Nieuw oorlogsmonument in Haren met alle namen: 'Eerbetoon én waarschuwing'

Nabestaande Dik Medema
Nabestaande Dik Medema © RTV Noord
In Haren komt een nieuw oorlogsmonument. De reden is dat er op het oude monument namen ontbreken. Nabestaande Dik Medema herinnert zich hoe hij als zesjarig jongetje zag dat de Duitsers onderduikers bij hem uit huis haalden en ze zijn buurvrouw arresteerden. 'Ik vind dit heel belangrijk.'
Het 4-mei-comité in Haren heeft zich hard gemaakt voor de komst van dit nieuwe oorlogsmonument. Toen in 1949 het oorspronkelijke monument werd geplaatst lag de nadruk op verzetsstrijders. Pas later is de steen vervangen, met ook de namen van de slachtoffers van de oorlog. Onderzoekers kwamen erachter dat er namen ontbraken en daarom is het nu tijd voor een nieuw monument, vindt het comité.

Onderduikers in huis

Dik Medema, een van de nabestaanden, is het hier hartgrondig mee eens. Hij groeide op in Eelderwolde, in een twee-onder-een-kapwoning aan de huidige Veenweg 1C en 1D. Niet alleen de familie Medema had onderduikers in huis, dat gold ook voor de buren. 'Wij hadden drie onderduikers, de familie Vrieling hadden er nog veel meer. Het was een gewaagd spel, want ze zijn allemaal verraden. Wij hadden een jood in huis, die woonde bij ons samen met z'n verloofde en haar moeder.'
Dik Medema was nog maar zes jaar oud toen de onderduikers in zijn huis werden verraden. Zijn buurvrouw Lien Vrieling overleefde de oorlog niet. Zij werd gedeporteerd en vermoord in Ravensbruck, een concentratiekamp voor vrouwen. Zijn eigen moeder bleef wonder boven wonder buiten schot en zijn vader overleefde een werkkamp, na eerst een periode ondergedoken te hebben gezeten.
Het oude oorlogsmonument in Haren
Het oude oorlogsmonument in Haren © RTV Noord

'Opdat wij niet vergeten'

Medema vindt het belangrijk dat het nieuwe monument er komt. 'Het is een eerbetoon én een waarschuwing. Ik vind dat heel belangrijk. Op die grote steen komt te staan: 'Opdat wij niet vergeten'. Men wil vrede, iedereen wil vrede, maar de mens is niet zo mooi hoor. Er is zomaar weer oorlog. Dat zien we vandaag ook weer.'
Volgens Medema is de waarschuwing meer dan ooit nodig. 'De hele Europese defensie, ze hebben er weinig aan gedaan. Er kan zomaar wat gebeuren. Het was voor de Tweede Wereldoorlog precies hetzelfde: men had geen geld over voor defensie.'
Vernieuwd oorlogsmonument in Haren: 'Eerbetoon én waarschuwing'
Dik Medema herinnert zich de dag van het verraad nog goed. 'We hadden niets te doen, de hele dag. Plotseling stonden er wagens van de Duitsers. Ik was erbij, ik was nog klein, een jaar of zes. Ik zag wat er gebeurde, maar begreep als kind de betekenis niet van dat alles. Er was allemaal vuur en een heleboel lawaai.'
Ze schoten meteen terug en hij viel voor ons neer
Dik Medema
'Onze Joodse onderduiker had een pistool. Die heeft hij nog kunnen pakken en hij schoot op de trap naar beneden. Dat ging niet best, want het ketste af op iets, ‘een gesp van mijn gordel, ofzo’ zei m’n moeder. Maar ze schoten meteen terug en hij viel voor ons neer. Wij dachten dat hij dood was, maar hij bleek nog te leven. Hij lag nog twee weken in het Academisch Ziekenhuis.'

Vader ondergedoken

'Toen zijn wij gevlucht naar de buren toe, want mijn vader was gelukkig niet thuis. Hij was natuurlijk de hoofddader in de ogen van de Duitsers . M'n vader is toen via via ingelicht dat hij niet thuis moest komen en hij is toen ondergedoken bij neven ergens in Feerwerd, Garnwerd, op verschillende plekken'.
Medema vervolgt: 'Op een dag hebben ze mijn vader gepakt. Na het huis van bewaring is hij afgevoerd naar een werkkamp en is daar heeft hij heel lang tot de bevrijding gezeten. Toen de Duitsers zenuwachtig werden, namelijk toen de Canadezen kwamen, is m’n vader met een vriend van hem gevlucht, in de richting van Hannover.'
'Uiteindelijk kwam hij toch in Nederland terecht in het Noorden. Ze moesten een brug over om in Nederland te komen. Die werd zwaar bewaakt door de Duitsers. Een vriend van hem was heel wijs en zei: 'Je moet gewoon doorlopen, gewoon rustig naar de overkant, we zien wel wat er gebeurt.' De Duitsers deden niets, ze waren aan de overkant in Nederland en toen hebben ze het Wilhelmus gezongen.'
De thuiskomst van zijn vader na al die tijd, staat in zijn geheugen gegrift: 'Op 16 of 17 april was mijn vader weer thuis. De 18e was ik jarig - ik weet het nog goed - maar daar werd geen aandacht aan besteed.'
Dik Medema met zijn vader en onderduiker Gunther Woudstra
Dik Medema met zijn vader en onderduiker Gunther Woudstra © Gunther Woudstra

Pure willekeur

De Duisters waren nog meedogenlozer ten opzichte van de buren van de familie Medema. 'Mevrouw Vrieling, onze buurvrouw, was ook thuis toen de Duisters kwamen. Haar man was er - net als mijn vader - niet, ik weet niet waarom. Zij hadden veel joden in huis. Zij werd gezien als de schuldige, want zij had hen onderdak geboden en haar dochter was al een jaar of twintig. Dus daar hoefde ze niet voor te zorgen, zoals mijn moeder wel voor ons. Zij is ook meegenomen en is via via naar Ravensbruck gedeporteerd en daar vermoord.'
Mijn moeder hebben ze niet meegenomen. Waarschijnlijk dachten ze: een gezin met vijf kinderen, wat moeten we met al die kinderen?
Dik Medema
'Mijn moeder was ook thuis, die was natuurlijk ook schuldig in de ogen van de Duisters. Maar die hebben ze niet meegenomen. Waarschijnlijk dachten ze: een gezin met vijf kinderen, wat moeten we met al die kinderen? Dus zij mocht blijven. Het was pure willekeur.'
Waarom z'n ouders ervoor kozen om onderduikers in huis te nemen, dat weet Medema niet. 'Het was gewoon zo, ik was zes jaar dus ik wist niet echt beter. Ik heb wel een heel mooie foto. Een geweldig mooie foto, staat mijn vader op en onze onderduiker.'

Foto's verbrand

Er zijn nog veel meer geweest, maar we hadden geen fototoestel. Maar die jood, die Gunther Wagstra heeft heel veel foto’s gemaakt bij ons en in de tuin. Toen heeft mijn moeder die foto’s in de kolenkachel gestopt en verbrand, want dat waren allemaal bewijzen.'
De familie Vrieling, recht Fokkelina (Lien) Vrieling
De familie Vrieling, recht Fokkelina (Lien) Vrieling © Gunther Woudstra