Schuiling het op z'n boterham.'
Heel soms betaalden klanten ook alleen om een praatje met één van die meiden te maken
Gonnie Lemckert
De Haagse heeft geen goed woord over voor de mannen die met tippelende meisjes meegaan. 'Zij denken nergens aan, alleen aan zichzelf. En zeker niet aan corona, daar hebben ze schijt aan. Zelfs hun eigen gezin maakt dan niet uit.'

Met je kind naar de tippelzone

Voorbeelden daarvan zijn er in overvloed, vertelt Gonnie. 'Ik heb zo vaak auto's met mannen gezien waarin achterin een kinderstoeltje zat. Eén man kwam zelfs meerdere keren naar de tippelzone en had z'n zoontje van anderhalf achterin het kinderstoeltje zitten. Ik heb toen tegen die meiden gezegd: als één van jullie met hem meegaat, schop ik jou persoonlijk de tippelzone af. Uiteindelijk heb ik het nummerbord van die auto genoteerd en doorgegeven aan de politie. Later is hij aangehouden.'
'Of eerst je kerstboom achterin leggen en daarna gauw een wip maken. Ik heb de vreemdste dingen gezien', gaat ze verder. 'Klanten die per se op oudejaarsavond om twaalf uur wilden klaarkomen. Dan werd er om middernacht afgeteld van tien naar één en dan volgde het hoogtepunt. Maar er waren ook mensen die gewoon kwamen langsrijden en dan twintig euro gaven zodat ik iets leuks voor die meiden kon kopen. Met de stichting deelden we jaarlijks kerstpakketten uit aan de meiden.’
'Heel soms betaalden klanten ook alleen om een praatje met één van die meiden te maken, al was dat ook vaak omdat ze afknapten op hoe de meiden er van dichtbij uitzagen. Ze waren natuurlijk niet altijd even fris', lacht Gonnie.
'De vaste groep tippelaarsters die er nu nog is, een stuk of tien meiden, zal de prostitutie nooit afleren', denkt ze. Hoewel Gonnie zich af vraagt hoe het met deze meiden is, beseft ze dat het beter is om zich afzijdig te houden. ‘Al gaat het contact met die meiden nooit helemaal verloren.’
Een bezoeker van de tippelzone aan de Bornholmstraat in Groningen
Een bezoeker van de tippelzone aan de Bornholmstraat in Groningen © ANP

Gelukkig

'De volledige focus ligt nu op de zorg voor Theo, daar ben ik elke dag mee bezig', zegt Gonnie. 'Het is koffiedik kijken hoe het verder gaat met zijn gezondheid. Het biedt hoop dat het nu al een stuk beter gaat dan in het voorjaar.’
Gonnie prijst zich gelukkig dat ze wordt omringd door mensen die het beste met haar voor hebben. Zo had ze altijd goed contact met de Voedselbank voor de kerstpakketten van de prostituees en als Gonnie nu iets nodig heeft, hoeft ze maar te bellen en er staat een busje van de Voedselbank voor de deur. Ook goede vriend Gerrit Hagendoorn, die Gonnie nog lesgaf op het Alfa-college, komt af en toe aanwaaien om te helpen met allerlei klusjes.
Gonnie is blij met die hulp, maar relativeert meteen. 'Het kan zomaar met mij afgelopen zijn, weet ik door Theo. Mede door zijn situatie ben ik zelf helaas niet zo gelukkig en ik vraag me af of ik dat ooit weer word. Maar ik heb een boel mensen kunnen helpen om een stukje gelukkiger te worden. Dat is een fijne gedachte.'