Dit was dag 2 van de parlementaire enquête gaswinning: experts zien kennisgebrek

Hans Roest tegenover de parlementaire enquêtecommissie
Hans Roest tegenover de parlementaire enquêtecommissie © Mario Miskovic/RTV Noord
Vandaag gingen in Den Haag de openbare verhoren van de parlementaire enquête gaswinning verder. De hele dag kon je de gebeurtenissen in Den Haag live bij ons volgen.
In dit verhaal blikken we terug op deze tweede dag.

Hans de Waal, persona non-grata

Hans de Waal, expert op het gebied van bodemdaling, zit dinsdagmorgen als eerste achter de verhoortafel. De Waal werkt tegenwoordig voor het Staatstoezicht op de Mijnen, maar zat daarvoor ruim dertig jaar bij Shell.
Hans de Waal tijdens zijn verhoor
Hans de Waal tijdens zijn verhoor © Mario Miskovic/RTV Noord

Sinds begin jaren 90 bekend

De Waal zegt dat oorspronkelijk niet gedacht werd dat gaswinning zou leiden tot aardbevingen. Eind jaren 80, begin jaren 90 toont een onderzoek van De Waal aan dat dit wel het geval is. ‘Maar niet iedereen was daarvan overtuigd’, vertelt hij. Op verzoek van het Staatstoezicht op de Mijnen wordt een nieuw onderzoek gedaan, betaald door de NAM. Daar kwam iets heel anders uit.
Iedereen die erbij betrokken was, is in een tunnel geraakt
Bodemdeskundige Hans de Waal
Het model van De Waal wordt niet gebruikt door de NAM. De wetenschapper zelf wordt een soort persona non-grata. 'Het was uit en over', aldus De Waal. In de daarop volgende jaren wordt de NAM langzaam maar zeker gedwongen haar model bij te stellen naar het model van De Waal.

In een tunnel

'Iedereen die erbij betrokken was, is in een tunnel geraakt en die is blijven bestaan tot en met Huizinge', weet De Waal. 'Het was ook een Nederlandse aangelegenheid, terwijl hier heel weinig kennis is over seismiciteit.' Over het KNMI, het nationale kenniscentrum op het gebied van seismiciteit, zegt hij: 'Daar werden grote uitspraken gedaan op basis van heel beperkte kennis.'

Toezichthouder buitenspel na Huizinge

De vraag die De Waal graag beantwoord wil zien, gaat over de positie van toezichthouder Staatstoezicht op de Mijnen, waar De Waal sinds 2009 werkt. 'Hoe is het gekomen dat de overheid zo weinig mensen en middelen had om op een fatsoenlijke manier dit hele probleem te managen?’
Het SodM was bijvoorbeeld verbijsterd dat de NAM na Huizinge met een brief kwam van het ministerie van Economische Zaken, waarin stond dat ze toestemming had om in tien jaar tijd 425 miljard kuub gas te produceren, plus wat ze moesten inhalen. ‘Dat wij dat als SodM niet wisten, is heel merkwaardig.’
Hans Roest van SodM belooft dat hij de waarheid zal vertellen
Hans Roest van SodM belooft dat hij de waarheid zal vertellen © Mario Miskovic/RTV Noord

Hans Roest

Wetenschapper Hans Roest is de tweede getuige die dinsdag wordt verhoord. In de jaren 90 werkte hij voor de Technische Universiteit (TU) Delft. In tegenstelling tot wat andere onderzoekers beweerden, was Roest van mening dat de gaswinning in Groningen wel tot aardbevingen kon leiden. 'Ik ben tot de orde geroepen. Het KNMI deed de woordvoering en ik moest mijn mond houden.'
Volgens Roest betaalde de NAM mee aan onderzoeken bij de TU Delft, maar niet aan de onderzoeken naar aardbevingen. 'Dit moet in 1995 geweest zijn', aldus Roest.

Gaswinning stond boven de wet

Rond 2007 zag Roest een toename van de bevingen, maar het KNMI spreekt dat tegen. 'Zij zeiden: Nee, dat is statistisch niet aangetoond. Het bepalen of seismiciteit toeneemt of niet, is ons ding en onze expertise.' Roest werkte in die tijd bij het Staatstoezicht op de Mijnen en schreef in een advies over de toename.
Het SodM had volgens Roest weinig handhavingsmogelijkheden, 'maar ook geen analysemethode om te beoordelen.' Het KNMI vond het niet urgent en het SodM kon niets doen: 'Het was de gaswinning die eigenlijk boven de wet stond.'

Andere wetten in Groningen

Roest maakte zich in die tijd zorgen over de toename van de bevingen en de onmacht om in te grijpen. Hij voorzag hele grote bevingen en werkte aan mogelijkheden om controle te krijgen over de gaswinning. 'Dat was de hand aan de kraan en langzaam de gaswinning afbouwen, maar het leek wel alsof er in Groningen andere wetten bestonden.'
Wat kun je dan doen, burgerlijke ongehoorzaamheid?
Wetenschapper Hans Roest
Het idee is 'ver out of the box', hoorde Roest. Van wetenschappers van TNO kreeg hij geen reactie, wat hij erg jammer vond. En dus bleef de machteloosheid. 'Wij wilden het veiliger maken, dat was onze taak.' Aantonen dat de bevingen toenemen is daarvoor de sleutel. Roest legt de vraag opnieuw bij het KNMI, dat zei dat de bevingen in Nederland ongeveer gelijk bleven.
Specifieke informatie over het Groningerveld, waarmee Roest naar de NAM zou kunnen gaan, kreeg hij van het KNMI niet. Hij raakt radeloos: 'Wat kun je dan doen, burgerlijke ongehoorzaamheid?' Het probleem in Groningen was volgens hem té groot voor het SodM om aan te pakken. Voordat hij de ruimte verlaat, geeft Roest nog mee om onderzoek te doen naar de zorgplicht van de overheid.

Peter van der Gaag

De derde en laatste persoon die dinsdag gehoord wordt, is onafhankelijk geoloog en hydroloog Peter van der Gaag. Hij herinnert zich de eerste beving in Groningen. Na die beving ging Van der Gaag op bezoek bij een vrouw in Middelstum die door een scheur naar buiten kon kijken. Hij is daar gaan boren en wat bleek: 'De klei waarop het huis stond was geen gewone klei, maar zwel-klei.'
Als er dan een beving komt, is dat de druppel die de emmer doet overlopen
Onafhankelijk geoloog Peter van der Gaag
'Als je er water opgooide, zwol het ontzettend op', vervolgt Van der Gaag. Dit geeft volgens hem een veel grotere druk, waardoor de boerderij al onder spanning staat. 'Als er dan een beving komt, is dat de druppel die de emmer doet overlopen.'
Peter van der Gaag voor de parlementaire enquêtecommissie
Peter van der Gaag voor de parlementaire enquêtecommissie © Tristan Braakman/RTV Noord
Hij raadt de provincie Groningen aan om het grondwaterpeil zo constant mogelijk te houden. De provincie liet een onderzoek uitvoeren en de conclusie was dat de zwel-klei niet in Groningen voorkwam. Van der Gaag kon dat niet verklaren, hij werd ook niet gevraagd. 'Misschien mag je spreken over redelijk grote arrogantie', die volgens hem redelijke gevolgen had. Inmiddels blijkt negentien jaar na dato, dat Van der Gaag gelijk had.

Onafhankelijk platform

Om de gedupeerden te helpen, richt Van der Gaag het Onafhankelijk Geologen Platform mede op. In 1994 schrijft hij een betoog om gangbare statistieken niet te geloven en stelt voor om één procent van de gasopbrengsten beschikbaar te stellen voor fundamenteel onderzoek. 'Dat is me niet in dank afgenomen, dan ben je een wijsneus.'
Hij ziet hoe kennisgebrek kan leiden tot grote drama's. 'We moeten proberen om meer gevoel en dus meer geld vrij te maken voor onderzoek waar de mensen ook iets aan hebben', besluit Van der Gaag.
Kijk hier de live fragmenten uit Noord Vandaag terug:
Dag 2 van de openbare verhoren: alle betrokkenen raakten in een tunnel
Woensdag gaan de openbare verhoren verder. Je kunt de openbare verhoren van dinsdag terugkijken via de website van de Tweede Kamer.