Pluimveehouders in de ban van vogelgriep: 'Je weet niet hoe het morgen is'

Ruiming van kippen bij het bedrijf van de familie Lalkens in Woltersum
Ruiming van kippen bij het bedrijf van de familie Lalkens in Woltersum © Venema Media
De vogelgriep houdt Groningse pluimveehouders in haar greep. Met vijf uitbraken in twee weken tijd is het niet de vraag óf maar wanneer het virus weer toeslaat. ‘We zijn nu nog vrij van griep, maar laat ik dat maar niet te hard zeggen.’ Een verhaal over twee kippenboeren: een mét en een zonder uitbraak.
Berend-Jan Lalkens uit Woltersum heeft zijn portie wel gehad. Zijn 53.000 kippen werden twee weken geleden geruimd na een uitbraak van vogelgriep in een van zijn twee stallen.
Over twee dagen mogen de staldeuren voor het eerst weer van het slot. Een moment waar hij nu al tegenop ziet. ‘Ik weet ongeveer wat me te wachten staat. Een hele grote ruimte zonder kippen. Kaal en stil. Dat zal schrikken zijn.’

Het gaat nog goed, maar voor hoe lang?

Zo’n dertig kilometer zuidelijker is het kippengekakel in de stallen van pluimveehouderij De Dallen in Wildervank nog wel volop te horen. Eigenaar Aart van den Ham telt zijn zegeningen. Hij weet dat het ook bij hem een keer mis kan gaan. ‘Daar maak ik me wel zorgen om, ja. De vogelgriep is heftiger dan andere jaren, maar wat kun je er aan doen?’
Op het gebied van hygiëne doet hij er, net als zijn collega-pluimveehouders, alles aan om het virus buiten de deur te houden. Toch vallen ook de meest nette bedrijven eraan ten prooi. Wat dat betreft is het net een loterij. ‘We letten er nog secuurder op dat we geen foutjes maken, maar het kan je alsnog overkomen.’
Het geeft wel een bepaalde spanning; je weet niet hoe het morgen is
Aart van den Ham - Kippenhouder in Wildervank
Naast het feit dat hij zelf geen uitbraak heeft gehad, zit zijn bedrijf ook niet in de buurt van andere uitbraken. Daarmee ontkomt hij met zijn volle stallen voorlopig aan beperkende maatregelen. Toch leeft ook Van den Ham niet zorgeloos.
‘Wat als er een uitbraak is op het moment dat onze kippen afgevoerd moeten worden? Dat is allemaal ver van tevoren gepland. Ook het moment dat de nieuwe kippen komen, die door een opfokker grootgebracht worden. Als die kippen in zo’n gebied met beperkingen zitten, heb je ook een probleem. Dat geeft wel een bepaalde spanning; je weet niet hoe het morgen is.’
Rond bedrijven met een vogelgriepuitbraak geldt een vervoersverbod
Rond bedrijven met een vogelgriepuitbraak geldt een vervoersverbod © Reinder Smith/RTV Noord

'Verklikkerkippen' als proef op de som

Als de staldeuren In Woltersum straks weer open mogen, duurt het nog een tijd voordat er weer kippen rondlopen. Na een vogelgriepuitbraak heeft Lalkens zich aan strenge hygiëneregels te houden. Hij moet de stal uitmesten, schoonmaken en ontsmetten. Daarna moet de stal eerst een week leeg staan, om die vervolgens opnieuw te ontsmetten.
In de brandschone stal komen vervolgens zogeheten ‘verklikkerkippen’, vertelt Lalkens. ‘Daarvan houd je er 25 per stal, drie weken lang. Na die periode wordt onderzocht of ze het virus hebben opgelopen. Pas dan ben je weer van je besmette status af.’

'Dit gooit alles in de war'

Als de kippen na die weken nog gezond en wel zijn, kunnen ze in Woltersum weer kippen houden. ‘Maar ik kan niet met een druk op de knop grote kippen bestellen. Dat doen we doorgaans een half jaar van tevoren. En dan zijn het kippen van zeventien weken oud. Dit gooit alles in de war.’
Pas in juli verwacht Lalkens weer volle stallen met kippen te hebben.
Ook andere zorgen dan vogelgriep
Alsof een zeer besmettelijke vogelgriep niet genoeg is, krijgen pluimveehouders ook de hogere prijzen voor energie en voer voor hun kiezen. Van den Ham: ‘De oorlog in Oekraïne stuwt de prijzen omhoog. We zien bij het voer fluctuaties die we nooit eerder hebben meegemaakt.’

Van hoge energieprijzen heeft Lalkens in Woltersum amper last: dankzij zonnepanelen is zijn bedrijf energieneutraal. De marges op zijn producten worden wel jaar na jaar kleiner. ‘In de winkel zijn de eieren heel duur, maar wij zien er bijna niets van terug. Daarom richten we ons steeds meer op de directe verkoop aan consumenten.’

Kippenboer Jop Overgaauw legt in Noord Vandaag uit met welke regels hij te maken krijgt
Wat zijn de regels voor de ophokplicht vanwege vogelgriep?

Storm en regen zorgen voor verspreiding virus

Hoe het kan dat het virus in korte tijd zo hard rondgaat in Groningse stallen? Van den Ham denkt dat de storm en regen van de afgelopen tijd hebben bijgedragen aan de verspreiding van het virus.
‘Vochtige lucht is altijd virusdragende lucht. Dat geldt voor mensen in het griepseizoen, en dat is voor dieren net zo. Als er dan een populatie ganzen neerstrijkt die het virus met zich meedraagt, waait de lucht daar toch rond. Dan zit het in de omgeving.’
Daarnaast neemt volgens Lalkens het aantal wilde trekvogels in Groningen toe. ’Maar door alle bebouwing hebben ze steeds minder plekken waar ze kunnen landen. Daardoor komen ze dichter bij boeren terecht.’
De enige uitweg uit de crisis is het vaccineren van gezond pluimvee, stelde landbouworganisatie LTO vorige week al vast. Een goedwerkend vaccin is er echter nog niet. Bovendien willen veel pluimveehouders hun pluimvee volgens Lalkens wel inenten, maar houdt de Europese regelgeving dat tegen. Tot dat moment blijft de vraag: wie volgt?