Analyse: met vertrek Van der Schaaf stevent Groningen af op nieuw college met weinig ervaring

De PvdA tijdens hun campagne in Groningen
De PvdA tijdens hun campagne in Groningen © PvdA Groningen/Bewerking RTV Noord
Dat de Groningse wethouder Roeland van der Schaaf op een gegeven moment zou vertrekken, zag menigeen op het stadhuis wel aankomen. Iedereen is immers wel eens toe aan wat nieuws, en als je tien jaar wethouder bent komt dat moment vanzelf dichterbij. Maar dat het nu al zou gebeuren hadden weinigen verwacht.
Op 28 oktober 2021, ruim vier maanden voor de gemeenteraadsverkiezingen, wist ook bij de PvdA nog niemand van Van der Schaafs plannen om het stadsbestuur te verlaten. Lijsttrekker Carine Bloemhoff kondigde destijds aan dat zij, mocht de partij genoeg zetels krijgen, namens de PvdA wethouder zou worden. Mochten de sociaaldemocraten twee wethouders leveren, dan was Van der Schaaf de man om die tweede plek in te vullen.

Even verwerken

Met de verkiezingsuitslag van afgelopen week, waarin winnaar GroenLinks twee zetels verliest en de PvdA met zes zetels stabiel tweede blijft, zagen verschillende betrokkenen Van der Schaaf zich al opmaken voor een nieuwe termijn als wethouder. Ambtenaren waren er blij mee, weten verschillende PvdA’ers woensdagavond te melden. Wat zij nog niet wisten, was dat die nieuwe collegeperiode er voor Van der Schaaf nooit zou komen.
Van der Schaaf werd voor de verkiezingen nog gepresenteerd als één van de 'kartrekkers' van de PvdA, naast Carine Bloemhoff en Julian Bushoff
Van der Schaaf werd voor de verkiezingen nog gepresenteerd als één van de 'kartrekkers' van de PvdA, naast Carine Bloemhoff en Julian Bushoff © PvdA Groningen
Ook binnen de PvdA kwam het vertrek als een verrassing. ‘Dat hij zou vertrekken, had ik wel verwacht’, zegt één van de raadsleden van de partij. ‘Maar ik dacht dat Roeland nog zou beginnen aan een nieuwe periode, om halverwege het stokje over te dragen.’ Een ander is net bekomen van de schrik: de fractie is woensdagavond vlak voor het duidingsdebat over de verkiezingsuitslag pas ingelicht. ‘Ik ben het nog even aan het verwerken’, klinkt het.

'Robot Roeland' meest ervaren bestuurder

De schrik is goed te verklaren, want Van der Schaaf geldt als een belangrijk en stabiel lid van het huidige demissionaire college van burgemeester en wethouders. Al lange tijd is hij de meest ervaren dagelijks bestuurder. Na het vertrek van GroenLinkser Mattias Gijsbertsen (2020) en D66’er Paul de Rook (2021) was de PvdA’er zelfs de enige wethouder die ook al in eerdere Groningse colleges zat.
Vriend en vijand zijn het erover eens dat Van der Schaaf de afgelopen jaren kwalitatief de beste wethouder was. Hoewel hij vanwege zijn soms langdradige betogen ‘Robot Roeland’ genoemd werd, geniet hij breed draagvlak in de gemeenteraad.
‘Het is heel jammer. Het is een hele leuke man en een goed bestuurder’, zegt voorvrouw Mirjam Wijnja van GroenLinks in reactie op het vertrek van Van der Schaaf. Ook politieke tegenpool Ietje Jacobs (VVD) spreekt lovende woorden: ‘Niemand is onmisbaar, maar ik zal hem wel heel erg missen. Hij ademde zijn passie voor ruimtelijke ordening en bouwen. Ik was het niet altijd met zijn keuzes eens, maar Groningen verliest een kundig bestuurder. En dat is altijd spijtig.’

Weinig ervaring

Om die reden is het vertrek van Van der Schaaf bij voorbaat een aderlating voor het nieuwe, nog te vormen stadsbestuur. In de nieuwe coalitie zal minstens één partij aanschuiven die de afgelopen periode niet meedeed. Mogelijk zijn dat verkiezingswinnaars Partij voor de Dieren of Student&Stad, die zelfs nog nooit meebestuurden. Daarbij kent het oude college al meerdere wethouders met weinig ervaring in de zesde gemeente van Nederland. Berndt Benjamins (D66) is nog maar net begonnen, en van Isabelle Diks (GroenLinks) vragen velen zich af of die zich na twee jaar vol publicitaire blunders wel kan opmaken voor een nieuwe periode.
Na Van der Schaafs vertrek zijn Carine Bloemhoff (PvdA), Philip Broeksma en Glimina Chakor (beide GroenLinks) en Inge Jongman (ChristenUnie) de meest ervaren stadsbestuurders. Zij begonnen in 2019 aan hun wethouderschap, en hebben dus ongeveer drie jaar ervaring.
Het huidige, demissionaire college van burgemeester en wethouders
Het huidige, demissionaire college van burgemeester en wethouders © Gemeente Groningen
Van Jongman is het maar zeer de vraag of ze terugkeert in een nieuw college, omdat haar partij na het verlies van één van de drie zetels naar eigen zeggen ‘niet vooraan in de rij’ staat. De wat apolitieke maar in zijn vak gegroeide Broeksma wil wel verder, maar van Chakor is dat nog onzeker. Zij wordt door ingewijden als te licht ervaren voor haar functie. Over PvdA’er Carine Bloemhoff twijfelt niemand: die plakt er gewoon nog vier jaar bij aan.

Nieuwe naam over enkele weken bekend

Welke partijgenoot zij aan haar zijde krijgt, is de komende weken de grote vraag. Op het stadhuis wordt de naam van Rik van Niejenhuis genoemd. Die is nu directeur van Groninger Dorpen en behalve raadslid ook plaatsvervangend voorzitter van de gemeenteraad. Bovendien is Van Niejenhuis planoloog, wat hem qua achtergrond een goede opvolger van Van der Schaaf kan maken.
Of dat ook gebeurt blijft nog even de vraag. Het is nog niet duidelijk of de portefeuille van Van der Schaaf weer bij de PvdA terecht komt, en bovendien hult lijsttrekker Carine Bloemhoff zich voorlopig in stilzwijgen: ‘Er zijn geschikte kandidaten, en ik hoop over een paar weken de naam bekend te maken.’