De problematiek van Ter Apel: 'Kleinste verhoging van instroom kunnen we niet aan' (update)

Asielzoekers slapen tegen een boom voor de opvang in Ter Apel
Asielzoekers slapen tegen een boom voor de opvang in Ter Apel © Martijn Klungel/RTV Noord
'Elke dag lopen wij tegen problemen aan en elke dag weer moeten wij zorgen dat er genoeg andere locaties in het land zijn om mensen naartoe te brengen. Gisteravond is dat niet gelukt', reageert Milo Schoenmaker, bestuursvoorzitter van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), op de crisis bij het aanmeldcentrum in Ter Apel.
De crisis bereikte dinsdagavond een nieuw dieptepunt toen tientallen asielzoekers de avond buiten het hek moesten doorbrengen. Met stoom en kokend water is uiteindelijk na middernacht een plek voor hen gevonden in de wachtruimtes en kantoren van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).

Problematiek

'Wij hebben mensen overdag naar andere locaties gebracht. Maar er komen steeds meer mensen bij. Dat is de problematiek in Ter Apel: dat we zó vol zitten, dat we een kleinste verhoging van de instroom niet aankunnen. En dat speelde zich gisteravond ook af. Dus op enig moment moesten we concluderen dat er wel mensen waren, maar geen doorreismogelijkheden meer en dan zie je de problemen van gisteravond', zegt Schoenmaker op Radio 1.
Een achtergebleven dekentje, waar vluchtelingen zich warm mee moesten houden
Een achtergebleven dekentje, waar vluchtelingen zich warm mee moesten houden © Tristan Braakman/RTV Noord

Improviseren

De centrale opvanglocatie in Ter Apel heeft plek voor maximaal tweeduizend mensen en volgens Schoenmaker probeert het COA zich daar met man en macht aan te houden. 'Maar wij kunnen geen ijzer met handen breken als we echt geen andere locaties hebben en dus mensen niet kunnen wegbrengen. Dan moeten we improviseren. Ik ben blij dat we mensen afgelopen nacht in ieder geval onder dak hebben gebracht, weliswaar in een wachtruimte, maar wel in een wat warmere omgeving. Vandaag staat de opgave voor ons klaar om opnieuw te zoeken naar aanvullende plekken.'
Dit is niet hoe we in Nederland om willen gaan met mensen die onze bescherming zoeken
Staatssecretaris Van der Burg

Dubbele opgave veiligheidsregio's

Het COA staat dagelijks in nauw contact met het ministerie. Afgelopen nacht is er eveneens contact geweest met staatssecretaris Eric van der Burg (VVD). 'Het lastige is dat de crisis noodopvang eigenlijk bij de veiligheidsregio's plaats moet vinden. Dat zijn de regio's in het land die dit moeten organiseren en die zitten momenteel tot aan de nok aan het werk met de opvang van Oekraïners. Dat maakt dat er eigenlijk een dubbele opgave ligt en dat maakt ook dat het heel lastig is om nu nog door te schakelen. We zullen met elkaar, met het ministerie en de veiligheidsregio's, moeten kijken wat we nog kunnen doen. Dat betekent dat we iedere keer weer op de grens zitten van wat nog kan in Ter Apel. Er zal een oplossing moeten komen', vindt Schoenmaker.
Staatssecretaris Van der Burg doet naar aanleiding van de gebeurtenissen van afgelopen nacht een beroep op alle gemeenten om te helpen met een betere spreiding van asielzoekers. 'Gisterenavond is het flink misgegaan in Ter Apel', erkent Van der Burg. 'Ik vind het verschrikkelijk dat we deze mensen een aantal uren geen dak boven het hoofd hebben kunnen bieden. Dit is niet hoe we in Nederland om willen gaan met mensen die onze bescherming zoeken.' Om herhaling te voorkomen, is volgens Van der Burg 'dringend betere spreiding van de druk op de asielopvang nodig door Nederland'. Hij doet daarvoor een beroep op alle gemeenten 'om verantwoordelijkheid te nemen voor de opgave waar we samen voor staan'.

Op zoek naar grotere locaties

Ter Apel krijgt inmiddels wel hulp van andere gemeenten, maar volgens de bestuursvoorzitter van het COA gaat het vaak om relatief kleine locaties waar hooguit honderd mensen kunnen verblijven. 'Daar zijn we dan één dag mee geholpen en dat zijn ook locaties die we vrij snel moeten inleveren, binnen een week of binnen een maand. Dat maakt dat we nooit op een niveau komen waarin het wat rustiger is. Waar we nu echt naar zoeken zijn grotere locaties voor twee- of driehonderd mensen, waar ze ook langere tijd kunnen blijven, een paar maanden. Dan hebben we een betere situatie, ook in Ter Apel', besluit Schoenmaker.
Het is schrijnend dat er duizenden bedden voor Oekraïners leegstaan, terwijl in Ter Apel mensen op de grond moeten liggen
GroenLinks-Kamerlid Suzanne Kröger

Woede in Kamer over volle asielopvang

In de Tweede Kamer is met woede en afschuw gereageerd op de beelden van RTV Noord uit Ter Apel van afgelopen nacht. 'Verschrikkelijk en mensonterend', zegt GroenLinks-Kamerlid Suzanne Kröger. 'Maar niet onverwacht.' Het is volgens haar 'bewust beleid' om de opvangcapaciteit zo krap mogelijk te plannen. Zij pleit voor meer kleinschalige opvang, omdat daar meer draagvlak voor is bij gemeenten dan voor grote opvangcentra. Daar moet extra geld voor komen.

'Puinhoop'

Kröger herhaalt verder haar oproep aan staatssecretaris Van der Burg tot een gezamenlijke aanpak van de opvang van reguliere asielzoekers en vluchtelingen uit Oekraïne. 'Het is schrijnend dat er duizenden bedden voor Oekraïners leegstaan, terwijl in Ter Apel mensen op de grond moeten liggen.'
'De asielopvang is een puinhoop', zegt SP-Kamerlid Jasper van Dijk. 'Het kabinet moet veel meer werk maken van goede opvang met voldoende capaciteit en snellere procedures. Mensen die recht hebben op asiel moeten snel doorstromen, mensen die geen recht hebben op asiel moeten terugkeren.'

'Kabinet faalt hard'

'Het is te triest voor woorden dat we als land zo omgaan met mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld', zegt PvdA'er Kati Piri. 'Onwil of onmacht, feit is dat het kabinet hard faalt om fatsoenlijke opvang voor deze mensen te regelen. De staatssecretaris moet acuut stad en land af om op zoek te gaan naar extra slaapplekken.'
Volgens D66-Kamerlid Anne-Marijke Podt komen er alleen oplossingen als het Rijk en gemeenten meer doen. 'Dus aantrekkelijker maken voor gemeenten en meer permanente centra in plaats van drie weken nieuwe noodopvang en uitstroom naar woonruimte.' Ze vindt dat er nog voor de zomer een aanmeldcentrum bij moet komen. 'Dat vraag ik graag aan de staatssecretaris.'

'Schrijnende beelden'

Don Ceder (ChristenUnie) noemt de beelden uit Ter Apel van afgelopen nacht schrijnend. 'Dit is onacceptabel. Het kan niet zo zijn dat we op deze manier mensen die van oorlogen en conflict vluchten in Nederland verwelkomen.'
Dit is niet de tijd om weg te duiken, maar om verantwoordelijkheid te nemen
Sander Schaap, manager Vluchtelingenwerk

Kamer stemt uitbreiding noodwet weg

Geschokte reacties dus in de Tweede Kamer. Toch is gisteravond de uitbreiding van de noodwet voor Oekraïners niet aangenomen door die Kamer. Vluchtelingenwerk pleit al langer voor die uitbreiding naar andere groepen, zoals Syriërs en mensen uit Jemen en Afghanistan. De staatssecretaris zou gemeenten dan dwingend kunnen vertellen dat het tijd wordt dat ze deze asielzoekers opvangen. 'Als het voorstel wel was aangenomen, had dit voorkomen kunnen worden’, zegt een Vluchtelingenwerk-woordvoerder.
De organisatie spreekt van een ‘nieuw dieptepunt’. ‘We zijn hier heel erg van geschrokken, maar we hebben dit kunnen zien aankomen. Er wordt gezegd dat de problemen van gisteravond komen doordat er geen vervoer was naar Budel, maar als Ter Apel minder vol was geweest, hadden de mensen daar gewoon opgevangen kunnen worden. Dit speelt al heel lang. Er moet gewoon op korte termijn opnieuw een beroep worden gedaan op burgemeesters voor meer opvangplekken.’ Manager Sander Schaap van Vluchtelingenwerk verwoordt het als volgt: 'Dit is niet de tijd om weg te duiken, maar om verantwoordelijkheid te nemen.'
Het is in Groningen niet de eerste keer dat we het menselijk leed van dichtbij zien als gevolg van bepaalde keuzes
Fredric Geijtenbeek, fractievoorzitter van de ChristenUnie in Provinciale Staten van Groningen

Afdwingen

De Groningse commissaris van de koning René Paas noemt de gebeurtenissen in Ter Apel een 'nieuw dieptepunt'. 'Het is vooral beschamend, omdat we dit al maanden konden zien aankomen. De opvang van asielzoekers vergt snel meer capaciteit. Het Rijk moet dat regelen. Het is echt de hoogste tijd dat het kabinet de bevoegdheden regelt om dat af te dwingen als het niet vrijwillig gaat.'
Volgens de coalitiepartijen in de provincie Groningen moeten er naast een aanmeldcentrum extra opvanglocaties komen. Onder andere het CDA, GroenLinks en de PvdA wijzen daarbij op de verantwoordelijkheid van gemeenten elders in Nederland. ‘Als Groningen doen we al een behoorlijke duit in het zakje wat betreft ondersteuning van vluchtelingen’, zegt Robert de Wit, fractievoorzitter van het CDA. ‘Het wordt tijd dat ook de rest van Nederland verantwoordelijkheid pakt.’
Bovendien is de situatie niet nieuw, zeggen onder meer de ChristenUnie en D66 in Groningen. ‘We moeten niet doen alsof hier dinsdagavond iets gebeurd is dat niemand aan zag komen’, zegt Fredric Geijtenbeek, fractievoorzitter van de ChristenUnie. ‘Het is het gevolg van jarenlang beleid en van de keuze om niet meer aanmeldlocaties te openen. Het is in Groningen niet de eerste keer dat we het menselijk leed van dichtbij zien als gevolg van bepaalde keuzes. In Den Haag kan iets een logische keuze lijken, maar als je de mens ziet, is dat niet te begrijpen.’

VVD Groningen: maak tempo

De Groninger VVD Statenfractie wil dat de provincie en het Rijk nu tempo gaan maken met het instellen van een extra permanente aanmeldlocatie voor asielzoekers buiten de provincie Groningen. De liberalen trokken al herhaaldelijk aan de bel over de capaciteitsproblemen in Ter Apel, maar zien naar aanleiding van de problemen van afgelopen nacht reden om het provinciebestuur opnieuw tot tempo te manen.
'Het tekort aan structurele aanmeldplekken is ons al langer een doorn in het oog', stelt Statenlid Mada Miesen. 'Door de komst van de grote aantallen vluchtelingen uit Afghanistan en Oekraïne staat Ter Apel al te lang onder een te hoge druk, het wordt tijd dat andere provincies ook hun verantwoordelijkheid nemen.'

Hulp van andere provincies

De liberalen hekelen vooral het lage tempo waarin de zoektocht naar een extra aanmeldlocatie lijkt te verlopen: 'Wij waarschuwen bijna maandelijks voor het capaciteitsgebrek dat door de vluchtelingenstroom uit Afghanistan alleen nog maar nijpender is geworden. Nu moeten ook andere provincies naar voren stappen om opvang te bieden. Dat asielzoekers buiten op een grasveld onder een dekentje moesten slapen, was niet nodig geweest en beslist te voorkomen.'
Update: Dit bericht is meerdere keren aangevuld met reacties.