‘Europese druk op kabinet om gaskraan in Groningen verder open te draaien’

Een gaslocatie in Groningen
Een gaslocatie in Groningen © Jos Schuurman/FPS
Verschillende Europese landen hebben bij het kabinet geïnformeerd of de gaskraan in Groningen verder opengedraaid kan worden. Ook kreeg de Nederlandse regering de vraag welke risico's er aan die extra gaswinning kleven.
Dat zegt Europadeskundige Mathieu Segers van de Universiteit Maastricht.
Wie is Mathieu Segers?
Mathieu Segers (1976) is hoogleraar Hedendaagse Europese Geschiedenis aan de Universiteit Maastricht. Hij schrijft voor het Financieele Dagblad en De Groene Amsterdammer, maakt podcasts en is auteur van verschillende boeken. In de podcast Café Europa bespreekt hij de gevolgen van de oorlog in Oekraïne voor Europa. Daarbij kwam recent ook de gaswinning in Groningen ter sprake.

'Hoe zwaar zijn die bevingen eigenlijk?'

De energiecrisis is de laatste weken een terugkerend thema in Segers’ podcast Café Europa. Door de oorlog in Oekraïne zoeken regeringsleiders in heel Europa momenteel naarstig naar manieren om van Russisch gas af te komen. Vooral Duitsland, Italië en Nederland zijn daar in sterke mate van afhankelijk. Het vergrootglas hangt ook boven Groningen, vertelt Segers. Volgens Segers heeft de Italiaanse premier Mario Draghi enkele weken geleden al achter de schermen met de Nederlandse regering gesproken.
‘Draghi informeerde naar de schaal van Richter in Groningen; hoe zwaar die bevingen zijn. Toen hij die cijfers hoorde, zei hij: ‘Oh, maar dat is toch niet zo bijzonder?’.
Vergeleken met de bevingen in Italië is de kracht in Groningen inderdaad kleiner, maar het grote verschil is dat de bevingen in Italië plaatsvinden op tien kilometer diepte en in Groningen op slechts drie kilometer diepte. De bevingen waar Draghi bekend mee is zijn daarnaast natuurlijke bevingen, terwijl de bevingen in Groningen door de mens worden veroorzaakt.
De gevoeligheid in Groningen zal heel serieus worden genomen
Mathieu Segers - Europadeskundige
Segers ziet dus dat de druk op Den Haag toeneemt als het om het Groningse gas gaat. ‘Dat wordt in de Nederlandse politiek echt wel een heet hangijzer. Andere landen weten dat hier nog gas in de grond zit. Voor ons is dat een heel gevoelig dossier. Je kunt alleen niet verwachten dat ze die gevoeligheid in het buitenland ook kennen.’

Onderwerpen niet langer taboe

Doordat de energiecrisis zich in rap tempo uitbreidt, zijn afspraken uit het verleden vandaag de dag soms weinig meer waard. Zo onderzoekt Duitsland nu toch of er extra olie- en gas gewonnen kan worden in de Noordzee. Een onderwerp dat tot voor kort taboe was. Een zet die door andere landen ook met interesse gevolgd wordt.
‘Alle landen moeten wat om van het Russisch gas af te komen’, zegt Segers. ‘Daarbij kijkt iedereen naar wat de rest doet. Als taboes doorbroken worden, zoals Duitsland nu doet, leidt dat mogelijk ook tot extra druk op Nederland. Zo van: kijk eens, moeten jullie niet een extra beentje bijzetten?’
Maar hoewel Italië en Duitsland te boek staan als bevriende naties, zal de Nederlandse regering volgens Segers niet snel onder de druk bezwijken. ‘Dat zie ik in eerste instantie niet gebeuren. De gevoeligheid in Groningen zal heel serieus worden genomen.’
Elk land voor zich, of allemaal samen?
Meerdere landen in Europa hebben te maken met hetzelfde probleem: ze willen af van Russisch gas, maar de alternatieven zijn beperkt. Daarom heeft de Europese Commissie een centrale rol in het overleg tussen lidstaten. Daarbij draait het om solidair zijn tegenover elkaar, legt Segers uit. ‘De commissie inventariseert: wie kan wat doen? Zo wordt voorkomen dat lidstaten hun snor drukken. Uiteindelijk moeten lidstaten het onderling wel met elkaar eens worden over leveringen. De vraag vanuit Italië is daar een voorbeeld van.’

Moeilijk verhaal tegenover Groningen

Bijkomend voordeel voor Groningen is dat de Europese zoektocht zich niet beperkt tot gaswinning. Er liggen ook plannen op tafel om langer door te gaan met het stoken van kolen, meer kernenergie opwekken en olie van elders inkopen. ‘Dat haalt de druk al een beetje weg.’
Bovendien kan het kabinet de gaskraan niet opendraaien zonder een goed verhaal aan de inwoners van het bevingsgebied. Extra gas winnen kan voor bevingsgedupeerden als een mes in de rug voelen.
Segers: ‘De Haagse discussie zal zijn: hoeveel kost het ons om de Groningers gerust te stellen als we wél substantieel meer gas gaan winnen. Met de huidige gasprijzen is de opbrengst heel lucratief. Maar de verantwoordelijkheid tegenover Groningen kost ook wat. Daar ligt nog een ander probleem achter: de overheid is onbetrouwbaar geweest in het Groningse dossier. Dat is voor heel Nederland duidelijk. Daarmee heeft het kabinet een moeilijke startpositie om meer te vragen, hoe ernstig de situatie ook is.’
Reactie regering
Over de inhoud van besprekingen met internationale regeringsleiders worden zoals gebruikelijk geen mededelingen gedaan. Zowel minister-president Rutte, als minister Jetten en staatssecretaris Vijlbrief hebben meerdere malen benadrukt dat het Groningenveld pas in beeld komt wanneer de levering aan beschermde afnemers zoals ziekenhuizen en huishoudens in gevaar zou komen. Dat is nu nog absoluut niet aan de orde en in die situatie zouden bijvoorbeeld grote industriële gebruikers al afgeschakeld zijn van het gas; Groningen is een allerlaatste redmiddel.