Wordt Mollema honderd jaar later de opvolger van 'Groninger stijfkop' Herman Nankman?

Bauke Mollema trekt de kampioenstrui van het tijdrijden aan
Bauke Mollema trekt de kampioenstrui van het tijdrijden aan © ANP
Precies honderd jaar geleden werd de Groninger wielrenner Herman Nankman Nederlands kampioen op de weg. Bauke Mollema, die woensdag voor het eerst de tijdrijdtitel pakte, kan vrijdagmiddag in zijn voetsporen treden. Of de koers net zo spectaculair wordt als Nankmans titelstrijd in 1922? Dat wordt knap lastig.
Hermannus Wilhelmus Nankman wordt op 3 maart 1896 geboren in Groningen. Hij groeit uit tot een goede renner in eigen land en beleeft zijn glansstuk uit zijn wielercarrière in 1922, tijdens het NK op de weg.
Op deze poster staat ook de naam Herman Nankman, tussen wielergrootheden als Piet Moeskops en Klaas van Nek
Op deze poster staat ook de naam Herman Nankman, tussen wielergrootheden als Piet Moeskops en Klaas van Nek © Stichting Niet te Kraken/Archief Go Ahead Eagles

Mollemalen

Gelijkenissen met Mollema zijn er, getuige de woorden van een sportverslaggever van De Volkskrant, die in de jaren '60 herinneringen ophaalt aan Nankman. 'Nankman mocht dan bij de bekwame pistiers wat klasse tekort komen, heftig schuddend met het hoofd wierp hij zich steeds met zoveel ijver in de strijd, dat zijn populariteit zeer snel steeg.'
Het 'heftig schudden met het hoofd' noemen we tegenwoordig stoempen, of beter nog: mollemalen, het handelsmerk van Bauke Mollema, zoals wielerjournalist Thijs Zonneveld het noemt na de etappezege van de Groninger in de Tour van 2017.

Succes op wielerbanen

Terug naar honderd jaar geleden. Nankman, alias de Beere is een verdienstelijk renner die ook vaak op de wielerbaan te vinden is. Hij doet mee aan baanwedstrijden in het hele land: Amsterdam, Tilburg, Bergen op Zoom, Rijswijk en natuurlijk in zijn eigen Groningen. Stad heeft dan nog meerdere wielerbanen, zoals in het Stadspark, langs de Korreweg en het beroemde Velodrôme, aan de Paterswoldseweg, waar tegenwoordig de wijk Corpus den Hoorn staat.
De oude wielerbaan aan de Paterswoldseweg in Groningen (1929-1936)
De oude wielerbaan aan de Paterswoldseweg in Groningen (1929-1936) © Twitter.com/oudewielerbanen

Ooggetuigenverslag

Bewegende beelden van het Nederlands Kampioenschap van 1922 zijn er helaas niet, filmen van wielrennen staat op dat moment nog in de kinderschoenen. We moeten het vandaag de dag doen met verhalen uit de overlevering, zoals prachtig opgetekend door Ger Schuurman, eveneens een geboren Groninger en tevens sportjournalist en wielervolger.
Hij blikt in zijn rubriek 'Over de streep' op 2 november 1964 in Het Vrije Volk terug op het NK wielrennen op de weg in 1922, een parcours tussen Scherpenzeel en Arnhem.
Nankman verliest aansluiting met het peloton, doordat hij onderweg zijn fietspomp verliest
Oud-sportjournalist Ger Schuurman over het NK in 1922
Het is voor Nankman, de enige noordelijke renner die meedoet, een dag waarop voorspoed en tegenslag op merkwaardige wijze hand in hand gaan. Eerst verliest hij aansluiting met het peloton, doordat hij onderweg zijn fietspomp verliest. 'Dat gebeurde op zo'n typisch hoog loopbruggetje, waar de renners als volgt overheen moeten: fiets op de nek, trap op hollen over het smalle bruggetje, trap af en weer verder.'

'Groninger stijfkop'

Daar, op dat bruggetje, verliest Nankman dus zijn pomp. Hij moet terug de brug op, de pomp opzoeken en vervolgens weer die hoge trap af. 'Er was geen andere weg, want een fietspomp is in die dagen nog een onmisbaar instrument voor een wielrenner. Er staan nog geen helpers en verzorgers voor de renners klaar. Wie pech krijgt moet zelf repareren', aldus Schuurman.
Volgens Schuurman is Nankman een taaie, 'een echte Groninger stijfkop'. 'Dus hij zet verbeten door. Op een gegeven moment wordt de kopgroep achtervolgd door een tweede groepje en daarin zit Nankman.'
Na het gedoe met zijn fietspomp lacht het geluk Nankman vervolgens toe. De kopgroep, met daarin meerdere favorieten voor de titel, wordt door een seingever de verkeerde kant op gestuurd. Plotseling maakt Nankman zélf deel uit van de kopgroep. 'De achtervolgden in plaats van de achtervolgers. De finish komt nabij', schetst Schuurman.

Sprong over schip

Maar de kopgroep is er nog niet. Plotseling komen ze een opengedraaide brug tegen op de route. Een schip met pakken stro wurmt zich tergend langzaam onder de brug door. Nankman en zijn medevluchters moeten stoppen. 'Maar dan haalt die dolle Groninger plotseling de stunt van zijn leven uit.'
Volgens Schuurman slingert Nankman de fiets over zijn brede schouders, springt van de wal af op het schip, loopt naar de andere kant, maakt nog een jump, belandt op de andere oever, zwaait zijn been weer over het zadel en sjeest er met een koortsachtige haast van tussen. Richting eindstreep.'
Nankman komt na zijn nooit eerder vertoonde truc spéciale vervolgens solo over de finish en kroont zich Nederlands kampioen. 'Hij gaf een nummertje temporijden weg. Ze hebben hem niet weer terug kunnen pakken. Toen de anderen aan de finish arriveerden, stond die grote Groninger daar al breeduit te stralen in het licht van zijn grote glorie. Hij was kampioen van Nederland en er was eigenlijk niemand, die hem dat misgunde, al moest hij er wel heel wat over horen.'

Huldiging en intiem feestje

Op zaterdag 16 juli 1922 wordt Nankman gehuldigd in Stad. 'Namens velen van zijn bewonderaars overhandigde de heer H. Muda hem met een toepasselijk woord een krans. In auto's werd daarna een rondritje door de stad gemaakt, waarna verder in het café De Unie een intiem feestje plaatsvond.
Nankman zette met zijn naam en faam na zijn actieve wielercarrière een taxi- en garagebedrijf op. Taxi Nankman, gehuisvest op het Zuiderdiep naast het gebouw van het toenmalige Nieuwsblad van het Noorden, was jarenlang een begrip in Stad. In zijn garage had hij allerlei gymnastiekattributen aangebracht om fit te blijven. De sportman in hem is nooit verloren gegaan, aldus sportjournalist Dick Heuvelman. Nankman overleed op oudejaarsavond 1973. Hij werd 77 jaar.
Herman Nankman, jaartal onbekend
Herman Nankman, jaartal onbekend © Delpher.nl

In de vergetelheid geraakt

Het klassieke verhaal van Nankmans titel vindt volgens Schuurman tot halverwege de jaren '60 gretig aftrek als de 'oude jongens om de tafel zitten en de tongen goed loskomen'. Daarna raakt het overwinningsverhaal van Nankman in de vergetelheid. Aan Bauke Mollema de eer om vrijdag in Emmen een waardige opvolger te worden als Groninger winnaar van de Nederlandse titel. Mollema hoeft in ieder geval niet te vrezen dat hij onderweg zijn fietspomp kwijtraakt...
Niet alleen Herman Nankman, een echte Groninger, werd ooit Nederlands kampioen op de weg. De in Groningen geboren Jaap Eden werd in 1893 en 1895 eveneens Nederlands kampioen. Tom-Jelte Slagter is de meest recente Nederlands kampioen uit Groningen, maar deed dit in 2010 op de weg bij de beloften.
Sportjournalist Dick Heuvelman over de kansen van Mollema op het NK