Sancties en oorlog komen hard aan bij scheepsbouwers

De ijsbreker Nabil tijdens de tewaterlating
De ijsbreker Nabil tijdens de tewaterlating © Niestern Sander/Youtube
De strafmaatregelen die de EU en Nederland hebben ingesteld tegen Rusland raken de scheepsbouwsector flink. De brancheorganisatie NMT maakt zich zorgen en op hulp hoeven de scheepsbouwers even niet te rekenen.
Zo’n veertig Nederlandse bedrijven in de scheepsbouw zijn actief in Rusland, zegt directeur Roel de Graaf van Netherlands Maritime Technology, dat de sectorbelangen behartigt. Het gaat dan om één op de tien ondernemingen in de scheepsbouw.
‘Deze bedrijven halen tussen de tien en dertig procent van hun omzet uit export naar Rusland. Ze verwachten volledige uitval van de vraag’, aldus De Graaf. Het verlies van de bedrijven komt grotendeels doordat de handel is verboden. De gekelderde waarde van de roebel speelt ook een rol.

Nabil maakt proefvaart

In Groningen voelen de werf Niestern Sander in Delfzijl en een reeks toeleverende bedrijven het effect van het sanctiepakket. Samen met rederij Wagenborg, eveneens in Delfzijl, en een groep onderaannemers heeft Niestern Sander voor de Russische olie-joint venture van Mercury Sakhalin en Pola het werkschip Nabil gebouwd.
De kans is groot dat het in de kleuren van de Russische vlag geschilderde schip niet geleverd kan worden omdat het valt onder het verbod op export van ‘bepaalde apparatuur, technologie en dienstverlening voor […] diepwaterolie-exploratie en -productie en Arctische olie-exploratie en productie’.
Juist woensdag maakt de Nabil een proefvaart vanuit de haven van Delfzijl op de Eems. Woensdagavond voer het bij Borkum, de open zee op. De proefvaarten zijn bedoeld om het schip gereed te maken om afgeleverd te worden aan de Russische klant, die het wil inzetten bij de oliewinning voor de kust van het eiland Sachalin, boven Japan.
Niestern Sander en Wagenborgen wilden dinsdag niks zeggen over de kwestie rond de Nabil. Woensdagochtend lieten de bedrijven weten met een verklaring te komen, maar later op de dag zagen ze er toch van af, zonder daar verder een reden voor te geven.

Onder vuur van raket- en cyberaanvallen

‘Enkele werven worden behoorlijk geraakt, doordat zij schepen in aanbouw of in opdracht hebben voor opdrachtgevers uit Rusland’, licht NMT-directeur De Graaf toe, die overigens benadrukt dat ook de sectororganisatie achter de sancties staat. Maar deze zullen volgens hem ook zeker negatieve gevolgen hebben voor toekomstige nieuwbouw-, reparatie- en onderhoudsorders.
Dat is nog even los van de geweldsdreiging in Oekraïne. De Graaf: ‘We weten dat enkele bedrijven omvangrijke vestigingen hebben die in de Oekraïne ICT en engineering doen. De grootste vestiging heeft 160 medewerkers in dienst. Momenteel liggen die deels onder vuur van raket- en cyberaanvallen.’
Compenseren van verliezen als gevolg van sancties is op dit moment niet aan de orde
Ministerie EZK
Westerse en Nederlandse scheepsbouwers zullen onder invloed van de ontwikkelingen het in de toekomst vaker afleggen tegen Chinese concurrentie op de Russische markt, voorspelt De Graaf. Hij doet nadrukkelijk een beroep op de overheid en heeft zijn zorgen gemeld bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. ‘Bedrijven hebben behoefte aan duidelijkheid over de uitwerking van getroffen sanctiemaatregelen.’ 

Export beperkt

‘Bedrijven hebben veel vragen en zorgen over wat er op hen afkomt’, reageert een woordvoerder van het ministerie. ‘We hebben intensief contact met bedrijven, via regulier overleg met brancheorganisaties en sectoren. In samenwerking met het bedrijfsleven zijn we bezig een goed beeld te krijgen van de knelpunten.’
Veel hoeven de bedrijven overigens niet te verwachten van de overheid, maakt het ministerie ook duidelijk: ‘Bedrijven die worden geraakt door sancties kunnen hulp krijgen van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland om aanvoerketens te verleggen en te kijken naar alternatieve markten. Compenseren van verliezen als gevolg van sancties is op dit moment niet aan de orde.’
Hoewel de directe handelsrelatie met Rusland beperkt is - slechts 1,1 procent van de Nederlandse export gaat naar het land - zal het effect op de economie van de oorlog veel breder zijn dan alleen de gevolgen van de sancties.
‘Nederland is als open economie afhankelijk van de wereldhandel en die wordt nu verstoord door de sancties, de onzekerheid en de daaruit volgende hogere prijzen voor bijvoorbeeld grondstoffen en energie.’