Tussen de Dijken: Molukkers vertellen over het leven in het Ambonezenbosje

Voorkant van het boek Tussen de Dijken over het Ambonezenbosje
Voorkant van het boek Tussen de Dijken over het Ambonezenbosje © Wiebe Klijnstra/RTV Noord
Zo’n zestig Molukse gezinnen en een groep alleenstaanden uit Nederlands Indië worden begin jaren ’50 ondergebracht in barakken in de Carel Coenraadpolder bij Finsterwolde. Tien jaar later worden ze daar door met karabijnen bewapende politiemannen weer weggehaald.
Over het Ambonezenbosje, zoals de locatie waar de Molukkers woonden nu heet, verschijnt dit weekend het boek Tussen de Dijken, herinneringen aan het Ambonezenbosje.

Vuurpeloton

‘Laat ons alstublieft hier blijven. Anders willen wij in een telegram de koningin verzoeken ons allemaal hier in de kerk door een vuurpeloton te laten doodschieten.’
Het zijn de wanhopige woorden van Lien Talarima bij het gedwongen vertrek van de laatste Molukkers uit het kamp in de Carel Coenraadpolder in december 1961. Voor de Molukkers betekende het gedwongen vertrek het einde van hun nadrukkelijke wens om ooit terug te keren naar Ambon. Het is het dramatische hoogtepunt in het boek Tussen de Dijken van Marjan Brouwers en Maike van der Kooij.
Marjan Brouwers, schrijver Tussen de Dijken, herinneringen aan het Ambonezenbosje
Marjan Brouwers, schrijver Tussen de Dijken, herinneringen aan het Ambonezenbosje © Wiebe Klijnstra/RTV Noord
Het idee voor het boek ontstaat als kunstenaar Maike van der Kooij uit 't Waar aan het werk is in de Carel Coenraadpolder.
Toen ik bezig was met schilderen bij het Ambonezenbosje kreeg ik het idee om er een boek van te maken
Maike van der Kooij - kunstenaar
‘Ik ben landschapsschilder en ik mocht mijn schaftkeet neerzetten bij het Ambonezenbosje. Toen ik daar aan het werk was bedacht ik dat het een beetje raar was dat ik het landschap schilderde, terwijl er zo veel geschiedenis op die plek lag.’

Verhalen en portretten Groninger Molukkers

Van der Kooij zocht contact met de Molukse gemeenschap in Appingedam. Ze wist de oud-bewoners van het kamp warm te krijgen voor haar idee. Ze nodigde de Molukkers uit naar het Ambonezenbosje te komen en daar met haar te praten en rond te lopen. Aansluitend schilderde Van der Kooij in de schaftkeet hun portretten.
‘Toen ik daar mee bezig was kreeg ik het idee om er een boek van te maken. Met de verhalen van de Molukkers naast mijn schilderijen.’ Samen met schrijver Marjan Brouwers ging ze aan de slag.
Het kamp in de Carel Coenraadpolder tijdens een RMS-viering
Het kamp in de Carel Coenraadpolder tijdens een RMS-viering © eigen foto

Van terugkeer kwam niks terecht

Eén van de Molukkers die in het boek aan het woord komen is Engel Talarima. Zij werd in 1954 in de Carel Coenraadpolder geboren en is de dochter van Lien Talarima, de vrouw van de wanhopige oproep aan Koningin Juliana.
Wat ik me van het kamp herinner is dat we een onbezorgd leventje hadden. Er werd heel veel gevliegerd
Engel Talarima
‘Wat ik me van het kamp herinner is dat we een onbezorgd leventje hadden. We gingen er naar de kleuterschool en ik herinner me dat er heel veel werd gevliegerd. De lijnen werden ingesmeerd met fijngemalen glas om daarmee andere vliegers uit de lucht te halen.’

Koffers stonden altijd klaar

Dat het leven voor haar ouders een stuk minder onbezorgd was, blijkt uit de koffers en kisten die altijd klaar stonden voor het vertrek naar Ambon. De meeste van de 12.500 Molukkers die in 1951 naar Nederland kwamen waren soldaten uit het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL). Omdat hun leven in het onafhankelijke Indonesië niet veilig was, werden ze voor een half jaar naar Nederland gehaald. Van terugkeer kwam uiteindelijk niks terecht.
ingang Ambonezenbosje in de Carel Coenraadpolder
ingang Ambonezenbosje in de Carel Coenraadpolder © Wiebe Klijnstra/RTV Noord

We blijven hier tot we teruggaan naar de Molukken

Het kamp in de Carel Coenraadpolder moet begin jaren '60 ontruimd worden. Volgens de overheid onder meer omdat de woonomstandigheden er niet goed genoeg zijn. Molukkers die vrijwillig het kamp willen verlaten krijgen een woning aan de Adamistraat in Appingedam. De bewoners die weigeren te vertrekken worden in december 1961 gedwongen verplaatst naar Foxhol.
‘Mijn vader zei altijd: we blijven hier tot we teruggaan naar de Molukken,’ vertelt Anitha Hallatu in het boek. Zij wordt in 1955 in het kamp geboren. ‘Molukkers laten niet makkelijk hun gevoelens zien, maar mijn vader heeft later hier in Foxhol wel hele lang depressieve buien gehad.’
Tussen de Dijken: Molukkers vertellen over het leven in het Ambonezenbosje
Het boek Tussen de Dijken, herinneringen aan het Ambonezenbosje van Marjan Brouwers en Maike van der Kooij, wordt zaterdag 16 april gepresenteerd in Centrum Kabzeël in Appingedam. Het Radio Noord-programma De Noordmannen praat zondag 24 april uitgebreid met een aantal oud-bewoners van het kamp in de Carel Coenraadpolder en met de makers van het boek.