'Gelukkig hebben we ook nog normale boerenproblemen'

Dagboek van boer Kees Huizinga
Dagboek van boer Kees Huizinga © RTV Noord
Kees Huizinga doet wat hij kan om zijn boerenbedrijf in Oekraïne draaiende te houden. Wat bepaald niet meevalt, nu het land al anderhalve maand in oorlog is met Rusland. Over schaarse kunstmest, dreigende hongersnood en de impact van de oorlog op het dorp.
De in Hellum opgegroeide Kees Huizinga werpt zich op als spreekbuis van de boeren en het volk van Oekraïne. Zo'n twintig jaar geleden trok Huizinga naar dat land om daar een bloeiend boerenbedrijf op te bouwen. Zijn vrouw en kinderen verblijven momenteel vanwege de oorlog in Nederland. RTV Noord heeft geregeld telefonisch contact met Huizinga.
De vorige keer dat we elkaar spraken, vertelde je dat je was begonnen met zaaien, maar dat het voor gewassen als maïs nog iets te vroeg was. Hoe staat het ervoor?
'Gelukkig hebben we ook nog met normale boerenproblemen te maken, namelijk het weer. Het afgelopen weekend heeft het 35 millimeter geregend. Het was ook koud en bewolkt. Dus het is nu te nat om te zaaien.'
Je vertelde ook dat je nog paar duizend ton kunstmest voor eind mei nodig hebt.
'Volgens het oorspronkelijke bouwplan hadden we nog tweeduizend ton nodig. Maar dat plan hebben we aangepast; we hebben het kunnen terugbrengen tot zevenhonderd ton. Dat betekent dat we minder maïs en bieten zaaien. In plaats daarvan hebben we zomergerst en zomertarwe.
Op dat land ligt nu kippenstront. En er zit nog wat stikstof in van de bonen die we daarvóór op het land hadden staan - bonen onttrekken stikstof aan de lucht. En daarom denken we dat we met minder kunstmest toekunnen.'
Je neemt dus genoegen met minder volumeopbrengst?
'Ja, zomergerst en zomertarwe geeft een opbrengst van tussen de vijf en zes ton per hectare. Maïs geeft tussen de tien en twaalf ton opbrengst, twee keer zoveel dus. Daarom heb je voor maïs ook meer kunstmest nodig.'
Een bewuste keuze dus.
'Kunstmest is nu stervensduur. Als het een normaal jaar zou zijn, dan had dit allemaal wel gekund. Maar nu de havens dicht blijven, weet je niet of je het (de oogst) ook allemaal kunt exporteren. Dan ligt het er maar. Bij gerst en tarwe heb je dan in elk geval minder kosten gehad. In ons geval kost het dan 1300 ton minder kunstmest.'
Wat kost een ton kunstmest momenteel?
'Ongeveer duizend dollar. Ruim een jaar geleden was dat ongeveer driehonderd dollar. De prijs is dus meer dan drie keer over de kop gegaan. Dat speelt niet alleen hier. Ik zit ook in een app-groep met boeren van over de hele wereld. Daar zitten ook Afrikaans boeren in; uit Nigeria, Mali en Zuid-Afrika. Die hebben hetzelfde probleem. Diesel is twee keer zo duur en kunstmest is drie keer zo duur geworden.
De boer in Mali zegt: 'We gaan hier weer een hongersnood tegemoet. We weten niet of we de komende drie maanden kunstmest voor ons graan en onze rijst kunnen krijgen. For sure, hunger is knocking at our doors.'
Dat is wat ik anderhalve maand geleden al gezegd heb. In Oost-Afrika zijn nu al anderhalf miljoen kinderen ondervoed. Het Wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties kreeg vijftig procent van zijn voorraad uit Oekraïne; nu dus niet. Die kinderen gaan straks dus dood, als er niks gebeurt.'
Nu over je eigen bedrijf. Hoe staat het met je medewerkers? Een deel van hen vecht aan het front...
'28 van hen zitten in het leger, waarvan 18 aan het front staan. De overige tien zijn op de kazerne of zijn bijvoorbeeld ingezet voor transporttaken. En één van die jongens is nu officieel als vermist verklaard.'
Wat voor invloed heeft dit soort onheilspellende berichten?
'Dat is erg natuurlijk. Een andere jongen uit het dorp hier is omgekomen. Niemand in het dorp heeft ooit zo'n drukke begrafenis gezien. Dat zegt wel genoeg, denk ik.'
Kende je hem?
'Ik heb hem wel eens gezien; zijn vader kende ik wel. Hij zat vroeger bij Lena in de klas. (Lena is een soort tweede moeder voor onze kinderen, een nanny. ) Ze waren familie. Dus iedereen kent die jongen. Dat komt dicht genoeg bij zo.
Ik heb begrepen dat andere soldaten ergens omsingeld zaten. Zij gingen ernaartoe om die jongens te redden. Dat is hem fataal geworden.'
Er verblijven ook vluchtelingen op je bedrijf. Hoe staat het daarmee?
'Momenteel zijn het een stuk of tien. Onder hen mensen uit het oosten, waar gevochten wordt. Die zijn daar met niks weggegaan. Af en toe komt er een vrachtauto met humanitaire hulp op het erf. Lokale vrijwilligers brengen die goederen zo ver mogelijk door naar het oosten en het zuiden, waar ook wordt gevochten.
De mensen die hier onderdak hebben, en ook de tweehonderd die bij familie of kennissen in het dorp verblijven, komen af en toe langs om bijvoorbeeld wat kleren, wat eten, luiers of incontinentiemateriaal op te halen.'
Jij hebt een soort opslagdepot voor hulpgoederen?
'Een soort van overslag. Een vrachtwagen komt uit het Westen hier naar toe; dat heeft mijn vrouw dan geregeld, met andere Nederlanders. Bijvoorbeeld uit Hellum en de padvinders in Slochteren. Zo zijn er heel veel mensen die allerlei inzamelacties houden. En dan zorgen wij dat het onze kant op komt. Onze lokale vrijwilligers brengen het dan weer verder het land in.
Het is niet zo dat het op de laatste onderbroek en de laatste sok nauwkeurig bijgehouden wordt. Het is belangrijk dat je mekaar vertrouwt. Die lokale vrijwilligers halen het dan weer op. Je gaat niet opschrijven 'die heeft zoveel onderbroeken meegenomen, die zoveel blikken soep en die zoveel pakken macaroni'. Het maakt niet zoveel uit waar het terecht komt, als het maar bij mensen in nood terecht komt. En dat gaat best goed.
Af en toe belt iemand: 'Heb je nog wat?' Dan doen we van ons zelf nog wat uien, wortels en suiker erbij. Dan gaat dat ergens naartoe.
We hebben best nog veel uien en wortels in opslag liggen. Daarvan hebben we ook best veel weggegeven. Maar we moeten ze ook nog verkopen natuurlijk. We kunnen niet alles weggeven, want dan snijden we onszelf in de vingers.
Het is voor ons best wel lastig nu om dingen in het westen van Oekraïne te verkopen. Daar zitten heel veel vluchtelingen, maar daar is ook heel veel gratis groente - wortels, uien, kool - uit het Westen gekomen. Die mensen kunnen daar dus gratis groenten krijgen. Dus dan gaan ze onze uien niet kopen.'
En je kunt ze nu niet zo maar ergens anders slijten.
'Nee, en dat is op zich ook helemaal niet erg. In alle paniek en nood is het hartstikke goed dat het geleverd is. Maar je moet nu langzamerhand richting het model waarin je Oekraïense boeren en verwerkers geld geeft, zodat zij hun product gratis weg kunnen geven aan mensen in nood.
Anders haal je dat spul uit Europa. Dat moet met een hoop diesel deze kant op worden gebracht; de olie daarvoor komt uit Rusland en daar sponser je Poetin weer mee. En de lokale boeren en verwerkers kunnen hun producten niet kwijt. Zo ondermijn je Oekraïene ermee. Je moet eigenlijk nu overgaan tot geldelijke donaties.'
Is de bodem van je schatkist in zicht?
'Tot de oogst halen we het nog wel. Maar je moet wel weer wat verkopen. Anders houden we het niet vol. Die havens van Oekraïne aan de Zwarte Zee moeten open. Dat is de enige manier waarop Oekraïne haar producten kan verkopen. Als die niet opengaan...de oogst van vorig jaar ligt nog in de schuur; de oogst van dit jaar komt erbij. En dan hebben de boeren ook geen geld om kunstmest, zaaigoed en diesel te kopen voor de oogst van 2023. Dan ben je al drie jaar kwijt.'