Gemeenten grijpen in: jeugdzorgbedrijven mogen nog maximaal vijf procent winst maken (update)

Een cliënt in een jeugdzorginstelling
Een cliënt in een jeugdzorginstelling © Cottonbro/Pexels
Jeugdzorgbedrijven in onze provincie mogen nog maximaal vijf procent winst maken. Dat is een van de regels waarmee Groninger gemeenten contracten met deze aanbieders willen aanscherpen.
De nieuwe regels zijn opgesteld door het samenwerkingsverband van Groningse gemeenten op het gebied van publieke gezondheid en zorg.

Werkwijze is legaal, maar moreel verwerpelijk

Dinsdag maakte RTV Noord bekend dat de inmiddels failliete MartiniZorg-eigenaar Ruud Slot twee miljoen euro aan zorggeld niet aan zorg uitgaf, maar uitkeerde aan zijn eigen bedrijf. Deskundigen noemen die handelwijze legaal, maar moreel verwerpelijk.
In contracten die gemeenten afsluiten met jeugdzorginstellingen komen nu strengere regels. ‘Voor iedereen geldt dat er niet meer dan vijf procent winst mag zijn van de totale omzet', zegt bestuurslid Peter Verschuren.
'Voor maatschappen en eenmanszaken geldt daarnaast dat elke vennoot niet meer dan 100.000 euro winst mag maken.' Ook moet maatschappelijk geld worden besteed aan zaken die de kwaliteit van de jeugdzorg verbeteren en bijvoorbeeld niet aan onroerend goed.
Peter Verschuren
Peter Verschuren © Tristan Braakman/RTV Noord

'Systeem zal niet waterdicht zijn'

Verschuren geeft bij de maatregelen wel een waarschuwing. ‘Want we beseffen dat ook dit systeem niet waterdicht zal zijn. Als we signalen krijgen dat er ergens iets mis gaat, dan zullen we betrokkenen om opheldering vragen, en als het moet onderzoek instellen. Dat kan leiden tot het beëindigen van het zorgcontract. Maar we zullen niet honderd procent voorkomen dat er kleine zorgbedrijven bestaan waar het niet goed gaat.’
Bij MartiniZorg was volgens de inspectie ook sprake van een ‘(schijn van) belangenverstrengeling’ door de vele bv's die onder moederbedrijf De ZorgZaak vielen. Daardoor was onduidelijk welke diensten deze bedrijfjes aan elkaar leverden en tegen welke prijs. Een verbod op contracten met bedrijven die zo'n 'boomstructuur' hebben, is volgens Verschuren niet aan de orde.
‘Er zijn ook veel bedrijven die inzetten op innovatie in de zorg, en die welwillend zijn. Die gebruiken vaak ook veel bv’tjes. Bij die bedrijven hebben we wel belang.’

Inspectie heeft te weinig mensen voor controles

Hoogleraar Financial Accounting Jeroen Suijs (Erasmus Universiteit) is kritisch op een maximaal winstpercentage voor zorgbedrijven. ‘Dat zorgt ervoor dat kwaadwillende ondernemers allerlei onnodige kostenposten creëren, waardoor alsnog zorggeld niet aan zorg wordt besteed.'
Suijs denkt vooral dat de controle op zorginstellingen beter moet. ‘De eisen om een zorgonderneming te kunnen starten zijn niet heel hoog.’ Volgens hem vertrouwt de overheid op de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd om de rotte appels uit het systeem te halen. ‘Maar die hebben er de capaciteit helemaal niet voor om daar volledig in te zijn.’ Overheden moeten niet te goedgelovig zijn, vindt Suijs.
Hugo de Jonge zou de marktwerking beteugelen, maar heeft daar niets aan gedaan
Harrie Verbon - Emeritus-hoogleraar Openbare Financiën
Zijn er dan geen andere manieren om zorginstellingen aan banden te leggen? Volgens Harrie Verbon, emeritus-hoogleraar Openbare Financiën in Tilburg, is dat niet eenvoudig.
‘Het liefst wil je dat de overheid de marktwerking in de zorg terugdraait. Als de overheid dat doet, zal het al die zorgbedrijven moeten onteigenen. Dat zal vele rechtszaken en enorme kosten tot gevolg hebben. Dat schrikt de politiek af.’
Hij ziet het daar dan ook niet van komen. ‘Hugo de Jonge (de vorige zorgminister, red.) zou de marktwerking tijdens het vorige kabinet beteugelen, maar hij heeft daar niets aan gedaan.’

Vage contracten maakten aanpak moeilijk

Een andere optie is volgens Verbon dat gemeenten in contracten met zorgaanbieders vast laten leggen dat dividenduitkeringen niet mogen. Dat allerlei nevenbv’tjes niet zijn toegestaan, om op die manier te voorkomen dat zorggeld weglekt. Dat doen gemeenten tot nu toe nauwelijks.
Dat heeft volgens zowel Verbon als Suijs te maken met de decentralisatie, waardoor gemeenten sinds 2015 de zorg op hun bordje hebben. Gemeenten hadden volgens hen te weinig kennis en expertise in huis om te weten hoe je de zorg goed regelt en contractueel vastlegt.
Verbon: ‘Gemeenten hadden daar helemaal geen ervaring mee. Er zijn ook weinig juristen in dienst. Daardoor bleven heel veel contracten vaag. En dan is het moeilijk om op te treden tegen ongewenste situaties.’
Suijs vult aan: ‘Het is dan eigenlijk de gemeente zelf die in de fout gaat. Die moet gewoon goede en heldere afspraken met zorgondernemers maken. Ze moeten vooral niet te goed van vertrouwen zijn.'
MartiniZorg, locatie Oosterparkheem
MartiniZorg, locatie Oosterparkheem © ANP

Ook extra maatregelen buiten jeugdzorg

De gemeente Groningen, die destijds het contract met MartiniZorg afsloot, stelt dat het voorkomen van extreme winsten van zorgaanbieders een complex vraagstuk is 'vanwege diverse tegenstrijdige belangen, wetgeving en voorschriften'.
De gemeente vindt haar eigen contracten met zorgaanbieders niet vaag. Wel zijn er aanvullende maatregelen gepland of al genomen. Zo wil men bij de inkoop van beschermd wonen en huishoudelijke hulp voorkomen dat bedrijven veel winst maken op hun zorgcontracten. 'We sluiten aan bij de landelijke tendens door winst hoger dan vijf procent als overwinst aan te merken', schrijft de gemeente.
Ook moet iedere winst boven de vijf procent aantoonbaar ten goede komen aan de zorg voor inwoners in de regio Groningen. Verder mag een zorgondernemer pas onder strikte voorwaarden dividend uitkeren en worden er financiële beperkingen opgelegd aan bestuurders van een zorginstelling én hun directe familieleden.
Jeugdzorgbedrijven mogen nog maximaal vijf procent winst maken

Raadsvragen PvdA, SP en GL

De fracties van de PvdA, SP en GroenLinks in de gemeente Groningen hebben dinsdagavond vragen gesteld aan het college van B&W over de kwestie. De partijen willen onder meer weten of de gemeente aan Slot kan vragen - of hem desnoods dwingen - inzage te geven in de besteding van het aan hemzelf uitgekeerde geld. Eerder weigerde de eigenaar van MartiniZorg die inzage nog te geven aan RTV Noord.
Ook vragen ze het gemeentebestuur te kijken of er de gemeentelijke financiering gedeeltelijk of helemaal teruggevorderd kan worden. De drie partijen willen ook weten welke stappen het college neemt om in de toekomst dergelijke voorvallen te voorkomen.

'Geld moet naar de zorg'

SP-fractievoorzitter Jimmy Dijk: 'De zelfverrijking gaat ten koste van cliënten en werknemers. Dat is wat de markt veroorzaakt en de wet toestaat. We moeten de marktwerking in de zorg zo snel mogelijk stoppen. Geld voor de zorg moet naar de zorg.'
Julian Bushoff, fractievoorzitter van de PvdA, is het daarmee eens. 'Zorg moet gaan om mensen en niet om winst. Het tegenovergestelde lijkt het geval bij MartiniZorg. Een onacceptabel resultaat van doorgeslagen marktwerking. Dividend die nu in de zak van de eigenaar verdwijnt hoort naar de zorg te gaan.'
Dit bericht is geüpdatet met de vragen van PvdA, SP en GroenLinks