Koen Schuiling: 'Als ik zes weken vooruitkijk, dan houd ik echt mijn hart vast'

Koen Schuiling, voor het aanmeldcentrum in Ter Apel
Koen Schuiling, voor het aanmeldcentrum in Ter Apel © ANP/Gemeente Groningen/Beeldbewerking RTV Noord
De problemen rond het aanmeldcentrum in Ter Apel werden lang door Den Haag op hun beloop gelaten. Tot ergernis van Koen Schuiling, burgemeester van Groningen en voorzitter van de Groningse Veiligheidsregio. 'Het moet nu worden geregeld. Straks komen er opnieuw verkiezingen aan en dan gebeurt er wéér niks.'
Asielzoekers die van noodopvang naar noodopvang worden gebracht en rijen veldbedden in hallen. Bestuurders verklaren omstandig dat ze hun uiterste best doen, maar geen ijzer met handen kunnen breken. 'Ter Apel' is al maanden vrijwel dagelijks in het nieuws.
Zoals bekend is er een nijpend gebrek aan opvangplekken voor asielzoekers. De azc's zitten vol, de doorstroom stokt. Dat werd vorig najaar al duidelijk toen het aanmeldcentrum in Ter Apel overbelast raakte. Met schrijnende gevolgen voor de gezondheid en de veiligheid van de asielzoekers die er verbleven. Toen Schuiling zelf poolshoogte nam, wist hij niet wat hij zag. 'We tonen ons geen beschaafd land', zei hij daarover in het actualiteitenprogramma Nieuwsuur.

Schokgolf

De beelden van tientallen pas gearriveerde asielzoekers, die niet naar binnen mochten en daardoor aanvankelijk buiten moesten slapen, veroorzaakten een schokgolf. Het leidde ertoe dat werd overgegaan tot crisisnoodopvang, een uiterste maatregel. Twee dagen later werd voor dat doel de Eurohal in Zuidbroek voor de eerste keer ingezet. Honderd asielzoekers konden er voor één nacht terecht, zodat ze niet in de buitenlucht hoefden te slapen.
Schuiling sprak toen de verwachting uit in dat in zijn veiligheidsregio crisisnoodopvang daarna niet meer nodig zou zijn: 'Anders is er iets heel erg misgegaan.' Maar al gauw werden zijn woorden gelogenstraft.
Inmiddels staat de teller in Veiligheidsregio Groningen op 310 crisisnoodopvangplekken. Wat is er misgegaan?
'Het eerste is dat de instroom groter is dan verwacht. Het tweede is dat de doorstroom van statushouders (vluchtelingen die in Nederland mogen blijven - red.) vanuit de azc's niet op gang komt. Dat waren een half jaar geleden 12.000. Inmiddels zijn dat al veel meer dan 13.000.'
Het COA waarschuwde al eerder dat dit jaar duizenden plekken meer nodig zouden zijn. Was uw uitspraak in mei niet hopen tegen beter weten in?
'Die was wel gebaseerd op afspraken die toen in de maak waren en ook werden opgevolgd. Dus alle veiligheidsregio's helpen bij de crisisnoodopvang. Die was er toen nog niet, maar dat is dus wel gebeurd. Dan heb je het wel over 600 tot 900 plekken, dat is geen klein bier. Er gebeurt dus heel veel, maar we zien dat de instroom hoger is dan verondersteld.'
Dit is niet een natuurverschijnsel, dit is een gecreëerd probleem
Koen Schuiling
Noodopvang, crisisnoodopvang: het zijn per definitie lapmiddelen van tijdelijke aard. Ter Apel is er nauwelijks mee geholpen, want elke dag melden zich weer nieuwe asielzoekers aan de poort van het enige aanmeldcentrum in Nederland. Staatssecretaris Van der Burg (Justitie en Veiligheid) is achter de schermen bezig verspreid over het land vier nieuwe aanmeldcentra te realiseren, om daarmee Ter Apel in rustiger vaarwater te krijgen. Maar geen gemeente zit op zo'n aanmeldcentrum te wachten. Schuiling heeft er zo langzamerhand genoeg van.

Punt van grote zorg

'Ik hoor nu al weken de staatssecretaris zeggen dat hij ermee bezig is', zegt hij. 'Mijn kritiek zit er ook in dat hij niet de aanwijzingsbevoegdheid heeft om gemeenten harder te laten lopen, onder andere bij de opvang van statushouders. Dus dit blijft een punt van grote zorg.
De inzet van de staatssecretaris staat niet ter discussie. Maar ik constateer wél dat hij nog niet binnen de Tweede Kamerfracties geregeld heeft weten te krijgen dat die extra aanmeldcentra er komen. En ook niet dat hij een aanwijsbevoegdheid krijgt. Als we dat niet hebben, dan blijven we met dit probleem zitten.'
Tientallen asielzoekers verbleven in mei urenlang buiten omdat er geen plek was
Tientallen asielzoekers verbleven in mei urenlang buiten omdat er geen plek was © Martijn Klungel/RTV Noord
Schuiling vervolgt: 'Dit is niet een natuurverschijnsel, dit is een gecreëerd probleem. We kunnen het oplossen, maar dan moet hij tegen gemeenten kunnen zeggen: jullie hebben nog nooit wat laten zien in dit dossier. Jullie moeten ook zoveel statushouders opvangen, of een keer meehelpen bij de crisisnoodopvang. En hij moet de politieke ruimte krijgen om die aanmeldcentra te maken.'
Nog een probleem: het gebrek aan woonruimte voor de meer dan 13.000 statushouders, die plekken in azc's blijven bezetten omdat ze geen huis kunnen krijgen. Schuiling zegt daarover: 'Dat (probleem) wordt in Groningen nog eens versterkt omdat wij al zoveel extra tijdelijke woningen nodig hebben vanwege de aardbevingsschade.'
Henri Lenferink, de vicevoorzitter van het Veiligheidsberaad, zei donderdag in het programma Op 1: 'We doen wat we kunnen, maar er komt een keer een einde aan.' Ziet u dat ook zo?
'Een einde kan er niet aan komen, want dan heb je gewoon mensen voor de poort liggen. Het zal dus moeten doorgaan. Iedereen heeft altijd wel een sporthal ter beschikking. Maar als we die statushouders van een huis konden voorzien, dan was het probleem opgelost, want dan is er weer plek in de azc's. Maar dat hebben we dus nu niet.'
Wat kan de Veiligheidsregio Groningen nog aan?
'Niet veel meer. Ik merk het aan de mensen die het werk het doen - die zijn al sinds de herfst dag in, dag uit hiermee bezig. Die gaan niet vrijdag om vijf uur naar huis. In tegendeel. Of ze worden 's avonds weer opgetrommeld omdat ze van alles moeten doen. De inrichting, de verzorging, de beveiliging, medische zorg, noem maar op. Dat is een veel breder spectrum dan menigeen zich eigenlijk realiseert.
Want heel veel van de mensen die hierheen komen hebben ook andere klachten. Ook daarvan zegt het COA: we kunnen medische zorg of een arts leveren in een azc, maar niet overal in het land. Terwijl onze gewone huisartsen en psychiaters ook allemaal overbelast zijn, om maar een voorbeeld te geven.
Dan heb je nog een veiligheidsprobleem, omdat er hier en daar opstootjes ontstaan, omdat twee groepen niet onder één dak kunnen. De mensen in Groningen zijn hier al maanden mee bezig.'
De Topsporthal in Leek
De Topsporthal in Leek © Jan Been/RTV Noord
Meer dan in andere veiligheidsregio's?
'Er zijn ook een paar anderen die willen leveren. Daar zijn Amsterdam en Utrecht voorbeelden van. Daar wordt ook heel veel gedaan. Of kijk naar Leeuwarden, waar in het WTC ook al een paar honderd mensen worden opgevangen, over een hele lange tijd inmiddels. Dus daar is de inspanning heel groot.
Maar het komt dus heel vaak op dezelfde schouders neer. Er zullen dus echt een paar anderen moeten bijspringen. Ook al lever je geen noodopvang, help dan om mensen te registreren, zorg voor schoonmaakploegen of noem maar op.
Het is zó’n enorm vraagstuk, maar wel één dat we met z’n allen best kunnen oplossen. Als je naar de absolute cijfers kijkt, dan is het heel veel. Maar kijk je naar een heel land, dan moeten we dan best kunnen doen, als iedereen z’n schouders eronder zet.'
Dit voorjaar noemde u Ter Apel ‘ons eigen Lampedusa’. Hoe is de situatie er nu, wat u betreft?
'Nou, dat getal van 2000 (asielzoekers, red.) is wat we redelijkerwijs aankunnen…'
Maar er slapen nog steeds mensen op stoelen.
'Precies. Zodra het er meer worden dan die 2000, loopt het ook meteen over. Dat getal van 2000 is het absolute maximum. Bij 2010 raken we nog niet in paniek, maar bij 2100 dus wél. Qua veiligheid en hygiëne is de zaak nu weer op orde, al blijft het kwetsbaar. Probleem is dat we standaard op die 2000 zitten, waardoor er geen enkele speling meer is.'
Ik moet afgaan op wat er wordt geleverd, en dat is onder de maat
Koen schuiling
Rutte was onlangs in Ter Apel. Helpt zo’n bezoek om de zaak in Den Haag nog eens voor het voetlicht te krijgen?
'Het bezoek was in ieder geval bedoeld om de medewerkers een hart onder de riem te steken, want die lopen op de toppen van hun kunnen. Het ziekteverzuim is hoog – ook al een indicatie dat er écht wat aan de hand is. Ik heb ook echt wel het idee dat zowel Van der Burg als Rutte de noodzaak van die extra aanmeldcentra en aanwijsbevoegdheid inzien. Al moet ik afgaan op wat er wordt geleverd, en dat is onder de maat.'
Er wordt nu gesproken over vier nieuwe grootschalige noodopvanglocaties, verspreid over het land. Helpt dat?
'Alles helpt. Je voorziet mensen dan in ieder geval van een adequaat bed, je laat hun kinderen spelen, je zorgt voor hygiëne en er is ruimte voor extra zorg. Maar het is geen structurele oplossing. Die is dat je de statushouders uit de azc’s krijgt.'
De inmiddels afgebroken paviljoententen in Ter Apel
De inmiddels afgebroken paviljoententen in Ter Apel © ANP
U heeft zich lange tijd een roepende in de woestijn gevoeld. Hoe kijkt u daar nu tegenaan?
'We hebben in ieder geval voor elkaar gekregen dat er meer crisisopvang komt, dus dat is winst. Wat ook winst is, is dat de staatssecretaris met gemeenten in gesprek is over die schepen, om meer ruimte in het systeem te krijgen. Zoals hij ook bezig is om meer aanmeldcentra in het land te krijgen. Zoals ook door onze inspanningen die tenten in Ter Apel weer zijn verwijderd. Was dat niet gebeurd, dan hadden die mensen daar nu structureel ingezeten. Zo bekeken, dus met een halfvol glas, is er best wel wat bereikt.
Maar als ik zes weken vooruitkijk, naar wat erop ons afkomt - en dat is dat er een aantal noodopvangcentra verdwijnen, omdat daar andere groepen in moeten - dan hou ik echt mijn hart vast.'
Omdat een wetswijziging voor die aanwijsbevoegdheid er nog niet is en die aanmeldcentra evenmin.
'Klopt. Het is inmiddels juni. Als dat wetsontwerp er voor het reces niet doorkomt en het pas in september weer wordt opgepakt, wat ik niet uitsluit, dan krijg je een herhaling van vorig jaar. Toen zeiden mensen: in verband met de gemeenteraadsverkiezingen doen we even niks. Straks heb je wéér mensen die zeggen: we doen nou even niks, want er komen provinciale stateverkiezingen aan. Daarom zeg ik: dit is een gecreëerd probleem. Doe nou niet of het allemaal heel ingewikkeld is. Als we willen, dan kunnen we het oplossen.'
Maar zo cynisch wordt het dus gespeeld: op handen zijnde verkiezingen kunnen alles dwarsbomen.
'Dat hebben we vorig jaar toch gezien? We doen binnen Veiligheidsregio Groningen in ieder geval wat we kunnen. En dat hebben we steeds gedaan. Wij hebben in Groningen al permanent méér gedaan dan elders, de goeden niet te na gesproken.'