Rijk zet omstreden verdeling Gemeentefonds door, tot verbazing van Groningse gemeenten

Geld
Geld © Jos Schuurman/FPS
Een bittere pil. Zo noemen Groningen en Friesland het besluit van het Rijk om de nieuwe verdeling van het Gemeentefonds door te zetten. Dat betekent dat de Eerste en Tweede Kamer zich over het plan moeten uitspreken. Als zij akkoord gaan, is een gang naar de rechter het laatste redmiddel.
Volgens de nieuwste verdeling van het Gemeentefonds gaan de Groninger gemeenten er gezamenlijk 45 miljoen euro op achteruit, terwijl veel gemeenten zoals Midden-Groningen, Oldambt en Stadskanaal al jarenlang miljoenen tekort komen op de begroting.
De laatste dagen is duidelijk geworden dat het Rijk de nieuwe verdeling richting Eerste en Tweede Kamer wil sturen. Groningen en Friesland trekken samen ten strijde om het tij alsnog te keren. Niet zonder reden. 'Voor de gemeenten in Groningen en Friesland betekent dit dat in een groot gebied voor bewoners onmisbare voorzieningen zullen verdwijnen', zegt Leo Pieter Stoel namens de gemeenten.
Wat is het Gemeentefonds?
De uitkering uit het Gemeentefonds van het Rijk is de belangrijkste inkomstenbron voor gemeenten. Al enige tijd wordt gewerkt aan een nieuwe verdeling van de gelden uit dit fonds over gemeenten. In de eerste versie van de nieuwe opzet gingen arme gemeenten er nog verder op achteruit. De versies die volgden konden om dezelfde reden niet op goedkeuring van de gemeenten rekenen.

Rijk wil pas na invoering kijken naar randvoorwaarden

Vanwege de ophef over de verdeling vroeg het ministerie van Binnenlandse Zaken advies aan de Raad voor het Openbaar Bestuur. Die maakte korte metten met de verdeling en stelde dat het Rijk eerst aan een aantal randvoorwaarden moest voldoen.
'Zo zou het Rijk rekening moeten houden met de sociaaleconomische positie van gemeenten', zegt Erik Drenth namens de Groningse gemeenten. 'We hadden verwacht dat het Rijk dit rapport serieus zou nemen, maar wat schetst onze verbazing? Men wil het model eerst invoeren en daarna pas kijken naar de randvoorwaarden.'
Drenth kan alleen maar concluderen dat het Rijk snel werk wil maken van de invoering. 'Er is ook al lang over gepraat natuurlijk.'
Wethouder Erik Drenth
Wethouder Erik Drenth © Martijn Klungel/RTV Noord

Hoeveel gaan gemeenten er op achteruit?

Als het aan Groningen en Friesland ligt zijn de gemeenten in elk geval nog niet uitgepraat. In een gesprek met de minister willen ze duidelijk maken dat de nieuwe verdeling grote gevolgen heeft. Bij de invoering ervan zouden ze per inwoner 150 euro gekort worden. Tot 2025 is dat bedrag echter gelimiteerd tot 37,50 euro. Dan volgt een evaluatie.
'Je zou kunnen zeggen dat gemeenten die lagere bijdrage maar moeten opvangen', zegt Drenth, zelf wethouder in Midden-Groningen. 'Maar na de evaluatie bestaat het risico dat het allemaal nog veel erger wordt en het zelfs ontzettend mis dreigt te gaan voor gemeenten.'
Hoeveel gemeenten precies moeten bezuinigen om de lagere bijdrage vanuit het Rijk op te vangen? 'Dat is lastig te zeggen', vindt Drenth. 'Maar als ik voor mijn gemeente spreek, heb je het in het ergste geval over 2,2 miljoen euro in 2025. Dat staat gelijk aan de helft van de cultuurbegroting of een verhoging van de ozb met tien procent. In die orde van grootte moet je denken.' Hij haast zich erbij te zeggen dat dit fictieve voorbeelden zijn.

Rechter als laatste redmiddel

Als een gesprek met de minister geen oplossing biedt en de beide Kamers voor het plan stemmen, zit er volgens Drenth nog maar één ding op: 'In de wet staat dat gemeenten door het Rijk voldoende gefinancierd moeten worden. Dus als dat niet zo is, kunnen we naar de rechter stappen.'