Aan boord is voor de oorlog geen plaats, maar ver weg is die nooit

Russen, Oekraïners, Filippijnen en Nederlanders op de brug van de Thun Liverpool, een schip van MF Shipping
Russen, Oekraïners, Filippijnen en Nederlanders op de brug van de Thun Liverpool, een schip van MF Shipping © MF Shipping
Incidenten zijn er niet of nauwelijks geweest op schepen waar Oekraïners en Russen samen op varen. Maar onrust is er wel. Oekraïners willen naar huis en voor Russen die dat willen gaan de grenzen steeds verder dicht. Het geeft Groningse reders kopzorgen.
‘We kunnen niet ontkennen dat er emoties spelen, maar incidenten zijn er niet geweest’, zegt Gerhard Drenth van rederij Nescos, een dochterbedrijf van de werf Royal Bodewes in Hoogezand. ‘De bemanning zegt: ‘Politiek is aan boord niet aanwezig’. Maar we realiseren ons ook dat dat nu makkelijker is gezegd dan gedaan.’

Op elkaar aangewezen

Nescos heeft zeven multi-purpose schepen in de vaart met officiersbemanning uit vooral Oekraïne en Rusland. Waar tussen de landen zelf de verhouding volledig kapot is, is aan boord de vrede bewaard gebleven.
‘We houden het uiteraard in de gaten en hebben dagelijks contact met de bemanning hierover. Het kan natuurlijk omslaan, maar tot nu toe gaat het tussen de Oekraïners en de Russen goed’.
Deels is het de professionele houding van de kapiteins, stuurmannen en andere officieren die weten dat ze op elkaar zijn aangewezen, aldus Drenth. ‘Bovendien kennen ze elkaar goed. We werken met vaste teams die vaak al jaren met elkaar varen.

Russen aan boord zijn geschokt

Ook bij MF Shipping in Delfzijl ‘geen onvertogen woord aan boord’, zegt crewing manager Marcel Marree. Hij ziet Russen die hun schouders ophalen over de oorlog. ‘Maar er zijn er ook die geschokt reageren’, vertelt Marree. ‘Russen die hun huilende vrouw aan de telefoon hebben en zich grote zorgen maken over wat er in hun land gebeurt. En ook Russen die hun vakantiehuis openstellen voor familie van een Oekraïense collega.'
MF Shipping heeft 51 schepen in bezit of beheer, waar rond de 400 Russen en 25 Oekraïners op varen. De ene helft is aan boord, de andere is met verlof thuis.

Veel collegialiteit

De verhouding tussen de twee nationaliteiten en spanningen aan boord staan hoog op de agenda bij de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR), zegt Nathan Habers van de vereniging. Maar signalen dat zaken aan boord escaleren heeft die nog niet ontvangen.
‘Eerder is sprake van het tegenovergestelde’, vult Habers aan. ‘We zien juist veel collegialiteit. Mensen gedragen zich professioneel aan boord, ze varen vaak al jaren met elkaar, ze kennen elkaar.’
Maar het blijft een evenwicht op een dun koord, ziet ook Habers. ‘Gezien de aantallen Russen en Oekraïners op de Nederlandse vloot kan er natuurlijk ook wel eens iemand tussenzitten bij wie de emoties oplopen.’
De Nederlandse koopvaardijvloot bestaat uit zo’n 1200 schepen. Een groot aantal daarvan vaart voor rederijen in Noord-Nederland. Die hebben wegens gebrek aan Nederlandse officieren vooral Russische en Oekraïense kapiteins, stuurlui en andere officieren in dienst. Het gaat om zo’n ongeveer 3000 Russen en 1500 Oekraïners.
Juist om de verhoudingen goed te houden is het belangrijk Russische zeevarenden bij te staan
Nathan Habers - Redersvereniging
’Waar we ook zorgen over hebben is bejegening van Russen buiten Rusland’, aldus Habers. ‘Kleine pesterijtjes, flauwe grappen wanneer een schip met een Rus aan boord ergens afmeert. ‘Juist om de verhoudingen goed te houden is het belangrijk niet alleen de Oekraïense maar ook de Russische zeevarenden bij te staan’.
De Thun London van MF Shipping
De Thun London van MF Shipping © MF Shipping

Sancties maken reizen ingewikkeld

Meer nog dan eventuele conflicten aan boord, houden reisbeperkingen voor zowel Oekraïense als Russische bemanning de reders bezig. Dat kan al gauw nijpend worden, zegt de KVNR. Sancties maken in- en uitreizen van Russen ingewikkeld. En bemanningsleden op verlof in Oekraïne kunnen hun land niet uit omdat alle mannen tussen 18 en 60 klaar moeten zijn om te vechten.
Komt bij dat veel Oekraïense bemanningsleden voelen dat hun thuisland aan hun 'trekt'. Ze willen van boord, naar familie, of ze voelen zich geroepen hun land te helpen of te verdedigen. ‘Ze zien wat er in het land gebeurt en worden onrustig, zeker wanneer het niet meer lukt in contact te komen met familie’, zegt Otto Torenbosch van Shipping Company Groningen (SCG).
Vervangende zeevarenden vinden, is nu al bijna niet meer te organiseren, zegt Torenbosch: ‘Een Oekraïner door een Oekraïner of door een Rus vervangen lukt niet meer.’
Wanneer ook ambassades dichtgaan en er geen visa’s meer worden uitgegeven, houdt het reizen op
Marcel Marree - MF Shipping
Volgens Marcel Marree van het Delfzijlster MF Shipping zijn er nog maar drie routes om van of naar Rusland te komen voor bemanning; via Helsinki met de trein, via Istanbul en via het Poolse Gdansk naar de Russische enclave Kaliningrad.
Marree: ’De vraag is hoe lang die grenzen nog open blijven. Wanneer ook ambassades dichtgaan en er geen visa’s meer worden uitgegeven, houdt het reizen op. Ik voorzie een lastige puzzel.’

Salarissen

Dat laatste geldt ook voor betaling van salarissen, voorziet Marree. ‘Voor februari is het ons nog gelukt. Maar de volgende ronde wordt een uitdaging nu banken worden geboycot. Dat betekent dat we grote sommen geld aan boord zouden moeten hebben, of mensen met cash op pad moeten sturen. Allemaal niet wenselijk.’
Wat het varen momenteel extra compliceert is dat reders geen Russische goederen mogen vervoeren of voor agentschappen uit dat land mogen werken. ‘Maar dat is hartstikke lastig’, stelt Torenbosch. ‘Hoe doe je dat op een schip waar 800 containers op staan. Uitzoeken wie de eigenaar is van de inhoud, is voor ons niet te doen.’